Apart opgevangen

Spanje scheidt migrantenkinderen van hun ouders

Eem migrantenvrouw en -kind worden opgevangen door Rode Kruis-medewerkers op Fuerteventura, een van de Canarische Eilanden.Beeld EPA

Spanje onderwerpt migrantenkinderen en de volwassenen met wie zij reizen aan DNA-testen. Zijn zij echt ouder en kind? En terwijl ze wachten op de uitslag, die maanden op zich kan laten wachten, houden de autoriteiten ze gescheiden.

“Slapen en eten doe ik nauwelijks. Ik moet de hele tijd aan haar denken”, zei Bintou Camara (22) eerder deze week terneergeslagen aan de telefoon vanuit het hotel in Fuerteventura, waar zij wordt opgevangen. De migrante uit Guinee-Bissau kwam eind augustus in een overvolle boot aan op het Spaanse eiland en is daar op bevel van justitie gescheiden van haar drie-jarige dochter Fatima. Alleen via een spaarzaam videogesprek kon zij haar peuter de afgelopen maanden even zien.

Datzelfde lot trof zeker twaalf migrantenkinderen en hun ouders. De kinderen moesten op de Canarische Eilanden maanden wachten tot een DNA-test aantoonde dat zij daadwerkelijk met ouders of andere familieleden reisden. Donderdagmiddag zijn vijf kinderen, onder wie Fatima, herenigd met hun moeder na een positieve uitslag.

“Het is een grove schending van kinderrechten”, zegt Iratxe Serrano, verantwoordelijk voor kinder- en familiebescherming binnen de Canarische regioregering. De uitslagen van de DNA-tests die naar Madrid moeten worden gestuurd, laten volgens haar nu gemiddeld twee tot drie maanden op zich wachten. “Het is ontzettend pijnlijk: eerst maken ze een gevaarlijke reis over zee en daar komt dan nog het scheidingstrauma bij.”

DNA-testen tegen mensensmokkel

DNA-testen zijn in Spanje een gebruikelijke stap, wanneer er twijfel is over verwantschap. Zo wil men mensensmokkel tegengaan: migranten zouden door met minderjarigen te reizen hopen op een soepelere migratie-procedure. Maar het scheiden van de kinderen van de volwassenen is volgens lokale autoriteiten en migrantenorganisaties in strijd met door Spanje ondertekende internationale richtlijnen ter bescherming van kinderen.

Hoofdaanklager op de Canarische Eilanden, Luis del Río, erkent de praktijken en doet onderzoek naar de gang van zaken. “Mogelijk is dit gebeurd omdat er fraude was rond het aantonen van de familieband met het kind, dat is onze zorg”, zegt Del Río. De opvangfaciliteiten voor migranten op de Canarische Eilanden zijn overvol, omdat de coronacrisis zorgt voor logistieke beperkingen, terwijl een groot aantal migranten via de archipel probeert Europa  te bereiken. Dit jaar kwamen er meer dan acht keer zoveel migranten over zee naar de eilanden in vergelijking met vorig jaar.

Het scheiden van migrantenkinderen en hun ouders is in Spanje zeker geen unicum. Al jaren duiken zaken op waarin de wachttijden voor de DNA-tests de pan uitrijzen en kind en volwassene niet gezamenlijk de uitslag mogen afwachten. Berucht is de zaak van Bahoumou Totopa uit Ivoorkust die drie jaar terug in Jeréz de la Frontera een half jaar moest wachten op de uitslag van haar DNA-test, voordat zij herenigd werd met haar 4-jarige zoontje Abdaramane. Een verzoek om een sneller onderzoek in een privékliniek werd afgewezen. De Spaanse ombudsman intervenieerde destijds en dwong een bezoekregeling af.

Anders dan in  de VS

Twee jaar terug was er felle kritiek op de VS, die migrantenkinderen en hun ouders scheidden aan de Mexicaans-Amerikaanse grens. De zwaar bekritiseerde procedure was daar mede bedoeld als waarschuwing voor potentiële nieuwe migranten om niet naar de VS af te reizen.

Daarvan lijkt in Spanje niet direct sprake, zegt Catherine Woollard, hoofd van Ecre, een Europees netwerk van ngo’s dat opkomt voor de rechten van vluchtelingen en asielzoekers. Opvallend is volgens Woollard dat de meeste van dit soort zaken in Europa wel uit Spanje komen, hoewel diepgaand onderzoek dat Europese landen met elkaar vergelijkt volgens haar ontbreekt.

Woollard ziet dat de vele Spaanse overheidslagen dikwijls langs elkaar heen werken, waardoor de kwetsbaarheid van het kind in het gedrang komt en de juiste opvang vaak ontbreekt. “Spanje claimt dat het belang van het kind vooropstaat, maar handelt daar niet naar”, zegt Woollard.

Ecre bracht de zaak van Totopa voor het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, hopend dat een uitspraak voor een beter behandeling zou zorgen voor migrantenouders die met kinderen in Spanje of elders in Europa aankomen. “De zaak van Totopa werd veroorzaakt door inefficiëntie die tegen het incompetente aan zat.” Woollard stelt geen aanwijzingen te hebben voor grootschalige kindersmokkelpraktijken naar Spanje.

Speciale opvang voor migrantenfamilies

Gemiddeld bleek 91 procent van de volwassenen migranten de afgelopen twee jaar inderdaad de ouders te zijn van de kinderen met wie zij reisden, zo blijkt uit jaarverslagen van het Spaanse openbaar ministerie. Soms ging het ook om andere familieleden. Het Spaanse ministerie van binnenlandse zaken laat weten dat de politie geen gemiddelde tijdsduur van de DNA-test wil geven, de politie stelt dat de uitslag hoe dan ook snel bekend wordt.

“Wij vinden dat, hangende het onderzoek, kind en ouder samen opgevangen moeten worden. Scheiding is hoe dan ook slecht voor het kind”, zegt Jennifer Zuppiroli, migratie-expert van Save the Children in Spanje. Na de ophef in Spaanse media afgelopen week over de prakijken heeft de regering toegezegd drie opvangcentra in te richten voor de opvang van migrantenfamilies. De Canarische Eilanden willen dat de tests op de eilanden zelf plaatsvinden.

Lees ook:

Gestrand op de Canarische Eilanden, de gevaarlijkste migratieroute bereikt een piek tijdens coronacrisis

Een toenemend aantal migranten probeert Europa te bereiken via de Canarische eilanden. Niet zonder gevaar: de route is dodelijker dan die over de Middellandse Zee. “De zee was woest en ik was doodziek.”

‘Ouders van 545 migrantenkinderen in VS nog niet teruggevonden’

De vaders en moeders van 545 migrantenkinderen die in de Verenigde Staten van hen zijn gescheiden omdat de gezinnen illegaal het land waren binnengekomen, zijn nog altijd niet met hun kroost herenigd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden