UpdatesAfghanistan

Taliban eisen vanuit paleis Kaboel overwinning oorlog Afghanistan op

Op beelden van nieuwszender Al Jazeera was te zien hoe de Taliban vanuit het presidentieel paleis in Afghanistan de overwinning opeisten. Beeld Al Jazeera
Op beelden van nieuwszender Al Jazeera was te zien hoe de Taliban vanuit het presidentieel paleis in Afghanistan de overwinning opeisten.Beeld Al Jazeera

De Taliban hebben de macht in Afghanistan overgenomen, nadat ze zondag de hoofdstad Kaboel voor een groot deel onder controle hadden gekregen. President Ghani is het land ontvlucht, en heeft erkend dat de Taliban hebben gewonnen. Het vliegveld van Kaboel stroomt vol met mensen die het land nog hopen te ontvluchten.

In het presidentiële paleis in Kaboel eisten vertegenwoordigers van de islamitische fundamentalisten de overwinning op, zo was te zien op beelden die de Arabische zender Al Jazeera uitzond.

In het kort: wat gebeurde er vandaag

Zondagochtend werd bekend dat de Afghaanse hoofdstad Kaboel omsingeld was. ’s Middags ontvluchtte de Afghaanse president Ashraf Ghani zijn land naar Tadzjikistan, waarna hij erkende dat de Taliban hadden gewonnen. Een overgangsraad zou zijn gevormd om met de Taliban te onderhandelen, die echter niets minder dan een complete machtsoverdracht eisen. Tegen het begin van de avond werd het presidentieel paleis bezet, vanuit waar de terreurbeweging de overwinning opeiste.

Ondertussen proberen westerse landen waaronder Nederland zoveel mogelijk mensen het land uit te krijgen, en proberen Afghanen die de afgelopen jaren hebben samengewerkt met buitenlandse mogendheden het land te ontvluchten – wat tot chaotische taferelen leidt op het vliegveld van Kaboel, dat bij het vallen van de nacht in Afghanistan nog niet in handen van de jihadisten was.

De situatie in Afghanistan zal maandag om 10.00 uur (plaatselijke tijd) worden besproken in een buitengewone zitting van de VN-Veiligheidsraad.

Twintig jaar hebben westerse troepen, ook uit Nederland, geprobeerd militairen in het land op te leiden. De Amerikanen waren het land binnengevallen in 2001, nadat de Taliban onderdak hadden geboden aan leden van Al Qaida en weigerden Osama bin Laden uit te leveren. Vorig jaar maakte president Trump bekend de Amerikaanse troepen versneld te zullen terugtrekken. Die terugtrekking, een beslissing van Trump die zijn opvolger Joe Biden niet wenste terug te draaien, leidde sneller dan verwacht tot een opmars van de fundamentalisten, die zich mogelijk jaren op de snelle machtsgreep hebben voorbereid.

Kaboel werd zondag binnengedrongen

Sinds zondagochtend werd Kaboel, de enige grote stad in Afghanistan die nog niet in handen van de Taliban was, omsingeld door strijders van de groep. Steeds meer jihadisten hebben de stad in de loop van de dag betreden. Strijders werd onder meer bevolen Kaboel binnen te gaan om plunderingen te voorkomen, nadat soldaten en politieagenten hun posten hadden verlaten.

Eerder zondagmiddag werd bekend dat Ashraf Ghani, de president van Afghanistan, het land heeft verlaten. Hij zou naar buurland Tadzjikistan zijn gegaan. Volgens de Taliban was er overeengekomen dat hij aanwezig zou zijn bij de machtsoverdracht in het presidentieel paleis, maar was hij al vertrokken toen de terreurbeweging hier aankwam.

Ghani liet zondagavond in een Facebookpost, zijn eerste levensteken sinds zijn vlucht, weten zijn land te hebben verlaten ‘om bloedvergieten te voorkomen’. Hij zei te vrezen dat ‘talloze patriotten zouden zijn geslachtofferd’, als hij was gebleven. Hij schrijft dat de Taliban hebben gewonnen. “En nu zijn zij verantwoordelijk voor de eer, het eigendom en het zelfbehoud van hun landgenoten.”

Een Talibanstrijder bij in beslag genomen wapentuig van Afghaanse veiligheidstroepen.  Beeld EPA
Een Talibanstrijder bij in beslag genomen wapentuig van Afghaanse veiligheidstroepen.Beeld EPA

Overdracht

De voormalige Afghaanse president Hamid Karzai claimt dat er een raad is gevormd die de vreedzame machtsoverdracht in het land moet coördineren. Behalve Karzai zouden daartoe onder anderen ook voormalig krijgsheer Gulbuddin Hekmatyar en Abdullah Abdullah, het hoofd van de Hoge Raad voor Nationale Verzoening, behoren. Een woordvoerder van de Taliban laat zondagavond weten dat er vanaf het paleis binnen enkele uren het ‘Islamitisch Emiraat Afghanistan’ zal worden uitgeroepen. Reuters meldt dat de Taliban helemaal niet zitten te wachten op een overgangsregering – maar verwacht dat ze de complete macht over het land krijgen overgedragen.

Het Amerikaanse ministerie van Defensie meldt dat de Parwan-gevangenis nabij de luchtmachtbasis Bagram, voorheen gebruikt door de Amerikanen, in handen is gevallen van de Taliban. Daardoor zouden duizenden gevangenen, jihadisten en sympathisanten van IS en de Taliban, op vrije voeten zijn gekomen.

Ank Bijleveld, minister van defensie, zei zondagmiddag voor de camera’s van de NOS dat het Nederlands ambassadepersoneel in veiligheid is. Het personeel zou op de luchthaven van Kaboel zitten, dat wordt beveiligd door Amerikaanse troepen. Nederland heeft een militair toestel naar Afghanistan gestuurd om hen te repatriëren. Dat is overigens niet het enige toestel dat Nederland stuurt, maar uit veiligheidsoverwegingen wordt daar momenteel niets verder over gezegd.

Ambassade VS: veiligheid op luchthaven wordt slechter

Overigens waarschuwen de Amerikanen voor de ‘verslechterde veiligheid’ op die luchthaven waar niet alleen de Nederlandse ambassademedewerkers bivakkeren totdat ze geëvacueerd worden – maar zo’n beetje iedereen die het land nog wil verlaten.

Volgens de ambassade van de Verenigde Staten zijn rond het vliegveld geweerschoten gemeld. “Er zijn berichten dat op de luchthaven geschoten is, daarom instrueren we Amerikaanse burgers om ter plaatse dekking te zoeken”, zei de ambassade. Amerikaanse functionarissen zeggen alles in het werk te stellen om de internationale luchthaven van Kaboel te beveiligen. Daarmee hopen ze het veilige vertrek van duizenden Amerikaanse en geallieerde personeelsleden uit Afghanistan mogelijk te maken door middel van civiele en militaire vluchten.

Op sociale media zijn beelden van chaotische taferelen op het vliegveld te zien. Honderden mensen proberen door de vertrekhal te komen, en verdringen elkaar op de landingsbaan om aan boord van militaire transportvliegtuigen te komen. Zij die de afgelopen jaren hebben meegewerkt met buitenlandse mogendheden – bijvoorbeeld de tolken voor de Nederlandse troepen of ambassademedewerkers – vrezen voor hun leven nu de Taliban de macht over het land heeft.

Commerciële vluchten vanuit Kaboel opgeschort

Afghanen kunnen hun land voorlopig niet verlaten met een commerciële vlucht. Vanaf het vliegveld in de hoofdstad zijn alleen nog militaire vluchten toegestaan, laat de Navo weten. Het westerse bondgenootschap zei eerder er alles aan te doen het vliegveld open te houden voor de evacuatie van diplomaten, medewerkers van internationale hulporganisaties en anderen die de Taliban willen ontvluchten. De Verenigde Arabische Emiraten, een groot luchtvaartknooppunt, stellen hun vliegvelden open voor de vluchten die diplomaten uit de VS, Europese landen en landen als Egypte in veiligheid moeten brengen terwijl de Taliban de hoofdstad wijk voor wijk innemen.

Wie zijn de Taliban en wat willen ze?

De Taliban lijken na een bliksemoffensief de Afghaanse regering op de knieën te hebben gebracht. Er wordt gepraat over een vreedzame machtsoverdracht. Het zou niet de eerste keer zijn dat de moslimfundamentalisten heersen over een groot deel van Afghanistan. Wie zijn de Taliban en wat willen ze?

De Taliban, een woord dat ‘studenten’ betekent, konden in de jaren negentig de macht grijpen. Ook toen was chaos ontstaan nadat een supermacht zijn leger had teruggetrokken uit Afghanistan. Het ging destijds om de Sovjet-Unie, die jarenlang tevergeefs had gevochten tegen lokale opstandelingen: de moedjahedien. Die kregen steun van de Verenigde Staten.

De oprichter van de Taliban was een voormalige moedjahedien, de inmiddels overleden Mohammad Omar. Die etnische Pathaan richtte de groep in 1994 op. De Taliban liepen in dat jaar de belangrijke stad Kandahar onder de voet en veroverden twee jaar later hoofdstad Kaboel. Hun regime stond bekend als streng islamitisch. Vrouwen moesten in het openbaar een boerka dragen en mochten niet werken.

De Taliban veroverden destijds niet heel Afghanistan. Hun tegenstanders vormden in het noorden van het land de zogeheten Noordelijke Alliantie. Die bleef weerstand bieden. De situatie is dit keer anders: de Taliban liepen bij hun recente offensief ook noordelijke bolwerken van hun tegenstanders onder de voet.

Aan het oorspronkelijke Taliban-regime kwam destijds in 2001 een einde. De fundamentalisten hadden terreurgroep Al Qaida onderdak geboden. Die organisatie pleegde vervolgens op 11 september 2001 bloedige aanslagen op Amerikaans grondgebied. Toen de Taliban weigerden om terroristenleider Osama bin Laden uit te leveren, besloten de Verenigde Staten tot een militaire interventie.

Het door de Taliban uitgeroepen ‘emiraat’ kwam toen snel ten val, maar het lukte de Amerikanen en hun bondgenoten niet om de extremisten definitief te verslaan. De VS bleven twee decennia in Afghanistan om het land op te bouwen en lokale troepen te trainen. Ook Nederland stuurde militairen naar Afghanistan. De situatie in het land destabiliseerde dit jaar snel toen de internationale troepen weer vertrokken.

De Taliban probeerden de internationale gemeenschap en Afghanen tijdens hun recente opmars gerust te stellen. De extremisten beloofden amnestie voor mensen die westerse troepen hadden geholpen en weerspraken berichten dat vrouwen waren gedwongen om met Taliban-strijders te trouwen. Ook benadrukten de Taliban dat buurlanden niet hoeven te vrezen dat er straks ‘problemen’ ontstaan.

Talibanstrijders.  Beeld AFP
Talibanstrijders.Beeld AFP

Lees ook:

De Afghaanse Ebrahimi mag in Nederland blijven, voor nu: ‘Als ik terugga, zullen de Taliban me vermoorden’

De tweede asielaanvraag van Ebrahimi is net afgewezen. Hij hoeft niet terug naar Afghanistan. Maar mag ook niet blijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden