SpanjeBuitenlandse beïnvloeding

Stookten Russische spionnen het Catalaans separatisme op?

Betogers met de Esteladas, de separatistische Catalaanse vlag, tijdens een recente demonstratie in Barcelona. Beeld Reuters
Betogers met de Esteladas, de separatistische Catalaanse vlag, tijdens een recente demonstratie in Barcelona.Beeld Reuters

Een commissie van het Europees Parlement dringt aan op een diepgaand onderzoek naar ‘de innige en regelmatige contacten tussen Catalaanse separatisten en Moskou’.

Jurriaan van Eerten

Een separatistische beweging, politici die worden vervolgd en vastgezet, grootschalige straatprotesten – voor wie onrust wil stoken in het Westen, is de onenigheid tussen Madrid en Barcelona een onuitputtelijke bron van mogelijkheden. Al snel na het verboden referendum van 2017 over onafhankelijkheid voor Catalonië, ontstond dan ook de vraag of Rusland hier invloed op had uitgeoefend. Probeerden Russische agenten inderdaad extra olie op het vuur te gooien? Was een stroom berichten van staatsgezinde Russische media over Catalonië deel van een bewuste campagne van desinformatie?

Onlangs bleek dat in de jaren na het referendum Catalaanse separatisten contact hebben gehad met Rusland. Josep Lluis Alay, rechterhand van de Catalaanse separatistenleider Carles Puigdemont, die regiopresident van Catalonië was ten tijde van het verboden referendum, reisde vanaf het voorjaar van 2019 meermaals naar Moskou. Daar raakte hij onder andere bevriend met een echtpaar dat in het verleden als Russische spionnen in de Verenigde Staten werkte.

Rapport van de Spaanse geheime diensten

Enkele maanden later ontstond opnieuw onrust in Catalonië, waarbij demonstranten vliegveld El Prat probeerden stil te leggen en toegangswegen probeerden te blokkeren. Twee Russen vlogen naar Barcelona. Alay ontmoette hen, dat heeft hij ook toegegeven, maar naar eigen zeggen was dat alleen om ze ‘beleefd te groeten’ op verzoek van een Russische vriend die in Barcelona woont.

Ook de advocaat van Puigdemont zou in de tussentijd naar Rusland zijn afgereisd. The New York Times kreeg onlangs een rapport in te zien van de Spaanse geheime diensten, waarin gesteld werd dat de advocaat, Gonzalo Boye, een financiële hulplijn zocht voor de onafhankelijkheidsbeweging in Catalonië. Hij sprak met Vasily Khristoforov, die ervan verdacht wordt dat hij een kopstuk is binnen de Russische georganiseerde misdaad.

Het is onbekend wat de Catalanen werkelijk wilden van Rusland, en of ze dat ook hebben gekregen. Zowel Rusland als de Catalaanse separatisten hebben de beschuldigingen afgedaan als onzin, ook al worden de bezoeken niet ontkend. Alay noemde zijn reizen naar Moskou deel van ‘reguliere toenadering tot buitenlandse ambtenaren en journalisten’, onder andere bedoeld om een interview voor Carles Puigdemont te organiseren bij Russische media. De advocaat zou Khristoforov enkel geholpen hebben met juridische zaken. Het idee dat dit allemaal deel is van een politieke intrige zou een ‘fabeltje’ van Madrid zijn, aldus Alay, erop gericht om de Catalanen in slecht daglicht te stellen. Ze moesten maar wat minder James Bond-films kijken in Madrid.

Europarlementariërs onderzochten Russische inmening

Maar daar denkt een commissie van europarlementariërs toch anders over. Zij onderzochten Chinese en Russische inmenging in de EU, bijvoorbeeld via computerhacks en cyberaanvallen. De Letse politica Sandra Kalniete, rapporteur van de commissie, presenteerde deze week de conclusies, die het resultaat waren van ruim een jaar werk. Daarin staat onder meer dat “de innige en regelmatige contacten tussen Catalaanse separatisten en Moskou een diepgaand onderzoek vereisen”.

De europarlementariërs vrezen dat de onenigheid tussen Madrid en Barcelona mogelijkheden biedt voor de Russen om ‘interne onrust en verdeeldheid’ in de Europese Unie te vergroten. De EU wordt sowieso in het rapport opgeroepen veel meer werk te maken van het tegengaan van buitenlandse beïnvloeding.

De eerdere beschuldigingen vanuit Madrid waren voor de Catalanen nog gemakkelijk af te doen als politiek gekleurde berichten, aangezien de Spaanse regering er belang bij heeft om Catalaanse separatisten verdacht te maken. Maar nu de banden met Rusland op de agenda van de EU komen, is het een ander verhaal. De huidige regiopresident van Catalonië, Pere Aragonès, heeft zich er in elk geval na de berichtgeving in The New York Times meteen bij monde van zijn woordvoerder van gedistantieerd: “Die reizen naar Moskou zijn niet ondernomen in opdracht van de Catalaanse regering en vonden plaats zonder dat Pere Aragonès hiervan wist.”

Lees ook:

In de Catalaanse enclave op Sardinië is de gearresteerde oud-regiopresident Carles Puigdemont een held

De oud-premier van Catalonië, Carles Puigdemont, werd onlangs kort vastgehouden op het Italiaanse eiland Sardinië, omdat Spanje een internationaal arrestatiebevel tegen hem heeft uitgevaardigd. Een reportage van correspondent Jurriaan van Eerten. “Wij geloven dat de wil van het volk niet gestopt kan worden.”

Brengt de vrijlating van Catalaanse separatisten de verzoening met Madrid dichterbij?

Negen separatistische politici en burgerleiders uit Catalonië komen woensdag vrij. Een omstreden besluit. Maar de Spaanse premier Pedro Sánchez noemt de gratieregeling ‘het beste voor Spanje’.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden