Mensenrechtenactiviste Helena Maleno.

Interview Mensenrechtenactiviste Helena Maleno

Spanje's nieuwe migratiebeleid kost levens, waarschuwt mensenrechtenactiviste Helena Maleno

Mensenrechtenactiviste Helena Maleno. Beeld AFP

Het aantal migranten dat de Spaanse kusten bereikt, is na de piek van vorig jaar met bijna veertig procent gedaald. Volgens mensenrechtenactiviste Helena Maleno van de organisatie Caminando Fronteras ligt daar een nieuwe, nietsontziende Spaanse grensbewakingsstrategie aan ten grondslag. ‘Als mensen onderweg sterven, neemt Spanje dat op de koop toe.’

Helena Maleno is een blok aan het been van Marokko en Spanje. Tot voor kort werd de Spaanse mensenrechtenactiviste, die in het Marokkaanse Tanger woont, verdacht van betrokkenheid bij mensensmokkel omdat zij als spil fungeert tussen hulpdiensten en migranten die Europa proberen te bereiken via de Westelijke Mediterrane Route. Het aantal migranten dat de Spaanse kusten bereikt is na de piek van vorig jaar nu met bijna veertig procent gedaald. 

Wat is er veranderd sinds de piek van vorig jaar?

“De Europese Unie en Spanje hebben meer geld aan Marokko gegeven waarmee militair materieel wordt gekocht. De Marokkaanse marine komt nu in actie voordat de Spaanse kustwacht dit doet. Als een jacht met blanken in Spaanse wateren in de problemen komt is dat een taak voor de Spaanse kustwacht. Maar bij een boot waar migranten op zitten, wordt eerst op Marokko gewacht. Dat kan uren duren, waardoor de levens van de migranten gevaar lopen. Het is een racistisch systeem, vergelijkbaar met wat er in Italië gebeurt.”

Wat is het gevolg?

“Voor Spanje is het vooral belangrijk dat migranten niet meer aan land komen. Als ze onderweg sterven neemt Madrid dat op de koop toe. Paradoxaal genoeg komen er inderdaad minder migranten aan, maar vallen er ook meer doden. Uit onze eigen cijfers blijkt dat er tot de eerste vier maanden van 2019 1020 doden zijn gevallen voor de Spaanse kust.” [Volgens de Internationale Organisatie voor Migratie vielen er in de eerste zes maanden van dit jaar ruim 200 doden tegenover bijna 300 vorig jaar, red.].

Wat ziet u terug van het nieuwe beleid in uw woonplaats Tanger?

“Spanje wil geen migranten meer in Noord-Marokko. Het reguleren van migranten waar de Marokkanen in 2013 mee zijn begonnen, is daardoor nu de nek omgedraaid. Illegalen, maar ook migranten met een verblijfsvergunning, worden naar het zuiden gedeporteerd.”

Door het verwelkomen van het reddingsschip Aquarius met honderden mensen aan boord vorig jaar ontstond juist een beeld van een ruimhartig Spanje.

“De Aquarius was een mediaspektakel omdat de socialistische partij PSOE een progressief beeld wilde neerzetten. De sociaal-democraten zijn historisch gezien juist ideologen van de Spaanse migratiepolitiek die net als bij de Turkije-deal het ‘externaliseren’ van de grens tot doel heeft. Spanje is daar al in 1992 mee begonnen door een terugstuurakkoord met Marokko te sluiten.”

Een migrant trotseert het prikkeldraad van het hek rondom de Spaanse enclave Ceuta in Marokko. Beeld AFP

Verwacht u nu ook reddingsboten van ngo’s voor de Spaanse kust?

“Het zou kunnen. Maar het is niet nodig als de Spaanse kustwacht gewoon weer haar werk zou doen. Marokko doet nu meer dan het aankan met veel minder capaciteit.”

Waar ziet u nu de nieuwste migrantenroutes aan de zuidgrens ontstaan?

“Op de Canarische Eilanden komen nu weer meer migranten aan. Migranten vertrekken ook steeds vaker vanuit Algerije.”

Migranten die de Spaanse kusten bereiken, kennen u dikwijls bij naam. Hoe gaat u precies te werk?

“Ik beman samen met mijn team een alarmtelefoon. Migranten die in gevaar zijn omdat zij schipbreuk lijden en op het punt staan te verdrinken bellen ons. Wij houden ook contact met hun familieleden die ons bellen als zij een paar dagen niets hebben gehoord. Migranten kennen mij van sociale netwerken. Ik heb meer dan 200.000 volgers op Facebook, de meesten van hen komen uit Afrika.”

Uw critici zeggen dat u migranten helpt de oversteek naar Europa te maken.

“Ik help bij het redden van levens. Het alarmnummer is voor migranten een voorzorgsmaatregel omdat zij weten dat ze op zee kunnen verdrinken. Als rechters uit twee verschillende landen [Spanje en Marokko] na zeven jaar onderzoek moeten concluderen dat ik humanitair werk doe, vind ik dat dit gerespecteerd moet worden.”

Wat moet er volgens u nu gebeuren?

“Op korte termijn kunnen we voor een veilige route zorgen als migranten bijvoorbeeld bij de ambassades en consulaten in de herkomstlanden asiel kunnen aanvragen. Op de lange termijn moeten wij andere relaties aangaan met Afrika door ons bedrijfsleven daar verantwoord zaken te laten doen. Op straat in Barcelona zijn onder de Afrikaanse verkopers bijvoorbeeld veel Senegalezen die vanwege visakkoorden in Senegal niet meer kunnen vissen.”

Lees ook: 

Tanger, de nieuwe wachtkamer voor Europa

Een groeiend aantal migranten probeert Europa te bereiken via het noorden van Marokko. Dat land laat ze soms makkelijk door en houdt ze soms juist tegen, als dat politiek beter uitkomt.

Spanje worstelt door grote toestroom met liberaal migratiebeleid

Spanje is de belangrijkste aankomstbestemming voor migrantendie over zee illegaal de oversteek naar Europa maken. Met name aan de Andalusische kust kwamen er afgelopen de weken duizenden aan land.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden