De Megastad Rio de Janeiro

Samba verenigt alle Brazilianen, behalve in de zomer

Beeld EPA

Mijn allereerste avond als correspondent in Rio de Janeiro bivakkeerde ik op een klein Airbnb-kamertje op de heuvel in het centrum waar ik nog steeds woon, toen ik opeens een zware drum hoorde. Toeeeeee-dóém, toeeeee-dóém, toeeeeee-dóém. 

Ik was meteen gefascineerd en vergat de vermoeidheid van de nachtelijke reis uit Colombia die ik achter de rug had. Ik nam een snelle douche, stak me in de eerste kleren die ik kon vinden in mijn half uitgepakte koffer en ging op het geluid af. Het kwam uit de winkel aan de overkant van de straat, die overvol was en waar een groepje mannen om een tafel muziek zat te maken: samba.

De zanger klonk aanvankelijk nog een beetje onvast, maar met het verstrijken van de avond won hij aan zelfvertrouwen en zijn stem aan kracht. Ik was verkocht. Samba, dacht ik altijd, dat zijn blote vrouwen met veren, in een parade tijdens carnaval. Dat is het inderdaad óók, maar deze gezellige sambasessies met allerlei soorten trommels, tamboerijnen en gitaren rond een tafel zijn er het jaar rond. Ik bezoek ze nog altijd graag, ook na zes jaar correspondentschap.

De samba, zo vertelde een van de goeroes van het genre me een paar jaar geleden in een interview, werd door de nazaten van Afrikaanse slaven zo’n honderd jaar geleden in Brazilië gemaakt en was aanvankelijk een verguisd ritme, van Afrikanen, dus barbaars. De muzikanten werden door de politie in Rio van de straat geplukt en in de cel gegooid. Maar later werd deze muziek omarmd, door arm en rijk, door wit en zwart.

Een wat hopserig ritme

Er is maar één periode dat de samba in Rio van de troon wordt gestoten: dat is wanneer de junifeesten losbarsten, die zich, zoals dat in Rio gaat, voortslepen tot ­ergens in augustus. Het carnaval duurt in Rio ook van 2 januari tot diep in maart. De muziek van de junifeesten (mede bedoeld om de heiligen Petrus, Johannes en Paulus te eren) komt uit Spanje en Portugal. In Brazilië klinkt dan het ritme dat forró wordt genoemd, met als leidende instrumenten de accordeon en de triangel. Het is een vrolijk, wat hopserig ritme, waar je met een beetje goeie wil een klompendans op kunt uitvoeren.

De mannen hullen zich in geruite hemden, met kapotte strooien hoeden op hun hoofd, de vrouwen maken vlechtjes in hun haar en tekenen sproeten op hun gezicht en doen meisjesachtige jurkjes aan met een schortje voor. Het is mij, ik zal het maar gewoon zeggen, te Europees. Maar net als de samba worden de junifeesten en de forró door arm en rijk en wit en zwart in Rio omarmd. Ze zijn niet klassegebonden en dat is in het door ongelijkheid en racisme beheerste Brazilië misschien nog wel het mooist: dat in ieder geval de muziek geen klasse en kleur kent.

Intussen zoek ik door het gehops van de junifeesten heen gewoon mijn sambadrum. Het is was lastiger misschien, maar uiteindelijk vind ik hem toch altijd: toeeeeee-dóém, toeeeee-dóém, toeeeeee-dóém.

Uitdijende metropolen bieden een groeiend deel van de wereldbevolking onderdak. Hoe houden de mensen het daar leefbaar? Trouw-correspondenten doen wekelijks verslag uit hun eigen megastad.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden