Staatsgreep

Staatsgreep in Soedan, legerleiding laat zich vooralsnog niet zien

Demonstranten staken autobanden in brand en wierpen vanochtend barricades op tegen het leger dat strategische posities in de hoofdstad Khartoem heeft ingenomen bij de staatsgreep. Beeld via REUTERS
Demonstranten staken autobanden in brand en wierpen vanochtend barricades op tegen het leger dat strategische posities in de hoofdstad Khartoem heeft ingenomen bij de staatsgreep.Beeld via REUTERS

In Soedan hebben militairen maandagochtend een staatsgreep gepleegd.

Groepen soldaten hebben minister-president Abdalla Hamdok en een aantal ministers eerst onder huisarrest geplaatst. Later is Hamdok gearresteerd en naar een onbekende locatie gebracht toen hij weigerde een machtsoverdracht aan de militairen te tekenen.

Het leger en de gevreesde Rapid Support Force (RSF) zijn massaal aanwezig in de hoofdstad Khartoem. Het internet is afgesloten. De legerleiding heeft zich nog niet laten zien of horen en wacht af wat er aan tegenreactie komt.

De indertijd illegale vakbond Sudanese Professional Association (SPA), die de volksopstand leidde tegen dictator Omar al-Bashir, heeft zijn achterban opgeroepen de straat op te gaan, De grootste politieke partij Umma sloot zich hierbij aan. De straten van Khartoem stromen vol. Barricades zijn opgeworpen en autobanden over de volle breedte van straten in brand gestoken om het leger tegen te houden. Hoe de situatie in de rest van het land is, is onduidelijk. Er komt geen informatie vandaan. Ook al het telefoonverkeer is afgesloten.

Er is nog veel onduidelijk over de coup. Legerleider Abel-Fattah al-Burhan en de tweede man én leider van de RSF, Mohamed Hamdan Dagalo, bijgenaamd Hemedti, hebben nog niet van zich laten horen. Ook bij de vorige poging tot staatsgreep eind september lieten zij zich pas zien toen regeringsgetrouwe troepen de opstandelingen hadden verslagen.

Spanning om te snijden

Sindsdien is de spanning om te snijden tussen de legerleiding en de interim-regering van Hamdok, die de transitie naar vrije verkiezingen eind volgend jaar moet voorbereiden. Hamdok eiste dat Bashir getrouwen uit hoge posities bij het leger worden ontslagen.

Hemedti gooit steeds weer olie op het vuur, mede door uitspraken dat politici alleen uit zijn op macht en baantjes en leger er is voor het volk. Hemedti profileert zich al ruim twee jaar als de potentiële opvolger van Al-Bashir bij de presidentsverkiezingen in 2023.

Nu wordt het presidentschap ingevuld door de Soevereine Raad, die toezicht houdt op de interim-regering van Hamdok. De Soevereine Raad bestaat uit militairen en burgers, maar het leger heeft de belangrijkste posities in handen. Al-Burhan is de voorzitter en Hemedti gebruikt zijn positie om zich bij alle belangrijke kwesties te laten gelden in plaats van op afstand als toezichthouder van de regering op te stellen.

De laatste weken nam de spanning al behoorlijk toe in Soedan. Hamdok vreesde een staatsgreep en dat geldt al net zo voor de Beweging voor Vrijheid en Democratie (FCC), waarin de vakbond SPA, politieke partijen en verzetsgroepen vertegenwoordigd zijn. De FCC organiseerde de voorbije dagen megademonstratiesom Hamdok te steunen bij zijn voorbereidingen voor vrije verkiezingen.

Tegendemonstraties

Er kwamen ook tegendemonstraties. Duizenden demonstranten hielden al dagen een sit-in op het Plein van de Republiek voor het presidentiële paleis in Khartoem en eisten dat het leger de interim-regering aan de kant zou schuiven om zelf de touwtjes in handen te nemen.

Het wachten is op wat Al-Burhan en Hemedti gaan doen. De kans is groot dat de legerleiding ontkent dat sprake is van een staatsgreep. De Soevereine Raad is nog intact op twee gearresteerde burgerleden na, en niet alle ministers zijn opgepakt. Al-Burhan zei nog deze week tegen de nieuwe Britse ambassadeur dat hij vasthoudt aan het proces van democratisering en vrije verkiezingen.

Zoveel mogelijk macht

Hoeveel geloof daaraan gehecht moet worden, is nog maar de vraag. De legertop doet er steeds weer alles aan om zoveel mogelijk macht naar zich toe te trekken. Na het afzetten van Bashir, na maandenlange druk van demonstraties door het hele land, benoemde Al-Burhan zich in april 2019 tot interim-president en Hemedti als vicepresident.

De volksopstand ging door, waardoor de legerleiding genoodzaakt werd tot een compromis te komen in de vorm van een interim-regering met bijna allemaal burgers en een Soevereine Raad, waar het leger dominant in is. Ook bij de couppoging in september bleef de rol van Al-Burhan en Hemedti vaag. Pas toen de kaarten geschud waren en de officieren achter de staatsgreep gearresteerd waren, kwamen zij de overwinnaars feliciteren in de kazernes.

De vrees is nu dat er een confrontatie aankomt tussen het leger, en vooral de RSF, en de demonstranten in de volgestroomde straten van Khartoem, en de zusterstad aan de overkant van de Nijl, Omdurman. Misschien wachten Al-Burhan en Hemedti deze machtsstrijd af voordat ze zich laten zien, om zo te kunnen bepalen welke uitkomst voor het leger het meest voordelig is.

Lees ook:

Couppoging Soedan leidt tot roep om snelle hervorming leger.

Na de mislukte poging tot staatsgreep, dinsdag door hoge militairen in Soedan, wil minister-president Abdalla Hamdok het leger drastisch hervormen en de aanhangers van oud-dictator Omar al-Bashir opruimen uit het ambtelijk apparaat en de rechterlijke macht.

Soedan verkeert in zijn diepste crisis sinds de afzetting van dictator Al-Bashir.

De overgang naar vrije verkiezingen en democratie in Soedan loopt groot gevaar. Sinds de val van dictator Omar al-Bashir in april 2019 verkeert het land in de ergste crisis. De legertop en de burger-interim-regering verwijten elkaar de transitie naar democratie te ondermijnen en het land in chaos te storten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden