De Taiwanese president Tsai Ing-wen hanteert een wapen tijdens een bezoek aan een militaire basis in Taoyuan, op een foto beschikbaar gesteld door het Taiwanese presidentiële bureau.

ReportageTaiwan

Taiwan wil klaar zijn voor de strijd, zodat Peking de annexatie niet aandurft

De Taiwanese president Tsai Ing-wen hanteert een wapen tijdens een bezoek aan een militaire basis in Taoyuan, op een foto beschikbaar gesteld door het Taiwanese presidentiële bureau.Beeld EPA

Taiwanezen hebben één ding geleerd van de Russische invasie in Oekraïne: als ze aangevallen worden, zullen ze zichzelf moeten verdedigen. De eilanders moeten volgens deskundigen beter worden voorbereid.

Eva Rammeloo

Dertig seconden hebben ze. Als de cursisten er langer over doen om de tourniquet aan te leggen, dan komt het slachtoffer in levensgevaar. Karen Ye rukt een blauwe band uit de verpakking, scheurt het klittenband open en sjort hem om de arm van haar partner. Ondertussen telt instructeur Ling tot dertig. Ye, een accountant van begin dertig, haalt het maar net. “We moeten meer oefenen”, concludeert ze. Giechelend laat ze haar bovenarmen zien: vol blauwe plekken van het strakke verband. Om haar heen liggen zogenaamd bloedende neparmen en -benen.

Terwijl de regen roffelt op de luifel boven het terras, leren de cursisten hoe ze een wond moeten verbinden. Sinds de inval in Oekraïne, loopt het storm bij workshops zoals deze, waar gewone Taiwanezen basisvaardigheden leren om zich te redden bij een grote ramp – zoals zo’n invasie.

Een inval lijkt onontkoombaar

Sinds jaar en dag leven de Taiwanezen met het idee dat hun eiland ieder moment kan worden aangevallen door het Chinese volksleger. Het lijkt onontkoombaar. President Xi Jinping noemt de hereniging van Taiwan met het vasteland een ‘historische missie’ die desnoods met geweld voltooid moet worden. Niemand weet precies wanneer Xi de stap zet.

De afgelopen maanden werd de oorlog in Oekraïne in Taiwan met extra aandacht gevolgd, en vrijwel alle defensiedeskundigen komen tot dezelfde conclusie: hun eigen strategie voldoet niet meer.

Op dit moment is het defensieapparaat een soort lappendeken van professionele militairen, vrijwilligers die hen bijstaan door bijvoorbeeld kapotgeslagen wegen op te lappen, en burgerinitiatieven zoals Forward Alliance. Dit is de organisatie die meerdere keren per week eerstehulpworkshops organiseert, op het terras achter de Presbyteriaanse kerk in hoofdstad Taipei.

In kleermakerszit op de grond oefenen zo’n vijftig cursisten met de tourniquet. “Strakker, strakker! Dat is lang niet strak genoeg”, blijft Ling maar roepen. “De kleur van het vlees moet donkerder worden, dat betekent dat de bloedtoevoer is gestopt.” Een kreet aan de andere kant van het groepje, gaat door merg en been. “Los! Maak los!”, gilt een proefslachtoffer terwijl ze naar haar been grijpt. Ling grijnst. “Heel goed.”

Grimmige relatie

Karen Ye weet best dat de dreiging toeneemt. “De regering zou ons moeten vertellen wat we moeten doen, hoe we ons moeten voorbereiden.” Ze schuift even opzij als cursisten achter haar langs een nep-slachtoffer op een deken voortslepen over de terrastegels.

De relatie tussen China en Taiwan is inderdaad grimmig. Toen Xi de annexatie van Taiwan een ‘historische missie’ noemde, reageerde president Tsai Ing-wen fel. “Taiwan zal zich niet de wet laten voorschrijven door de Communistische Partij”, zei ze. Volgens deskundigen heeft de regering in Peking inmiddels alle communicatie met Taipei verbroken. Alleen oppositiepartij Kuomintang (KMT), die van oudsher pleit voor goede relatie met het vasteland, zou nog lijntjes hebben met de Chinese Communistische Partij. Tsais voorganger Ma Ying-jeou was van de KMT, en zocht juist toenadering tot Peking. Hij had in zijn jaren als president de krijgsmacht op z’n beloop gelaten. Toen Tsai het voor het zeggen kreeg, liet ze het niet bij vurige toespraken, maar gaf ze ook bakken met geld uit aan duur wapentuig.

Tijdens een militaire oefening in Taiwan in 2019 wordt een inval door China nagebootst. Beeld Reuters
Tijdens een militaire oefening in Taiwan in 2019 wordt een inval door China nagebootst.Beeld Reuters

Die wapens komen vooral uit de Verenigde Staten. Sinds 2010 kocht het eiland al voor 23 miljard dollar aan Amerikaans materieel, en dat bedrag loopt op. Taiwans ‘stekelvarkenstrategie’ komt er in het kort op neer dat als je maar zoveel mogelijk raketten op grote Chinese steden richt en die aanvult met straaljagers, Peking het niet aandurft om het eiland aan te vallen. Een stekelvarken kun je onmogelijk inslikken, is het motto.

“Maar je kunt het wel uithongeren”, voegt Alexander Huang daaraan toe. Hij is de buitenlandspecialist van de KMT, en heeft een lange staat van dienst bij de Taiwanese krijgsmacht. Het eiland heeft maar voor dertig dagen olie op voorraad, vertelt hij. Voor de energievoorraad is Taiwan afhankelijk van levering per schip, maar die schepen komen niet aan als China de route blokkeert. “Een leider heeft Instagram en Facebook nodig om het volk te vertellen: jongens, ik blijf bij jullie tot de laatste snik! Maar de batterijen van computers en telefoons vallen uit als de energie wordt afgesloten. En China heeft natuurlijk ook geleerd van de inval in Oekraïne. Mooi niet dat ze ons een eigen Zelenski laten hebben.”

Tactiek van uitputting

In zijn opwinding kletsen Huangs manchetknopen in de vorm van scheepsankers op tafel. Het gaat natuurlijk niet alleen om de pr van de oorlog, er komen ook geen wapens meer binnen als Peking de Straat van Taiwan blokkeert. En zo’n blokkade hoeft niet eens een oorlogsverklaring te zijn. Het Chinese Volksbevrijdingsleger kan ook besluiten een maandlange oefening te houden in de buurt van het eiland, waardoor er geen schip meer bij kan.

Die tactiek van uitputting hanteren de Chinezen nu ook al, door met grote regelmaat door Taiwans luchtverdedigingszone te vliegen. Soms met grote groepen straaljagers tegelijk. En telkens weer moet de luchtmacht van het eiland reageren terwijl ze daar eigenlijk de capaciteit niet voor heeft.

Dat kan slimmer. Met Oekraïne op het netvlies, verandert Taiwan haar klassieke stekelvarkenmodel naar ‘porcupine plus’, zoals Huang het noemt. Een verfijnder en completer palet aan militaire voorbereiding. Want dat is ook de les die de Amerikanen trekken uit de oorlog in Oekraïne. In de ongelijke strijd of ‘asymmetrische oorlog’ die Taiwan wacht, moet het eiland meer inzetten op goedkopere, slimmere wapens zoals raketlanceerstations, F-16’s, drones en zeemijnen.

“De VS wil ons geen shiny wapens meer verkopen, alleen goedkoper spul”, zegt de Taiwanese oud-admiraal Li Hsi-min instemmend. Hij ging drie jaar geleden met pensioen en deelt zijn gedachten graag. In de chique, grote ontvangstruimte van het appartementencomplex waar hij woont, aan de rand van Taipei, biedt hij zijn gasten thee aan. Hij bedacht het Overall Defense Concept (ODC), wat inhoudt dat alle eilandbewoners zich inzetten voor de strijd. Het heeft even geduurd voor de boodschap aankwam bij zowel de Taiwanese als de Amerikaanse regering, vertelt hij. “Het publiek begreep het niet. Dat wil een F-35 straaljager.”

Wat houdt een militaire bijdrage van de VS in?

Maar nu wil de regering Biden nu geen tanks en helikopters meer leveren, melden Amerikaanse media. Tot een grondoorlog komt het immers toch niet. Maar wat gebeurt er als het Chinese Volksleger tóch door de Taiwanese verdedigingslinies heen breekt? Joe Biden heeft nu drie keer gezegd dat de VS militair zullen bijdragen mocht het tot een conflict komen. Of dat ook betekent dat hij manschappen stuurt, blijft onduidelijk. Washington mag dan voor een groot deel de Taiwanese defensiestrategie bepalen, voor nu blijft het bij wapenleveranties en patrouilles in de Straat van Taiwan.

“De Taiwanezen, vooral de jongeren, gingen er altijd van uit dat de Amerikanen wel zouden komen om met de Chinezen te vechten”, zegt KMT-defensiespecialist Huang. “Nu er in Oekraïne geen buitenlandse legers komen meevechten, realiseren ze zich dat ze het zelf moeten doen.” Daarvoor is een betere training van de krijgsmacht nodig – liefst in het Engels, zodat de militairen kunnen communiceren met buitenlandse collega’s wanneer het tot actie komt. Maar dat is een lastig punt. Oekraïne is nog redelijk ingebed in de internationale gemeenschap, maar Taiwan mag zich als onofficieel land niet aansluiten bij de VN of bij militaire allianties, en landen die Taiwan tóch helpen, riskeren de toorn van Peking.

De Amerikanen doen op kleine schaal wel iets aan militaire training, maar grote militaire oefeningen zoals de Verenigde Staten die regelmatig met bondgenoot Japan houden, gaan te ver. Er zijn andere opties, zegt Huang. “Het ministerie van defensie zou ook private bedrijven kunnen inhuren. We moeten openstaan voor allerhande militaire strategieën.”

Taiwanese militairen tijdens een oefening voor ‘de verhoging van waakzaamheid’. Beeld EPA
Taiwanese militairen tijdens een oefening voor ‘de verhoging van waakzaamheid’.Beeld EPA

Aan openheid van geest lijkt geen gebrek op het eiland. Dat is ook de kern van Li’s ODC-strategie: alle eilandbewoners moeten klaar zijn voor een invasie. De belangrijkste les die Taiwan van de Oekraïners leerde, is dat hun verzet tegen de Russen de internationale gemeenschap tijd gaf om zich te organiseren. Taiwan moet dus klaar zijn voor een grondoorlog. Het eiland moet haar geïsoleerde ligging gebruiken, de bevolking moet eensgezind samenwerken en middelen zoals voertuigen en gebouwen moeten moeiteloos geconfisqueerd kunnen worden voor de strijd.

“Met die mobilisatie kun je nu alvast beginnen”, legt Enoch Wu, de man achter Forward Alliance, uit in zijn kantoortje in een flatgebouw in het centrum van Taipei. Hij groeide op in de Verenigde Staten, maar gaf zijn Amerikaanse nationaliteit op om bij het Taiwanese leger te gaan. Nu geldt hij als politieke belofte binnen de DPP-partij van president Tsai Ing-wen. Wu maakt zich boos over de suggestie dat als de Chinezen eenmaal geland zijn, het eiland verloren is. “Daar ben ik het écht niet mee eens. Alsof er niet 24 miljoen Taiwanezen zijn die hun thuis willen beschermen.”

Grondige voorbereiding

Taiwan kan alvast strategische voorraden aanleggen, en coördinatoren opleiden die in geval van nood, vanuit tempels en dorpshuizen – centrale plekken in de samenleving – hun werk doen. Was Oekraïne al eerder aan zo’n grondige voorbereiding begonnen, dan had het land de inval misschien kunnen voorkomen, oppert Wu.

Klaar zijn voor een conflict, en dat duidelijk maken aan de vijand. Zo zorg je ervoor dat die invasie er überhaupt niet komt. Oekraïne stuurde Rusland verkeerde signalen, zegt oud-admiraal Li Hsi-min. “Je moet een gedetailleerd plan maken, laten zien dat de vijand het héél moeilijk gaat krijgen. Dat heeft Oekraïne nagelaten, het land heeft verkeerde signalen gestuurd”, schudt hij zijn hoofd. “Rusland verwachtte geen verzet, dus dacht dat het wel kon binnenvallen.” Het land had er volgens hem beter aan gedaan om Moskou ruim van te voren te laten weten hoe sterk het Oekraïense leger was.

Over de militaire strategie van Taiwan zijn de grootste politieke partijen, Kuomintang en DPP, het wel eens, maar ze verschillen over de manier waarop ze met Peking omgaan. Volgens Li wordt China ‘gedemoniseerd’ door de Taiwanese president Tsai Ing-wen. “We kunnen best een goede relatie met Peking hebben, terwijl we de Communistische Partij bekritiseren. Ze zeggen zelf ook dat ze de relatie vreedzaam willen houden.” Hij haalt een uitspraak van de Amerikaanse president Theodore Roosevelt aan: ‘Speak softly, but carry a big stick’.

Taiwan moet vriendelijk blijven, maar het de Chinezen zo moeilijk mogelijk maken. “Zolang ze het eiland niet volledig onder controle kunnen krijgen, kan Peking niet zeggen dat ze het ingenomen heeft. Dan faalt de Communistische Partij,” zegt Li. Dat werkt ook in de voorbereiding: zolang Xi Jinping niet zeker weet dat zijn operatie gaat lukken, begint hij er niet aan.

Oud-admiraal Li benadrukt dat de historische en economische band tussen China en Taiwan niet onderschat mag worden. Het eiland platbombarderen is geen optie, want een groot deel van de Taiwanezen komt van het vasteland, en heeft daar nog familie. De Chinezen zouden het de Communistische Partij niet vergeven als ze een broedervolk uitmoorden. Hetzelfde geldt voor de Taiwanezen, zegt Li. “Als je ze zou vragen om tegen de Japanners te vechten, doen ze het misschien nog wel. Maar liever niet tegen de Chinezen. Wij zijn hetzelfde.”

China en Taiwan

De ‘historische missie’ om Taiwan te annexeren heeft haar oorsprong in 1949 toen de Chinese republikeinen, de Kuomintang, de burgeroorlog verloren van de communisten. Zo’n twee miljoen mensen vluchtten naar het eiland voor de Chinese kust. In het begin was de Kuomintang nog van plan om het vasteland terug te veroveren, maar naarmate de Volksrepubliek sterker en welvarender werd, draaiden de rollen om. Op een handjevol landen na, koos de wereld officieel voor Peking. De Verenigde Staten vervingen de diplomatieke relaties met Taipei door de Taiwan Relations Act (1979). Het zou de kroon op zijn presidentschap zijn, als Xi het eiland onder bewind van de Communistische Partij kan brengen.

Lees ook:
C
hina staat op het punt Taiwan in te lijven, maar wat kan ons het schelen?

Alles wijst erop dat China Taiwan zal ­inlijven, ook omdat de internationale bereidheid om dat te voorkomen gering is. En dan komt grootmacht China voortaan overal mee weg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden