Wapenwedloop

Start-verdrag is gered, maar de echte kernwapenbeperking moet nog beginnen

Russische politie loopt langs een RS-24 Yars op weg naar de militaire parade op het Rode Plein in Moskou.  Beeld EPA
Russische politie loopt langs een RS-24 Yars op weg naar de militaire parade op het Rode Plein in Moskou.Beeld EPA

Het kernwapenverdrag Start is met vijf jaar verlengd. Nu staan Rusland en de VS voor de taak om nieuwe en betere afspraken te maken voor beperking van hun voorraad kernraketten.

Jullie 1550 kernwapens, wij 1550 kernwapens. Het is een simpele afspraak en het is nog altijd heel veel, meer dan genoeg om de wereld grotendeels in puin te leggen. Maar ondertussen is ‘Start’ (Strategic Arms Reduction Treaty), dat met vijf jaar is verlengd door Rusland en de Verenigde Staten, het enige verdrag dat de arsenalen aan kernwapens beperkt.

Die verlenging kwam op het laatste moment: een week geleden tekenden de Russen en woensdag zette de Amerikaanse regering haar handtekening. Langer konden ze niet wachten, want vrijdag zou het Nieuwe Start, zoals het officieel heet, verlopen. Zonder verlenging dreigde een nieuwe wapenwedloop. Dan waren beide grootmachten vrij geweest om hun strategische kernmacht, waarmee ze elkaar op afstand kunnen bestoken, verder uit te breiden.

Nieuwe wapens

De Russen waren al voorstander van verlenging met vijf jaar, de status quo komt hun niet slecht uit en ondertussen werken zij aan nieuwe kernwapens die niet onder het verdrag vallen. De Amerikanen mikten de afgelopen jaren juist op een andere aanpak, met nieuwe voorwaarden.

Zo wilde de voormalige president Donald Trump ook beperkingen opleggen aan de nieuwe Russische wapens, die nog in ontwikkeling zijn, en moest zijn favoriete tegenstander China ook tekenen voor een maximaal aantal kernraketten. Daarnaast hadden sommige Republikeinen niet zo veel bezwaren tegen een nieuwe kernwapenwedloop: goed voor de wapenindustrie en de VS zouden die toch wel winnen.

De Sarmat op een onbekend locatie, op een videostill van de Russische staatstelevisie.  Beeld AP
De Sarmat op een onbekend locatie, op een videostill van de Russische staatstelevisie.Beeld AP

Tekenen onder tijdsdruk

De nieuwe president Joe Biden en zijn minister van buitenlandse zaken Antony Blinken hebben nooit een geheim gemaakt van hun wens om Start te verlengen. Ook zij hadden wel extra afspraken willen maken met de Russen, maar het uitstel tijdens de regering Trump liet hun weinig keus. Onder tijdsdruk moesten ze wel bij het kruisje tekenen, in de hoop dat onderhandelingen de komende vijf jaar een nieuw en beter verdrag opleveren.

In die tijd moet duidelijk worden hoe gevaarlijk de aangekondigde Russische wapens echt zijn. President Vladimir Poetin schepte twee jaar geleden in een gelikte show op over twee schrikbarende nieuwe types raketten. Avangard zou twintig keer sneller vliegen dan de geluidssnelheid, Sarmat moet de zwaarste atoomraket ooit worden.

Dit duivelse duo is het Russische antwoord op de steeds betere Amerikaanse raketafweer, die zelfs vanuit de ruimte moet toeslaan. Van al deze projecten is onzeker of en wanneer ze in de praktijk gebracht kunnen worden. Onderhandelingen om er paal en perk aan te stellen zullen in ieder geval veel diplomatieke inspanning kosten.

Ook middellange-afstandsraketten

Naast een verbetering van het Nieuwe Start-verdrag voor intercontinentale wapens, dat in 2010 werd getekend door president Barack Obama en zijn toenmalige Russische collega Dmitri Medvedev, ligt er meer werk: ook voor de middellange-afstandswapens (500 tot 5500 kilometer) zijn nieuwe afspraken nodig.

Het INF-verdrag, in 1987 getekend door president Ronald Reagan en de Russische leider Michail Gorbatsjov, kan nieuw leven ingeblazen worden. Twee jaar geleden schortte Trump de afspraken op, omdat hij vond dat Rusland zich er niet aan hield. Een dag later deed Poetin hetzelfde en sindsdien dreigt een nieuwe wapenwedloop.

Oud-president Ronald Reagan en de voormalige Russische leider Michail Gorbatsjov tekenen het INF-verdrag in 1987. Beeld REUTERS
Oud-president Ronald Reagan en de voormalige Russische leider Michail Gorbatsjov tekenen het INF-verdrag in 1987.Beeld REUTERS

Trumps wens om China mee te laten doen in een nieuw verdrag voor strategische wapens lijkt logisch. China is de derde kernmacht en het land is bezig met een sterke militaire opbouw. Maar de Chinese investeringen gaan vooral naar conventionele wapens. Het land dat de wereld in 1964 verbaasde met een kernproef beschikt nu al jaren over ongeveer driehonderd strategische kernwapens. China voelt zich niet geroepen om dat arsenaal in te perken, de VS en Rusland moeten eerst maar eens hun eigen voorraden inkrimpen.

Mensenrechten meewegen of idealen thuislaten?

Dus zitten Russen en Amerikanen weer tegenover elkaar en de vraag is of ze vruchtbare gesprekken kunnen aangaan. Dat hangt ook af van of Washington de mensenrechten in Rusland en de behandeling van politieke tegenstanders van Poetin, zoals Aleksej Navalny, laat meewegen.

Die roep klinkt wel onder Democraten, maar ervaren onderhandelaars waarschuwen dat de twee grootmachten hun idealen beter kunnen thuislaten en focussen op wapenbeperking. De Start-verdragen zijn daarin succesvol geweest: eind jaren tachtig hadden de Russen nog circa 40.000 kernraketten en de Amerikanen 24.000.

Lees ook:

Het raketverdrag tussen de VS en Rusland loopt bijna af; een nieuwe wapenwedloop dreigt

Het INF-verdrag tussen de VS en Rusland loopt af. Een nieuwe wapenwedloop dreigt, die de ontwikkeling van supersnelle raketten kan versnellen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden