Pensioenhervorming

Staking legt verkeer Frankrijk plat, scholen en universiteiten dicht

Beeld REUTERS

Vandaag begint in Frankrijk de staking tegen de hervorming van het pensioenstelsel bij de publieke diensten. Veruit de meeste Fransen denken dat hun pensioenstelsel aan verbouwing toe is. Maar alleen een minderheid vertrouwt die klus toe aan de regering.

Het weg- en treinverkeer ligt inmiddels door het hele land grotendeels plat. Negen op de tien treinen rijden niet, de Parijse metro staat vrijwel geheel stil en in het hele land vinden 245 demonstraties plaats. Vooral in Parijs staan grote file's door de chaos die op de wegen is ontstaan. Ook zijn honderden vluchten geschrapt. Veel scholen en universiteiten blijven dicht doordat leraren staken of moeilijk op de school kunnen komen door de stakingen. En waarschijnlijk blijft het niet bij één dag. Frankrijk bereidt zich voor op een ouderwetse sociale krachtmeting.

Inzet van de strijd is net als in 1995 en 2003 een pensioenhervorming. Het grote verschil is dat de huidige regering alleen nog maar de contouren van de ingreep heeft geschetst. Een ‘universeel puntensysteem’ moet de huidige 42 regimes voor basis- en aanvullende pensioenen vervangen. Of je nu ambtenaar bent of in het bedrijfsleven werkt of als zelfstandige of boer, iedereen verzamelt punten die op het moment van vertrek de hoogte van de uitkering bepalen.

Ruim voor je 60ste met pensioen

Dit betekent het einde van de beruchte gunstige vertrekregelingen van onder andere de SNCF (spoorwegen) en de RATP (het Parijse openbaar vervoer). Veel werknemers stoppen er al ruim voor hun zestigste levensjaar mee. De pensioenkassen van deze bedrijven kunnen dat niet aan, de belastingbetaler vult de tekorten jaarlijks aan met 3,7 miljard euro.

Maar wanneer het nieuwe systeem precies in werking treedt, is niet bekend. Ook vragen velen zich af hoe de punten rekening houden met zwaar werk of zwangerschap. En ook al heeft premier Édouard Philippe verzekerd dat de waarde van een punt niet kan verminderen, niemand weet wie de hoogte ervan gaat bepalen.

De onduidelijkheid is zorgvuldig onderhouden door Philippe en president Emmanuel Macron. Beiden probeerden na de opstand van ‘de gele hesjes’ vooral niemand te provoceren. Die opzet is mislukt, want in de publieke opinie heerst nu vooral onbegrip en bezorgdheid. Leraren bijvoorbeeld vrezen er flink – tot 30 procent – op achteruit te gaan.

Hele bouwwerk rust op een kwetsbaar omslagstelsel 

Wat de zaak er nog troebeler op maakt, is dat er onenigheid aan het licht is getreden in het pensioenteam van Macron. Zijn ‘rechtse’ bewindslieden – behalve Philippe zijn dat Bruno Le Maire en Gérald Darmanin, beiden van financiën – willen voor alles de oplopende tekorten te lijf gaan. Frankrijk kent nauwelijks pensioenfondsen, het hele bouwwerk rust op het omslagstelsel: de actieven betalen voor de gepensioneerden. Dat is ook de reden waarom Frankrijk beduidend meer uitgeeft aan pensioenen, 14 procent van het bbp, dan andere landen in de eurozone. Omslagstelsels kunnen slecht tegen vergrijzing. In 2040 staat tegenover elke pensionado 1,5 werkende. Nu is dat nog 1,7. De pensioenraad verwacht in 2025 een tekort van zeker 8 miljard euro.

De enige manier om snel geld te verdienen, redeneert Philippe, is het verhogen van de pensioengerechtigde leeftijd, nu 62 jaar. Dat is taboe voor Macron, die juist beloofd heeft dit niet te doen. Het alternatief dat Philippe bepleit is een ‘scharnierleeftijd’ van 64 jaar. Wie eerder stopt, wordt gekort. Voor de vakbonden is de scharnierleeftijd onbespreekbaar. 

Door niet eerder klare wijn te schenken, lijkt Macron zichzelf in de nesten te hebben gewerkt. Dat vermoeden wordt bevestigd door een opmerkelijke peiling van het Ifop, die afgelopen weekeinde is gepubliceerd. 76 procent van de Fransen is voor het principe van hervorming. Tegelijk heeft maar 36 procent er vertrouwen in dat de regering die tot een goed einde zal brengen.

Lees ook:

Slagveld in Parijs getuigt van blijvende frustratie onder gele hesjes: ‘Wij zijn niet plan te verdwijnen’

Op één plek in Parijs werd het zaterdag toch nog een slagveld, toen de gele hesjes hun eerste verjaardag vierden. Sinds de zomer worden de bijeenkomsten steeds minder goed bezocht. Ook al raken ze gemarginaliseerd, ze verdwenen nooit helemaal uit zicht, en de onvrede en frustraties zijn nog altijd groot.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden