Vrij reizen

Schengenzone is toe aan een grondige renovatie, vindt de Europese Commissie

De Zweedse Eurocommissaris Ylva Johansson (interne EU-zaken) tijdens de presentatie van de voorstellen.  Beeld EPA
De Zweedse Eurocommissaris Ylva Johansson (interne EU-zaken) tijdens de presentatie van de voorstellen.Beeld EPA

Het vrije reizen binnen Europa is een van de paradepaardjes van de EU, maar het systeem kraakt al jaren in zijn voegen. Tijd voor een grondige renovatie – als de landen dat zelf ook willen tenminste.

Christoph Schmidt

Schengen is dood, lang leve Schengen! Het ongehinderd reizen door de zogeheten Schengenzone in Europa heeft de laatste jaren, vooral vorig jaar, enorm onder druk gestaan, tot afgrijzen van de Europese Commissie. Woensdag wierp die commissie alle schroom en frustratie daarover van zich af. Met een nieuwe aanpak moet de Schengenzone stabieler, voorspelbaarder én groter worden.

Nu is het afwachten of de 26 Schengenlanden zelf (22 EU-landen plus Liechtenstein, Noorwegen, IJsland en Zwitserland) dat ook een goed idee vinden. De vorige Europese Commissie deed in 2017 al eens een vergeefse poging tot renovatie.

Chaotische toestanden bij grensovergangen

Het Schengensysteem, waarbij reizigers die één van de 26 landen binnenkomen vrijelijk naar alle andere kunnen gaan, is al meerdere keren dood verklaard. Tijdens de terrorismegolf rond 2015 en 2016 voerde onder meer Frankrijk strenge grenscontroles in. Helemaal bont werd het in de lente van vorig jaar, toen de coronapaniek uitbrak. Talloze EU-landen sloten haastig de grenzen, vaak zonder elkaar te informeren, met chaotische toestanden bij grensovergangen als gevolg. De beelden van containers die de Belgisch-Nederlandse grens blokkeerden, zeiden eigenlijk alles over hoe het ervoor stond met ‘Schengen’.

Het systeem laat dergelijke nationale grenscontroles toe, als ze maar tijdelijk en goed beargumenteerd zijn. Niettemin doet een aantal landen al jarenlang een beroep op het noodweerargument (zie kader). De tijdelijke maatregelen worden steeds weer verlengd. De Europese Commissie wil de eisen nu aanscherpen. Landen moeten straks echt een goed verhaal hebben om zulke rigoureuze reisbeperkingen in te voeren.

Landen kunnen onaangekondigde controles verwachten

Zoals zo vaak is ook nu een beoogde versterking van de buitengrenzen onderdeel van de voorstellen. Daarnaast moet ook de interne informatie-uitwisseling tussen Schengenlanden verbeteren, bijvoorbeeld als een terrorist op de vlucht is. Als dat allemaal goed geregeld is, wil de commissie haar rol van Schengenscheidsrechter ook strenger invullen. Landen kunnen onaangekondigde controles verwachten, of ze wel aan alle regeltjes voldoen. Er komen jaarlijkse landenrapporten. Bovendien wil de commissie dat de landen veel meer met elkaar overleggen, onder meer tijdens een jaarlijkse bijeenkomst.

Grenscontroles

De volgende Schengenlanden behouden zich het recht voor om grenscontroles te houden vanwege Covid-19: Denemarken, Finland, Frankrijk, Hongarije, Noorwegen en IJsland. Sommige regelingen lopen deze maand af (als ze niet worden verlengd), andere gaan tot 11 november door.

Denemarken, Frankrijk en Noorwegen hebben bovendien een aantal jaar geleden al de strijd tegen het terrorisme als argument aangevoerd. Dat geldt ook voor Duitsland, Oostenrijk en Zweden. Dat verscherpte grenstoezicht is telkenmale verlengd, en is zeker tot november van kracht.

Kortom: Brussel wil ervoor zorgen dat de Schengen-zone een volgende crisis beter aankan. “Terrorisme zal niet stoppen”, zei Eurocommissaris Ylva Johansson (interne EU-zaken). “We zullen waarschijnlijk nieuwe pandemieën krijgen en er zullen andere uitdagingen komen.”

Tot slot roept de commissie op tot de ‘voltooiing van Schengen’ met Bulgarije, Cyprus, Kroatië en Roemenië. Bulgarije en Roemenië zitten al heel lang in de wachtkamer. Volgens de commissie zijn ze er technisch gesproken al ruim tien jaar klaar voor. Maar een aantal landen, waaronder Nederland, ziet het vrij reizen vanuit die landen nog niet zitten.

Lees ook:

Is dit het einde van Schengen?

... dat is de vraag die al in 2015 de ronde deed. Duitsland controleerde toen mensen die vanuit Oostenrijk het land binnenkwamen. Een tijdelijke maatregel die bondskanselier Merkel nam om de ongekende migrantenstroom het hoofd te bieden.

Hoe de EU de coronacrisis bestrijdt? Voorlopig is het ieder land voor zich

Eind februari vorig jaar was het al duidelijk: een brede EU-aanpak van het coronavirus is er niet, omdat de lidstaten dat nu eenmaal niet willen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden