In memoriamShintaro Ishihara

Shintaro Ishihara (1932-2022): De Japanner die ‘nee’ durfde te zeggen

Shintaro Ishihara in 2014  Beeld AFP
Shintaro Ishihara in 2014Beeld AFP
Gijs Moes

Fel, provocatief en nationalistisch, zo zullen de Japanners zich Shintaro Ishihara herinneren. Ondertussen was hij ook een succesvolle en gewaardeerde gouverneur van Tokio, een van de grootste steden ter wereld. Ishihara overleed dinsdagochtend in een ziekenhuis in de hoofdstad op 89-jarige leeftijd aan de gevolgen van alvleesklierkanker.

Ishihara groeide op in de tijd van de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog, toen Japan onder grote invloed stond van de Verenigde Staten. Nog als student publiceerde hij zijn eerste boek, in het Engels vertaald als Seasons of the Sun. Er zouden nog vele romans en toneelstukken volgen, waarvoor hij meerdere prijzen kreeg.

Maar zijn bekendste boek, dat in 1989 uitkwam, was geen fictie. In The Japan That Says No betoogde hij, samen met Sony-topman Akio Morita, dat zijn land zich moest losmaken van de allesoverheersende Amerikaanse invloed. Hij beschuldigde de VS, in die tijd verwikkeld in een handelsoorlog met het economisch zeer succesvolle Japan, van anti-Aziatisch racisme.

Kernwapen

Het boek vond internationaal weerklank en Ishihara, die inmiddels carrière had gemaakt in het parlement, maakte het tot dan toe nogal marginale nationalisme in Japan breder geaccepteerd. Daarbij hield hij geen rekening met politieke gevoeligheden, zo pleitte hij voor een eigen Japans kernwapen en afscheid van het in de grondwet vastgelegde pacifisme.

Soms leek Ishihara zelfs met opzet te kwetsen, vooral als het ging om vrouwen en minderheidsgroepen. De tsunami in Fukushima in 2011, waarbij bijna 20.000 mensen omkwamen, noemde hij een ‘goddelijke straf’ voor het in zijn ogen egoïstische Japan.

Een jaar later veroorzaakte Ishihara een rel door aan te kondigen dat hij de Senkaku-eilanden wilde opkopen, met ingezameld geld. De Japanse regering zag geen andere uitweg dan de eilanden, die privé-eigendom waren, zelf te nationaliseren. Dat leidde weer tot een boycot van Japanse producten door China, dat de onbewoonde eilanden ook claimt.

Onafhankelijk kandidaat

Ishihara was op dat moment allang gouverneur van Tokio, een verkozen functie. In 1999 won hij met gemak van de kandidaat die was voorgedragen door de LDP, de partij die de Japanse politiek al sinds de jaren vijftig domineert. Ishihara, eerder zelf LDP-parlementariër, verliet die partij om als onafhankelijke kandidaat campagne te voeren. Hij werd driemaal herkozen door de inwoners van Tokio, die naast zijn scherpe tong ook zijn succesvolle economische beleid waardeerden.

De afgelopen jaren sprak Ishihara zich, namens een mede door hem opgerichte rechts-nationalistische partij, vooral uit tegen China. Hij was ook een van de drijvende krachten achter het binnenhalen en organiseren van de Olympische Spelen in Tokio.

Lees ook:

‘Japan laat zich te vaak voor karretje van de VS spannen’

Meeste inwoners willen Amerikaanse militairen toch niet kwijt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden