Catalonië Separatisme

Spanje is in de ban van het vonnis tegen Catalaanse separatisten

De verdachten zitten hun rechtszaak bij in Madrid op 12 februari 2019 Beeld AFP

Twee jaar nadat het land in een diepe politieke en maatschappelijke crisis terechtkwam door de afscheidingsdreiging van Catalonië, velt het hooggerechtshof in Madrid waarschijnlijk vandaag zijn oordeel over de rol van de terechtstaande betrokkenen.

Spanje is in de ban van het aanstaande vonnis tegen twaalf Catalaanse onafhankelijkheidskopstukken. Naar verwachting achten de zeven magistraten de zwaarste aanklacht van rebellie niet bewezen. Wel zouden de verdachten schuldig zijn aan opruiing en misbruik van publiek geld, onder meer voor het referendum over onafhankelijkheid in 2017. Dat meldden Spaanse media dit weekend op basis van anonieme bronnen rond het monsterproces dat in februari van start ging. Daarmee riskeren ze jarenlange celstraffen. Voorzitter van het hof, Manuel Marchena, liet in een reactie op het lek weten dat de uitspraak nog niet vastligt.

Negen leden van de voormalige Catalaanse regioregering staan voor de rechter. Daarnaast zitten ook de voormalige voorzitster van het Catalaanse parlement Carme Forcadell en de separatistische burgerleiders Jordi Cuixart en Jordi Sànchez in het beklaagdenbankje. De afgezette regio-president Carles Puigdemont wordt niet berecht, omdat hij naar het buitenland uitweek om vervolging te voorkomen. Puigdemont woont op dit moment nog altijd in België.

Wekenlang strijdtoneel

In het najaar van 2017 sloeg in Catalonië de vlam in de pan toen een door het Constitutioneel Hof verboden onafhankelijkheidsreferendum toch werd doorgezet. Ruim 2 van de 5 miljoen stemgerechtigden brachten hun stem uit. Zij kozen in meerderheid van meer dan 90 procent voor de onafhankelijkheid van Catalonië, terwijl de autoriteiten, soms met geweld, poogden stemlokalen te sluiten.

De welvarende regio veranderde wekenlang in een strijdtoneel met massale demonstraties en een venijnig politiek steekspel dat uitmondde in een eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring, waarna Madrid ingreep en het regiobestuur overnam.

Separatistische kringen

De terechtstaande verdachten hebben volgens de aanklagers samengezworen Catalonië los te weken van Spanje. Al stelt de verdediging dat de gewraakte onafhankelijkheidsverklaring enkel een ‘politieke daad’ was die als symbolisch moet worden opgevat. Zij stellen dat het huidige proces, dat Spanjaarden maandenlang live konden volgen, politiek is gemotiveerd. Het lange voorarrest van de verdachten – van wie er negen vastzitten – is ook omstreden tot ver buiten separatistische kringen.

Het onafhankelijkheidsproces zorgde voor een diepe politieke kloof tussen Barcelona en Madrid. Het gaf bovendien vleugels aan nieuw Spaans nationalisme, terwijl het onder Catalanen voor veel verdeeldheid zorgde. Hoewel Catalonië nog steeds volhangt met onafhankelijkheidsvlaggen zijn de separatisten verzwakt.

Verdeeldheid over onafhankelijkheidsproces

De eenheid van twee jaar geleden is omgeslagen in verdeeldheid over de voortgang van het onafhankelijkheidsproces. Zo was de viering dit jaar van de Catalaanse feestdag La Diada geen schim van voorgaande jaren.

Catalaanse separatisten zien het aanstaande vonnis daarom als een aanleiding om hun krachten weer met Madrid te meten. Al weken worden plannen gesmeed om na het bekendmaken van de uitspraak de regio plat te leggen met massale protesten. Maar ook al lukt het demonstranten om Catalonië lange tijd op vreedzame wijze te blokkeren, veel zal afhangen van de reactie van demissionair premier Pedro Sánchez. Hij zal moeten laten zien dat hij, anders dan zijn voorganger Rajoy ,een dialoog op gang weet te brengen tussen regering en separatisten.

Hoe dan ook lijkt het onwaarschijnlijk dat de uitspraak in dit voor Spanje historische proces, ook een uitweg biedt uit de politieke impasse en de maatschappelijk verdeeldheid over Catalonië.

Belangrijke verdachten

ORIOL JUNQUERAS. Voormalig vice-regiopresident van de Catalaanse regering.

Eis: 25 jaar voor rebellie.

Oriol Junqueras (50) wordt gezien als de belangrijkste politiek verantwoordelijke voor het onafhankelijkheidsproces die in het beklaagdenbankje zit. De historicus en voorman van Republikeins Links (ERC) vormde een politieke tandem met regiopresident Carles Puigdemont tijdens de hete Catalaanse herfst van 2017. De voormalig burgemeester van een randgemeente van Barcelona trok als voorman van ERC de partij uit het slop en knoopte politieke samenwerking aan met andere separatistische partijen. Junqueras, die onder meer verdacht wordt van het doorsluizen van publiek geld voor het onafhankelijkheidsproces, vreest dat hij door de afwezigheid van Puigdemont alle schuld in de schoenen krijgt geschoven.

‘DE JORDI’S’. Leiders separatistische burgerbewegingen.

Eis: 17 jaar voor rebellie.

Burgleiders Jordi Cuixart (44) en Jordi Sànchez (55) worden wel gezien als de aanvoerders op straat van het onafhankelijkheidsproces. De bebaarde leiders van Òmnium Cultural en de Nationale Catalaanse Assemblee (ANC) werden de gezichten van de separatistische massademonstraties in de straten van Barcelona. De Catalaanse feestdag La Diada veranderde mede door de inbreng van Òmnium en ANC in een massale mars voor onafhankelijkheid. De Jordi’s werden opgepakt naar aanleiding van demonstraties rond een onderzoek van de Guardia Civil in de aanloop naar het onafhankelijkheidsreferendum. Daarbij werden politieauto’s vernield en zouden demonstranten het onderzoek hebben belemmerd.

CARME FORCADELL. Oud-voorzitster van het Catalaans parlement.

Eis: 17 jaar voor rebellie.

Carme Forcadell (64), voormalig parlementsvoorzitster en prominent lid van Republikeins Links wordt gezien als wegbereider voor het onafhankelijkheidsproces in het Catalaans parlement. De filologe was aanvankelijk als activiste betrokken bij het promoten van de Catalaanse taal. Later werd zij actief voor Òmnium Cultural en was zij de eerste voorzitter van de ANC. In september 2017 stond zij toe dat in het Catalaans parlement gestemd werd over de doorgang van het verboden onafhankelijkheidsreferendum. Een paar weken later werd met het vermeende mandaat van de stembusgang onder haar verantwoordelijkheid gestemd voor de afscheiding van Catalonië.

Lees ook:

‘Catalonië wordt géén Baskenland door separatisten-vonnis’

De Catalaanse separatisten worden in Spanje vergeleken met de Eta. Het kan een poging zijn om ze te criminaliseren, meent politicoloog Felix Arrieta.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden