ReportageLviv

Russischtalige vluchtelingen moeten in Lviv snel Oekraïens leren. ‘Spreek niet de taal van de bezetter’

De 29-jarige vluchteling Vlad Bajbakov uit Oost-Oekraïne met een van zijn twee dochters in het hostel Kajzer in Lviv. Beeld Michiel Driebergen
De 29-jarige vluchteling Vlad Bajbakov uit Oost-Oekraïne met een van zijn twee dochters in het hostel Kajzer in Lviv.Beeld Michiel Driebergen

Lviv wordt overspoeld met Russischsprekende vluchtelingen uit het oosten van Oekraïne. Dat is niet eenvoudig voor een stad waar het Oekraïens de voertaal is.

Michiel Driebergen

De vriendelijke vrijwilligers op het treinstation blijven hardnekkig Oekraïens praten. Dus mengen de net gearriveerde vluchtelingen hun Russisch met zo veel mogelijk Oekraïense woorden. Zoals ‘boedlaska’ in plaats van ‘pazjalsta’ (alstublieft), en ‘djakoejoe’ in plaats van ‘spasiba’ (bedankt).

De afgelopen weken reisden enkele miljoenen vluchtelingen via Lviv richting Polen. Enkele honderdduizenden verblijven momenteel in de stad. Terwijl het Oekraïens in de westelijke stad de voertaal is, hebben veel van de nieuwkomers het Russisch als moedertaal.

“In het Russisch voel ik me thuis. Het Oekraïens is voor mij vooral interessant”, zegt de 29-jarige Vlad Bajbakov, een lange man met baardje die uit een dorpje nabij de Oost-Oekraïense stad Charkov komt. De vrijwilligers op het station verwezen hem een paar dagen geleden naar een hostel in het oude stadscentrum. Daar verblijft hij nu met zijn vrouw en zijn twee jonge dochtertjes.

In dat hostel, dat de naam Kajzer draagt, is de taal geen enkel punt. De eigenaar stelde twaalf van de dertig kamers ter beschikking aan vluchtelingen. Zij komen uit zwaar getroffen regio’s als Donetsk, Charkov en Tsjernivtsi. Zij nuttigen gratis broodjes, soep en thee, en bedanken daarvoor in het Russisch.

Ooit deel van Oostenrijk

Boven de receptie hangt een kaart van ‘Galicië’, zoals de provincie een eeuw geleden werd genoemd – in de tijd dat Lviv Lemberg heette en bij Oostenrijk hoorde. De Lvivianen gaan prat op die naam: Galitsjina is ook de naam van het koninkrijk van de Oekraïense koning, die de stad achthonderd jaar geleden stichtte.

Oekraïne. Beeld Bart Friso
Oekraïne.Beeld Bart Friso

“Ik had nooit gedacht dat ik uitgerekend naar het westen van het land zou vluchten”, aldus Vlad Bajbakov – die zijn moeder en elfjarige broertje moest achterlaten in zijn dorp, waar nu wordt gebombardeerd. De kerken, de parken en de koffiehuizen van Lviv zeggen hem allemaal weinig. “Ik ken hier de weg niet. Maar ach, waar moet ik heen zonder geld?”

Het eerste wat de jonge vader in Lviv doet is Oekraïens leren. Terwijl de meeste Oekraïners beide talen spreken en zonder probleem overschakelen, is Bajbakov de officiële taal niet machtig. Dat in tegenstelling tot zijn vrouw, voor wie Oekraïens de moedertaal is. “Aan het begin van onze relatie verstond ik haar nauwelijks”, zegt hij.

De taal moet ook helpen bij de zoektocht naar werk: in Charkov werkte Vlad Bajbakov in de bouw. Nu is zijn gezin volledig afhankelijk van humanitaire hulp.

null Beeld Michiel Driebergen
Beeld Michiel Driebergen

‘Spreek niet de taal van de bezetter’

Die hulp is in Lviv ruimschoots voorradig. Maar bij het centrale wijkkantoor, waar vluchtelingen zich registreren, blijkt dat de bewoners gebeten zijn op hun taal. De poster naast de deur is weliswaar klein, maar de tekst is onmiskenbaar. ‘Schop de bezetter uit je brein, en leer Oekraïens’, staat er geschreven. Ook in cafés hoort men liever geen Russisch. ‘Spreek hier niet de taal van de bezetter’, luidt een tekst op de bar van het Wiener Kaffeehaus.

“Dat Russisch raakt ons nog steeds”, beaamt Bogdan Pankevitsj, oprichter en bestuurslid van de Galicische Partij, een patriottische politieke beweging. “We zijn invoelend en geduldig jegens diegenen die hun huis moesten ontvluchten, soms al hun bezittingen verloren. We begrijpen hen en helpen waar we kunnen”, benadrukt hij.

De politicus voegt de daad bij het woord. In het huis van Pankevitsj bivakkeert nu al het derde gezin dat op weg is naar een opvangplek in Europa. Zijn zoon heeft zijn café gesloten voor bezoekers. Hij kookt er honderden maaltijden per dag voor militairen en gewonden.

Gemarteld, vernederd en verbannen

De soms heftige reactie op het Russisch is “een reflex, die te maken heeft met ons trauma”, legt Pankevitsj uit. In de Sovjettijd verzetten de West-Oekraïners zich het felst tegen Moskou. De KGB’ers spraken Russisch en een Oekraïner kon alleen in die taal carrière maken. “We werden gemarteld, vernederd, en verbannen in het Russisch. Mensen die Russisch spraken namen onze plek in. En nu vallen de kinderen en kleinkinderen van deze moordenaars Oekraïne opnieuw aan.”

Wat de taalkwestie nog gevoeliger maakt, is dat veel Oost-Oekraïners namens het Sovjetleger tegen de West-Oekraïners vochten. Ook nu nog is er een link tussen taal en nationale loyaliteit: uit peilingen die vorig jaar rond de dertigjarige onafhankelijkheid van Oekraïne werden gehouden, bleek van de Oekraïenstaligen 90 procent voorstander van die onafhankelijkheid, tegen 70 procent van de Russischtaligen.

Maar de tijden zijn voorgoed veranderd, denkt Bogdan Pankevitsj. “De nakomelingen van deze mensen verdedigen nu Oekraïne. Onze Russischsprekende militairen zeggen dat hun kinderen Oekraïens zullen spreken. Het gaat dus de goeie kant op.”

Of de dochtertjes van Vlad Bajbakov in de toekomst Oekraïens zullen spreken weet de vluchteling niet. “Het is mij om het even”, zegt hij. Volgens hem brengt de oorlog de Oekraïners vooral bij elkaar. “Voorheen was de Oekraïense identiteit een soort grap. Nu neemt iedereen die serieus.”

Lees ook:

Oekraïne heeft zich bevrijd van het Sovjet-juk. Maar dat heeft een prijs

Correspondent Michiel Driebergen doet al sinds de Majdan-revolutie in 2014 verslag van het conflict in Oekraïne. Heeft hij het land zien veranderen? En hoe dan?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden