Malaria

Schimmeltje kan strijd tegen malariamug verder helpen

Een jongen in de stad Cotonou in Benin kreeg vorige maand een nieuw muskietennet om hem te bescherming tegen malaria. Beeld AFP

Een doorbraak is het misschien niet, een belangrijke ontdekking wel. Een microbe kan helpen in de strijd tegen malaria.

In Kenia is een verrassende wetenschappelijke ontdekking gedaan in de strijd tegen malaria. Voorzichtig wordt nu gesproken over een mogelijke doorbraak in de bestrijding van malaria. Er is een microbe, een schimmeltje, ontdekt bij een populatie malariamuggen aan het Victoriameer dat de overdracht van de malariaparasiet van mug op mens blokkeert.

Het onderzoek is gepubliceerd in het tijdschrift Nature Communications en uitgevoerd door een team van het International Centre of Insect Physiology and Ecology in Nairobi in samenwerking met de universiteit van Glasgow. Naar de bestrijding van de mug wordt al heel lang onderzoek gedaan, omdat er nog steeds jaarlijks zo’n 400.000 mensen aan de gevolgen van malaria overlijden.

Het schimmeltje, Microsporidia MB, leeft in symbiose met de malariamug. De microbe wordt van de moedermug op haar nageslacht overgedragen. De malariamuggen met dit schimmeltje leven langs de oevers van het Victoriameer, waar minder mensen malaria zouden krijgen.

Vervolgonderzoek moet uitwijzen of de Microsporidia op grotere schaal kan worden verspreid onder malariamuggen.

Onderzoek, geen doorbraak

Medisch entomoloog en malariadeskundige Bart Knols van de Radboud Universiteit is enthousiast over het Keniaanse onderzoek. Vanuit de Malediven, waar hij in lockdown zit vanwege het coronavirus, zegt hij mogelijkheden te zien voor verder onderzoek naar de effectiviteit. Maar hij nuanceert de ontdekking ook. “Het is goed onderzoek, maar nog geen doorbraak.”

Dat malaria in veel delen van de wereld nog altijd een groot probleem is, maakt de uitbraak van het coronavirus nog eens duidelijk. Door de coronacrisis  ligt de productie van muskietennetten in Zuidoost-Azië bijvoorbeeld grotendeels stil. Dit verhindert de uiterst noodzakelijke vervanging van klamboes in veel landen waar malaria endemisch is.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) verwacht in het slechtste scenario dat het dodental door malariabesmettingen dit jaar zal verdubbelen naar 800.000 mensen. “Dan zijn we weer terug bij het begin van dit millennium”, zegt Knols. Tot 2015 is het aantal besmettingen en doden met zo’n 40 procent teruggedrongen, maar op dit niveau is het aantal blijven steken. En nu dreigt er weer een forse stijging.

Knols pleit ervoor om de verspreiding van malariamuggen met het schimmeltje eerst uit te proberen in gebieden van enkele duizenden vierkante kilometers. “Kijken of het werkt. Of er geen transmissie meer is van de malariaparasiet van mug op mens. Probeer het eens op een van de eilanden in het Victoriameer waar nu nog malaria voorkomt.” Als dat succesvol is, kan het in andere gebieden worden uitgerold.

Hij pleit wel voor een geïntegreerde aanpak, die bestaat uit betere preventie met bijvoorbeeld muskietennetten, betere diagnostiek en betere behandelmethoden. “Dat is tot nu toe het meest succesvol geweest.”

Kanttekeningen

Knols plaatst ook kanttekeningen bij de vondst van het schimmeltje dat de overdracht van de malariaparasiet blokkeert. “Je moet het vanuit een evolutionaire context zien. Die parasiet gaat zich niet zomaar gewonnen geven. Als er een verzadiging gaat optreden van muggen die geen malaria meer doorgeven, zal die parasiet er alles aan doen om te overleven en te evolueren om aan de werking van dat schimmeltje te ontsnappen.”

Zo is er ook resistentie opgetreden tegen insecticiden om de malariamug te bestrijden, zegt Knols. “Het is een probleem dat we tegenkomen bij elke overdraagbare ziekte. Zo zie je nu de resistentie tegen antibiotica fors toenemen, waardoor medicijnen steeds minder effectief worden .”

Maar interessant is de ontdekking van de microbe zeker, volgens Knols. Al was het maar dat die mogelijk ingezet kan worden om in veel meer malariagebieden de overdracht van de parasiet te kunnen elimineren. Alles is winst. Nieuw onderzoek moet uitwijzen hoe malariamuggen die de Microsporidia hebben dat schimmeltje kunnen overdragen op andere populaties muggen.

Lees ook:

Anti-malariamug is voorlopig nog toekomstgezoem

In de voortdurende strijd tegen malaria claimen Amerikaanse onderzoekers van de universiteit van Californië een nieuw succes.Ze slaagden erin om de genen van een malariamug zo te versleutelen dat de mug resistent wordt voor de malariaparasiet. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden