Jo Swinson, de leider van de LibDems, op een campagnebijeenkomst.

Reportage Britse verkiezingen

Strategisch stemmen, sommige Britten kunnen zich er écht niet toe zetten

Jo Swinson, de leider van de LibDems, op een campagnebijeenkomst. Beeld AFP

Het Verenigd Koninkrijk blijft intens verdeeld over de brexit. In de kerk wordt gebeden voor verstand voor de kiezers. 

Ze heeft geen idee wat te doen, Mary Abril. Achter in de vijftig is ze. Haar hele volwassen leven heeft ze Labour gestemd, vanuit het idee dat het goed is welvaart zo goed mogelijk te delen. Zelf heeft ze een comfortabel bestaan, een koopwoning in het rijke deel van Wimbledon, een goede baan bij de overheid.

Maar de rijkdom heeft een keerzijde. Iedere dag, op weg naar de District Line die haar naar het centrum van Londen brengt, ziet ze voor de winkelpuien langs The Broadway de daklozen liggen. Ze doet boodschappen voor een oudere buurman, die al maanden wacht op een eenvoudige afspraak in het ziekenhuis, vanwege iets met zijn knie. Haar drie kinderen, groot al, wonen ver buiten Londen. “Ze hebben goede banen. Maar een huis hier, zelfs in de voorsteden, kunnen ze niet betalen.”

Strategisch stemmen

“Labour zou een goede keuze zijn, maar ik heb moeite met Corbyn. Ik vind hem te radicaal. Daar komt nog bij dat ons is gevraagd om strategisch te stemmen, op LibDem, om zo brexit te stoppen.”

Abril, normaal gesproken niet bepaald een kerkganger, ging afgelopen dinsdagavond naar de Holy Trinity Church in Wimbledon. Daar was het enige verkiezingsdebat dat de afgelopen weken in haar regio werd georganiseerd. “Ik ben gekomen om te zien of ik het kan, LibDem stemmen.”

Ze heeft een klein notitieboekje in haar handen, waarin ze in piepkleine lettertjes de dingen noteert die haar opvallen. Strong, staat er over Jackie Schneider, de Labour-kandidaat in dit kiesdistrict. Over Paul Kohler, de LibDem kandidaat, schrijft ze ‘zelfingenomen’.

Ongebruikelijk druk

De Anglicaanse kerk in Wimbledon organiseert al jaren rond verkiezingen een debat in de Londense voorstad, zoals dat ook gebruikelijk is in andere kiesdistricten. Kiezers kunnen er vooraf hun vragen indienen, de kandidaten beantwoorden die en daarna bidt de voorganger om veiligheid voor de politici en verstand voor de kiezers.

Dit keer is het ongebruikelijk druk bij de bijeenkomst. Er zijn extra stoelen bijgezet, achter de kerkbanken. Dat heeft, zegt Abril, alles te maken met de kwestie van het strategisch stemmen. In Wimbledon, een traditioneel sterk Conservatief district, kiest vandaag naar verwachting namelijk ongeveer 25 procent van de mensen LibDem, het Britse D66, en een tweede kwart Labour. Zouden die twee samenwerken, dan kantelt het hele district in de richting van Europa. Dan komt er in Westminster een remainer bij.

In het Verenigd Koninkrijk hebben verschillende actiegroepen websites geopend, waarop kiezers die brexit willen tegenhouden, kunnen opzoeken wat ze moeten stemmen. Er is de site van de groep die ijvert voor een tweede referendum, People’s Vote. Er is een groep die zich ‘Best for Britain’ noemt. En er is de site van Gina Miller, de vrouw die de regering-Johnson voor de rechter daagde toen hij afgelopen najaar het parlement langdurig wilde schorsen: ‘Remain United’. Drie sites raden de Wimbledonse remain-kiezers aan LibDem te stemmen, een vierde zegt dat het juist Labour moet zijn.

“Als we niet strategisch stemmen, komen we met een Tory-meerderheid te zitten”, zegt Gina Miller op haar site. “Dan wordt het brexitplan werkelijkheid.” Het is, zo begreep ze uit gesprekken met kiezers, moeilijker voor LibDem-kiezers om Labour te stemmen dan andersom. Miller was bij de vorige verkiezingen, in 2017, ook de drijvende kracht achter een offensief om strategisch te stemmen. Of het daardoor kwam of niet, weet niemand, maar toen kreeg de zittend premier Theresa May niet de meerderheid die haar was voorspeld.

Een brug te ver

Of het dit keer weer lukt, is onzeker. De verschillende adviezen kunnen voor verwarring zorgen. Bovendien: kiezers zijn geen robots. Behalve logica speelt er ook emotie, en voor dat menselijke deel is strategisch stemmen vaak een brug te ver. “Ik vind het heel moeilijk. Het zou voor mij nog makkelijker zijn als ik Conservatief moest stemmen, op Stephen Hammond”, zegt Abril. “Dat was onze vertegenwoordiger de afgelopen jaren. Hij heeft, ondanks zijn opvattingen, veel voor de gemeenschap gedaan. En ook voor de goede zaak.”

Hammond, de Conservatieve kandidaat in Wimbledon, maakte eerder dit jaar deel uit van de 21 Conservatieve Lagerhuisleden die uit de partij werden gezet, omdat ze een door Labour bedachte wet steunden die een no-dealbrexit moest voorkomen. Hij noemde dat toen in deze krant ‘extreem pijnlijk’. Ook maakte hij Boris Johnson uit voor populist en noemde hij zijn partij een ‘nationalistische sekte’.

Maar toen er verkiezingen kwamen, veranderde er iets in de partij. Het bleek moeilijk in Wimbledon een even populaire kandidaat te vinden. Uiteindelijk werd Hammond door de Conservatieve Partij weer in genade aangenomen, zoals ook acht andere dissidenten overkwam. Maar dit keer is zijn wedstrijd minder makkelijk te winnen dan de vorige vier keer.

Wispelturigheid

Dat hij in de tussentijd zo hard uithaalde naar zijn partij, maakt het er niet makkelijker op. Zijn kiezers, voor het overgrote deel mensen die in 2016 kozen om bij de EU te blijven, zijn sceptisch over zijn wispelturigheid. “Ik doe het echt niet voor het salaris”, zegt hij. “Ik heb besloten om opnieuw kandidaat te zijn, omdat ik vertrouw dat we met de deal van Boris Johnson in een nauwe relatie met de EU zullen blijven.”

Het zijn die woorden die ervoor zorgen dat Mary Abril een besluit neemt. “Daar geloof ik niets van”, zegt. Evenmin valt ze voor de LibDem-kandidaat, die blijft hameren op zijn kloppende regeringsbegroting. Het zijn de woorden van Labour-kandidaat Schneider die haar raken: “Na de Tweede Wereldoorlog had dit land geen cent. Toch konden we de algemene gezondheidszorg opbouwen. Nu zijn we rijker dan ooit en zouden we er geen geld voor hebben? Dat bestaat niet.”

Het mag dan misschien onverstandig zijn, maar Mary Abril stemt vandaag Labour, net als altijd.

De laatste opiniepeiling

Peilingen in het Verenigd Koninkrijk zijn onbetrouwbaar. Dat komt door het districtenstelsel. Landelijke percentages zeggen weinig, een peiler moet in ieder district peilen. Soms zijn marges heel klein, wat grote gevolgen kan hebben.

De meeste peilingen gaven twee jaar geleden een volstrekt verkeerd beeld van de uitkomst van de verkiezingen, behalve één: die van YouGov. Volgens de laatste voorspelling van YouGov zullen de Conservatieven met Boris Johnson uitkomen op 339 zetels, Labour op 231, de Liberal Democrats op 15 en de Schotse Nationale Partij op 41. 

Dat zou betekenen dat Johnson wint, maar de onderzoekers zegen dat er een grote foutmarge is. “We kunnen niet uitsluiten dat er een parlement wordt gekozen zonder werkbare meerderheid”, zei gisteren Anthony Wells, de directeur van het onderzoeksinstituut, tegen The Times.

Lees ook: 

Niet alles is Brexit. Waar de Britse verkiezingen óók over gaan

Al ruim drie jaar verlamt het brexit-rumoer Groot-Brittannië. Tal van grote andere problemen zijn blijven liggen. De kiezer wordt nu gepaaid met de belofte van miljardeninvesteringen in de gezondheidszorg. Voor armoede en het klimaatprobleem was nauwelijks aandacht.

Als Ali Milani (25) wint, verliest Boris Johnson zijn zetel

De Britse premier Boris Johnson kan donderdag in zijn eigen kiesdistrict zijn zetel kwijtraken. Labour-kandidaat Ali Milani voert campagne om dit unieke scenario te realiseren. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden