Discriminatie

Russische vrouw mag ‘mannenberoep’, als ze ook kinderen blijft krijgen

Het beroep van vrachtwagenchauffeur is in Rusland officieel nog altijd verboden voor vrouwen, maar daar komt binnen een jaar verandering in.Beeld Getty

Vanaf volgend jaar mogen vrouwen in Rusland beroepen uitoefenen die ze voorheen niet mochten uitvoeren.

Het is nog donker als Jevgenia Markova even buiten Moskou achter het stuur van haar imposante Man-truck kruipt. Bestemming: de havenstad ­Archangelsk aan de Witte Zee, een afstand van hemelsbreed duizend kilometer. Markova kijkt ernaar uit de Moskouse kwakkelwinter te verruilen voor de ijzige kou van het hoge noorden, en vooral ook om na een korte winterstop weer op de weg te zitten. Het chauffeursvak is haar lust en haar leven, en ze kan maar geen genoeg krijgen van het grijze asfaltlint dat voor haar cabine uit tot de einder strekt.

“Ik ben altijd gefascineerd geweest door verre en lange reizen, van liefst duizenden kilometers”, lacht ze breeduit. “In Europa zou ik niet kunnen werken, daar heb je zoiets eigenlijk niet. België bijvoorbeeld is kleiner dan de provincie Moskou, in Duitsland kun je waarschijnlijk nog wel anderhalve dag onderweg zijn van München naar Hamburg, maar daarmee houdt het ook op. Verre ritten maken was wat ik als kind al wilde, maar het was heel moeilijk om die wensdroom te realiseren.”

Reproductieve functie

Markova (35) is een van de hooguit enkele tientallen vrouwelijke vrachtwagenchauffeurs in Rusland. Haar huidige baas vindt het prima dat ze achter het stuur zit, zolang ze er maar geen ruchtbaarheid aan geeft, want formeel blijft het een overtreding die kan leiden tot forse boetes. Het beroep is officieel nog altijd verboden voor vrouwen, maar daar komt binnen een jaar verandering in.

Per 1 januari 2021 wordt een lijst van 456 voor vrouwen gesloten beroepen drastisch ingekort en teruggebracht tot een kleine honderd. Russische vrouwen mogen dan niet alleen vrachtwagens, tractoren en treinen besturen, maar ook de kost verdienen als automonteur, parachutist, loodgieter of visser. Evengoed blijven de brandweer, duikactiviteiten en een groot deel van de chemische industrie en de mijnbouw verboden terrein, net als, in het boerenbedrijf, de verzorging van ‘gevaarlijke’ dieren als hengsten of stamboekstieren. De maatregelen zijn volgens de Russische overheid nodig om de ‘reproductieve functies’ van vrouwen niet in gevaar te brengen, een argument dat zeker ook verband houdt met het belang dat de Russische autoriteiten hechten aan het verbeteren van de demografische situatie.

Hardnekkige vooroordelen

Dat de lijst vanaf volgend jaar een stuk korter zal zijn is in niet geringe mate te danken aan de inspanningen van Svetlana Medvedeva. In de Wolgastad Samara is zij kapitein op een binnenvaartschip van een olieraffinaderij. Ook dat is nog altijd een voor vrouwen verboden beroep, maar het wordt oogluikend toegestaan. “Mijn huidige positie voldoet aan alle veiligheidsnormen, er is geen sprake van schadelijk lawaai of trillingen, daarom mag ik dat werk toch doen.”

Toen Medvedeva (34) na haar studie merkte dat bepaalde functies voor haar ontoegankelijk waren, schakelde ze mensenrechtengroepen in om het discriminatoire regeringsbesluit uit 2000 aan te vechten. “Ik was net gescheiden, had geld nodig en zou eerst gaan werken als matroos. Maar toen er een plek vrijkwam voor een machinist, solliciteerde ik. In principe was niemand ertegen, zelfs de directeur niet, maar de personeelsafdeling weigerde een arbeidscontract met mij af te sluiten.”

Dat kwam niet alleen door het regeringsbesluit, maar ook door hardnekkige vooroordelen, zegt Medvedeva. “Machinist is een beroep dat traditioneel wordt uitgeoefend door mannen. Velen zien vrouwen niet graag komen omdat ze bang zijn dat een vrouw verdeeldheid zaait onder de bemanning, of sommige dingen niet kan. Mijn collega’s dachten dat eerst ook. Maar als je een motor moet repareren, huur je gewoon een bedrijf in. Regulier onderhoud, ja, dat doe ik gewoon zelf. Voor je eigen auto schakel je toch ook niet een monteur in om olie bij te vullen? Op een binnenschip net zo.”

Teleurstellend resultaat

Ook Jevgenia Markova kostte het veel tijd en inspanning voordat ze werd geaccepteerd om haar kwaliteiten en transportbedrijven haar wilden inhuren als vrachtwagenchauffeur, zelfs met het risico op een boete. “Aanvankelijk wilde niemand me aannemen, niet alleen vanwege het verbod, maar soms ook omdat de directie botweg vond dat de plaats van de vrouw in de keuken is. Toen hebben mijn man en ik een vrachtwagen gekocht en zijn we voor onszelf begonnen, dat is goddank niet verboden. Alleen zo kon ik de nodige ervaring opdoen die me later hielp een baan te vinden.”

Medvedeva’s strijd bracht haar uiteindelijk tot in de Verenigde Naties, waar Rusland in 2016 een reprimande kreeg wegens discriminatie. Het Russische ministerie van arbeid beloofde beterschap en zette het mes in de gewraakte lijst. Medvedeva vindt het resultaat niettemin teleurstellend. “Een overwinning kun je dit niet noemen. Alleen de beroepen van vrouwen die protest hebben aangetekend zijn van de lijst gehaald, de rest is gebleven. En die oude lijst zal ook nog eens een heel jaar van kracht blijven, dus in feite is er nog niets veranderd. Veel vrouwen kunnen daardoor nog steeds niet aan de bak komen.”

Lees ook:

Poetin buigt voor de kiezer: pensioenplan minder streng voor vrouwen

De protesten in Rusland tegen de aangekondigde verhoging van de pensioenleeftijd werpen hun vruchten af. In een televisietoespraak zei president Poetin vandaag dat die maatregelen deels worden afgezwakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden