Coronasucces Denemarken

‘Samfundssind’ is de Deense X-factor: dankzij gemeenschapszin kan de samenleving weer open

Concertgangers in Denemarken op 11 september. Als eerste land in West-Europa ging Denemarken deze week weer helemaal open.  Beeld AFP
Concertgangers in Denemarken op 11 september. Als eerste land in West-Europa ging Denemarken deze week weer helemaal open.Beeld AFP

Terwijl Nederland de coronapas gaat invoeren, is Denemarken al een paar stappen verder, het bewijs wordt alweer afgeschaft. Wat gaat er zo goed in dat land?

De Denen waren er vroeg bij met hun testsamenleving. En ze zijn er weer vroeg vanaf. Tot voor kort was een bewijs van vaccinatie dan wel een negatieve test dé manier om in Denemarken aan het leven buitenshuis deel te nemen. Al sinds maart konden de Denen bij gratie van het covidpaspoort een biertje drinken of naar pilates gaan. En nu, als eerste in West-Europa, ging het land deze week weer helemaal open, zonder restricties.

Uitgesmeerd over een periode van een week of vijf werden geleidelijk de resterende covidmaatregelen ingetrokken. Op 1 augustus hief het land de vereiste van een covidpas bij musea en kleinere evenementen op. De verplichting van mondkapjes in het ov verviel twee weken later. Per 1 september sneuvelde de vervroegde sluitingstijd voor de horeca en de covidpasplicht bij sportscholen, stadions, en restaurants.

Alleen om een nachtclub te betreden moesten Denen nog een coronatoegangsbewijs overhandigen. Maar vorige week werd ook die laatste covidrestrictie geschrapt. De Denen lieten er geen gras over groeien: afgelopen zaterdag was Kopenhagen gastheer van een concert met 50.000 mensen.

‘De epidemie nog niet voorbij’

Alleen de inreisbeperkingen voor buitenlanders blijven voorlopig gelden. Althans: zolang de situatie zo’n open samenleving toestaat. “De regering heeft beloofd niet langer dan nodig vast te houden aan het coronabeleid, maar dat het bij ons nu goed gaat betekent nog niet dat de epidemie voorbij is”, sprak minister van volksgezondheid Magnus Heunicke. “De regering zal snel handelen als de pandemie weer essentiële functies van onze maatschappij bedreigt.”

Het Deense RIVM gaf eind augustus zijn fiat voor het opheffen van de covidbeperkingen. Het verklaarde dat ‘het virus niet langer een aanzienlijke maatschappelijke bedreiging vormt’ dankzij de hoge vaccinatiegraad en de lage sterftecijfers. Zeker 83 procent van de Deense bevolking vanaf 12 jaar is inmiddels volledig gevaccineerd. Van de 50-plussers heeft 96 procent beide vaccins gehad.

Toch is de gezwinde vaccinatiestrategie maar een deel van het verhaal. Of, zeggen ingewijden, vooral een symptoom van de eigenlijke reden waarom Denemarken nu alweer het leven van alledag oppakt. Want de grote vaccinatiebereidheid is volgens onderzoekers onlosmakelijk verbonden met het publieke vertrouwen in de overheid, wetenschap, volksgezondheidsdiensten en de medemens.

Sterk gevoel van sociale verantwoordelijkheid

“De Denen zijn koploper op het gebied van sociaal vertrouwen en hebben de laagste corruptiecijfers wereldwijd”, vertelt hoogleraar politicologie aan de Aarhus Universiteit Gert Tinggaard Svendsen. “Dat sociale vertrouwen is toch wel onze X-factor. Het gaat over vertrouwen tussen mensen onderling, het vertrouwen dat je niet de enige bent die het juiste doet. Daarmee verklein je de verleiding geen mondkapje te dragen of een feestje te geven.” Tinggaard Svendsen refereert aan de term samfundssind of gemeenschapszin, die de Deense volksaard zou omschrijven en die een sterk gevoel van sociale verantwoordelijkheid suggereert.

Tel daarbij het vertrouwen in de autoriteiten op. Het lage corruptieniveau maakt dat wat een Deense ambtenaar verkondigt, doorgaans voor waar aangenomen wordt. “Als een overheidsvertegenwoordiger ons iets opdraagt, kunnen we ervan uitgaan dat hij het algemeen belang in gedachten heeft, niet alleen zijn eigen gewin. Dus als een bureaucraat zegt: het is een goed idee om die prik te nemen, en zijn standpunt wordt ook nog door de wetenschap onderbouwd, dan zal de gemiddelde Deen hem op zijn woord geloven.”

Nederland verschilt daarin niet veel van Denemarken, beaamt Tinggaard Svendsen. “Maar bij jullie is het sociale vertrouwen ietsje zwakker, waarschijnlijk deels omdat Nederland ook iets meer corruptie kent dan Scandinavië.”

Controle is goed, vertrouwen is goedkoper

Naar de oorzaak van het uitzonderlijke vertrouwen is het gissen. Tinggaard Svendsen denkt dat het antwoord ingebed ligt in de lange handelsgeschiedenis van Denemarken waarin transacties meestal plaatsvonden op basis van iemands woord en zonder verdere garanties.

De Deense politicoloog Michael Bang Petersen leidde een onderzoek naar gedrag en standpunten omtrent de pandemie onder de bevolking van acht landen waaronder Denemarken, Duitsland en Frankrijk. Een van de onderzoeksresultaten wees uit dat de vaccinatie-acceptatie onder de Denen met 82 procent verreweg de hoogste was van alle onderzochte landen. In Duitsland was dat 66 procent, in Frankrijk 55.

Vertrouwen in de autoriteiten maakte volgens Tinggaard Svendsen ook dat maatregelen over het algemeen weinig werden bevraagd en goed werden opgevolgd. Dit, in combinatie met de ‘vergevorderde publieke digitalisatie’ van de Deense maatschappij, leidde ertoe dat het coronapaspoort snel kon worden ingevoerd. “Als je mensen moet dwingen, kost het allemaal veel tijd en geld”, aldus de politicoloog. “Lenin zei ooit: ‘Vertrouwen is goed, maar controle is beter.’ Ik zeg: controle is goed, maar vertrouwen is goedkoper.”

Lees ook:

Italië stelt coronapas verplicht op de werkvloer

In Italië gaat de coronapas gelden voor bijna alle werkenden. Dat maakte premier Mario Draghi donderdag bekend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden