Central European University

Studenten van de weggepeste Soros-universiteit pendelen tussen Wenen en Boedapest

De gevel van de Central European University in Boedapest. Beeld EPA

De Central European University moest na druk van de Hongaarse regering deels vertrekken uit Boedapest. Nu woedt er discussie: gaan we helemaal weg of pendelen we tussen twee steden?

Aan de Quellenstrasse in Wenen staat een nogal steriel ogend, hoekig gebouw. In mei was het nog een bank, maar inmiddels is dit de nieuwe thuishaven van de Central European University (CEU).

De liberale Amerikaans-Hongaarse universiteit, in de jaren negentig opgericht door filantroop George Soros, ligt al een paar jaar overhoop met de conservatieve Hongaarse regering van Viktor Orbán. Toen de CEU door een wetswijziging bepaalde diploma’s niet langer in Hongarije kon uitgeven, zag ze zich genoodzaakt deels te verkassen naar Wenen, 250 kilometer westelijker gelegen. Sinds dit academische jaar is de universiteit verdeeld over twee steden.

In Wenen zijn een paar hotels geregeld waar de hoogleraren die huizen en gezinnen in Boedapest hebben kunnen overnachten op de dagen dat ze in Oostenrijk college geven. De studenten, doorgaans mobieler, migreren per semester. In oktober verhuisden ze met zijn allen per bus naar Oostenrijk.

“Het was bijna een soort schoolreisje”, vertelt student nationalismestudies Deborah Iannotti. “Behalve dat iedereen al zijn bezittingen had meegenomen.”

Het semester was toen al begonnen, dus de studenten hadden het druk: Deborah stond bij de bushalte een presentatie over pogroms in Hongarije voor te bereiden. Haar medestudenten zaten verdiept in boeken of met laptop op schoot een paper te schrijven. Nu zijn de koffers weer gepakt: na de kerstvakantie verhuizen ze tijdelijk terug naar Boedapest. Onder de docenten en het bestuur van de universiteit wordt ondertussen een felle discussie gevoerd: moet de universiteit helemaal uit Hongarije vertrekken of er juist blijven?

Bibliotheek splitsen

Veel studenten en docenten maken zich zorgen over de staat van de Hongaarse democratie onder de regering-Orbán. Rector Michael Ignatieff en een deel van de docenten vinden daarom dat de universiteit een verantwoordelijkheid heeft om – voor zover mogelijk – gedeeltelijk in Hongarije te blijven.

Maar veel andere docenten zijn het daarmee niet eens. Zij vinden dat de universiteit moet doen wat het beste is voor haar onderwijs. En dat betekent alles op één plek hebben. Want hoe splits je bijvoorbeeld een bibliotheek in tweeën?

“Elk boek dat ik dit semester nodig heb gehad, was in Boedapest”, vertelt student sociale antropologie Lilly Schlagnitweit, die bij vrienden op de bank sliep omdat ze geen tijdelijke woonruimte in Wenen kon vinden. Studenten in Wenen kunnen boeken nu opvragen vanuit Boedapest, en vice versa: elke woensdag rijdt een busje met boeken op en neer. “Echt handig is het niet.”

Deborah Iannotti kon gelukkig tijdelijk een kamer onderhuren in Wenen, alleen moest ze er half december alweer uit en kon ze pas in het nieuwe jaar in Boedapest terecht. Een ander probleem heeft ze al opgelost: ze hoeft niet meer al haar zware boeken heen en weer te verhuizen. Ze scande al haar studieboeken in: een heidens karwei. Maar ondanks al het gedoe en de stress van het heen en weer verhuizen vindt ze dat de universiteit moet proberen gedeeltelijk in Boedapest te blijven. “Ik wil best een hele dag boeken inscannen als dat betekent dat Orbán niet heeft gewonnen”, zegt ze voor aanvang van haar les, die vandaag over antisemitisme in de negentiende eeuw gaat. “Ik leer nu over de opkomst van nationalistische bewegingen in het verleden, maar de geschiedenis gaat ondertussen gewoon door.”

Collega’s in de trein

Als de laatste les van het semester is afgelopen, praten docent en studenten nog wat na. Dan werpt docent Michael Miller een gealarmeerde blik op zijn horloge. Even later rent de hoogleraar met zijn rolkoffer door de Quellenstrasse: op het Hauptbahnhof haalt hij de trein naar Boedapest nog net. In de restauratiewagen treft hij een stel collega’s – een van hen werd die ochtend nog wakker in de Hongaarse hoofdstad. De reistijd heen en weer? Zes uur. “Zo leren we elkaar nog eens wat beter kennen”, lacht hij. 

Promovendus geschiedenis Bence László Bari bleef dit semester juist achter op de oude CEU-campus in Boedapest. Wat de universiteit ook besluit te doen: hijzelf blijft in zijn thuisland, zegt hij stellig. “Want wat nou als in Oostenrijk straks hetzelfde gebeurt als hier? We kunnen niet eeuwig blijven verhuizen.”

In conflict met de Hongaarse regering

Na bijna drie decennia in Boedapest raakte de Central European University in 2017 in conflict met de regering van Viktor Orbán, naar aanleiding van een wetswijziging die de universiteit in grote problemen bracht.

De wet leek speciaal voor de prestigieuze, liberale universiteit te zijn geschreven – wier oprichter, George Soros, door de Hongaarse premier wordt gezien als zijn aartsvijand. In december 2018 kondigde de universiteit aan zich genoodzaakt te zien naar Wenen te vertrekken. Maar juridisch gezien hoeft de CEU niet ál haar operaties naar Oostenrijk te verplaatsen: alleen de programma’s met dubbele (Hongaars-Amerikaanse) accreditatie mogen niet meer in Hongarije plaatsvinden.

In de praktijk betekent dat dat op den duur alle masterprogramma’s in Wenen plaats zullen moeten vinden. Maar de promovendi, onderzoeksinstituten, seminars en een gedeelte van de bibliotheek zouden kunnen achter blijven op de oude campus in Boedapest.

Lees ook:

Het liberale paradepaardje van filantroop George Soros is verdreven uit Boedapest

Eind deze week valt het doek voor de liberale Central European University (CEU) in Boedapest. De universiteit verhuist naar Wenen wegens toenemende repressie. Een portret van het pronkstuk van filantroop George Soros.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden