ProfielEmomalii Rachmon

Tadzjiekse despoot van boerenkomaf

De Tadzjiekse president Emomalii Rachmon zit aan een feestmaal. Beeld presidentiële administratie Tadzjikistan.Beeld Presidentiële administratie Tadzjikistan

Van politieke speelbal tot volleerd alleenheerser, zo laat de politieke carrière van de Tadzjiekse president Emomali Rachmon zich het best omschrijven. Dit weekend werd hij tijdens frauduleuze verkiezingen met ruim negentig procent van de stemmen voor een vijfde opeenvolgende termijn herkozen als leider van de Centraal-Aziatische republiek.

Rachmon werd geboren in Dangara, in het zuidwesten van de Sovjetrepubliek Tadzjikistan. Hij groeide op in een boerengezin en vervulde begin jaren zeventig zijn dienstplicht bij de marine in het verre oosten. Bij terugkeer in zijn geboortestreek ging Rachmon aan de slag als elektricien en raakte hij betrokken bij de lokale politiek. Eind jaren tachtig schopte hij het tot directeur van een collectieve katoenboerderij.

Toch zou het nog tot 1992 duren voordat Rachmon in de buurt kwam van de hoogste macht. In de chaotische periode na de val van de Sovjet-Unie een jaar eerder, werd hij geïnstalleerd als opvolger van Nabijev, de eerste president van de plotseling onafhankelijke republiek Tadzjikistan. Aan Rachmon de taak om de wanorde in het Centraal-Aziatische land in de kiem te smoren.

Dat mislukte jammerlijk. Het land gleed af in een vijf jaar durende burgeroorlog die aan zeker 100.000 mensen het leven kostte. Dankzij de hulp van lokale krijgsheren en de steun van het Russische leger wist Rachmon in het zadel te blijven. Zijn macht was in de beginjaren van zijn presidentschap zo beperkt dat in andere Centraal-Aziatische republieken de grap de ronde deed dat Rachmon niet meer was dan de ‘burgemeester van Doesjanbe’, de hoofdstad van Tadzjikistan.

Basis voor Navo-vliegtuigen

Het kantelpunt kwam in 2001. Na de aanslagen van 11 september groeide Tadzjikistan uit tot een van de belangrijkste uitvalsbases in de war on terror die in buurland Afghanistan in alle hevigheid losbarstte. Navo-vliegtuigen vlogen af en aan, internationale hulporganisaties opereerden vanuit het grensgebied en internationale geldstromen bereikten de obscure, bergachtige republiek.

In de jaren daarna begon de ijzeren vuist van de potentaat zich, mede door extreme zelfverrijking en frauduleuze verkiezingen, langzaam maar zeker te sluiten. In 2003 paste Rachmon de termijnduur voor het presidentschap aan van vijf naar zeven jaar, vanaf 2007 stonden de oppositie en de vrije pers vrijwel geheel buitenspel en in 2015 kreeg Rachmon de titel ‘leider van de natie’, waarmee hij bij een toekomstig aftreden onschendbaar is voor juridische vervolging.

Geen limiet aan presidentschap

Maar daarmee was de despotische trukendoos nog niet leeg. Als laatste kunstje toverde Rachmon vier jaar terug een nieuwe grondwet uit de hoge hoed die in het geheel een einde maakt aan de termijnlimieten voor het presidentschap. En dus mag hij nu nog eens zeven jaar het pluche warm houden in het presidentiële paleis. Als Rachmon zijn nieuwe termijn volledig uitzit, zal hij in 2027 op 75-jarige leeftijd een van de langstzittende leiders ter wereld zijn. Lang niet slecht voor een burgemeester.

Lees ook:

Hoe staatshoofden van de voormalige Sovjetrepublieken het coronavirus ontkennen

Nu het coronavirus over de wereld trekt, duikt er in de voormalige Sovjetrepublieken een aloude reflex op. Staatshoofden ontkennen de ernst van de epidemie en vegen informatie onder het tapijt. Gezien het verleden is die schrikreactie niet eens zo gek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden