De Oekraïense vlag in top op een televisie- en radiotoren in Daugavpils, in het zuidoosten van Letland, waar de meerderheid van de mensen Russisch spreekt.

Reportage

Russische invasie in Oekraïne rijt oude wonden in Letland open

De Oekraïense vlag in top op een televisie- en radiotoren in Daugavpils, in het zuidoosten van Letland, waar de meerderheid van de mensen Russisch spreekt.Beeld AFP

De oorlog in Oekraïne wakkert oude ressentimenten aan in Letland. De Russischtalige bevolking denkt daar anders over dan de Letstaligen.

Eric Brassem

Daugavpils, Letlands tweede stad in het zuidoosten pal tegen Wit-Russische grens, draagt de sporen van een zwaarbelast verleden. Leuk, dat orthodoxe kapelletje met helblauwe koepel. Maar het is een kopie van de kathedraal die de Sovjets daar in 1969 opbliezen.

null Beeld Bart Friso
Beeld Bart Friso

Ernaast staat ook een monumentje ‘voor de onschuldige slachtoffers van de Rode Terreur’. Veel groter is het monument, even verderop, voor de Sovjetsoldaten die Letland in 1944 bevrijdden van de nazi’s – en in één moeite door inlijfden bij de Sovjet-Unie.

Een protestmars in Daugavpils tegen de oorlog in Oekraïne, begin april. Met Letse én Oekraïense vlaggen. Beeld AFP
Een protestmars in Daugavpils tegen de oorlog in Oekraïne, begin april. Met Letse én Oekraïense vlaggen.Beeld AFP

In deze stad, waar zo’n 80.000 van de 100.000 inwoners Russisch spreken, brak in 2016 ook de Derde Wereldoorlog uit. Althans, volgens het denkbeeldige scenario dat het BBC-programma Inside the War Room schetste: Moskou stookt separatisten in Daugavpils en omstreken op, Russische infiltranten en Navo-troepen botsen, en voilà: een kernoorlog.

Dat scenario was geënt op wat in 2014 in de Oost-Oekraïense Donbas gebeurde, waar door Rusland gesteunde separatisten een opstand begonnen. Zoiets zou ook in Navo-lidstaat Letland kunnen, suggereerde de BBC. De ‘provocatieve’ uitzending leidde tot een vlammende protestbrief van de gemeente aan de BBC. Onder de Russischtalige Letten is geen separatistische beweging van betekenis.

Wel leven onder de Russischtaligen vele grieven over ‘discriminatie’. Zo is het Lets de enig erkende landstaal. Wat veel kwaad bloed zette, is dat Sovjet-Russen die hier woonden een taaltest moesten doen om na de onafhankelijkheid in 1991 het Letse staatsburgerschap te verwerven.

Joeri Zajtsev  Beeld Eric Brassem
Joeri ZajtsevBeeld Eric Brassem

Schoolstakingen

Joeri Zajtsev is een vertolker van de ongenoegens. “Ik ben al in 2004 als 16-jarige de lokale politiek ingerold”, legt hij uit. “Ik leidde de scholierenprotesten tegen de wet die bepaalde dat alle lessen in het Lets moesten worden gegeven.” De schoolstakingen resulteerden in een compromis: 60 procent van de lessen moet in het Lets worden gegeven, hooguit 40 procent mag in het Russisch.

Zajtsev zat lang in de gemeentepolitiek, maar maakt zich tegenwoordig vooral sterk voor de viering van 9 mei, de dag van de capitulatie van Duitsland. Het grote monument voor de Sovjetsoldaten is Zajtsevs idee. “Daar ben ik trots op.” Maar nu door de oorlog in Oekraïne de anti-Russische gevoelens hoog zijn opgelaaid, zal de herdenking dit jaar bescheiden zijn, denkt Zajtsev.

Die oorlog in Oekraïne is volgens hem in de kern een cultuurstrijd. “Het Westen, met name de VS, probeert Oekraïne westerse waarden op te leggen, zoals tolerantie jegens homoseksuelen. Ik heb op tv zelfs gezien hoe een Oekraïense soldaat een ring gaf aan zijn vriend. Homoseksuelen in het leger, dat is toch paradoxaal? Moet je je voorstellen tot welke toestanden dat leidt in de barakken.”

Dergelijke ideeën, vinden veel Letten, krijgen hun Russischtalige landgenoten ingepompt doordat ze het nieuws volgen op Russische tv-kanalen. Onder de niet-Russische Letten is de woede over de oorlog groot. Demonstraties in Riga brengen grote massa's op de been.

Hersenspoelers

Sinds de inval in Oekraïne zijn de Russische propagandazenders geblokkeerd. “Dat zijn ook echt hersenspoelers”, zegt gemeenteraadslid Olga Jesse. “Maar op de Letse tv ontbreken Russischtalige alternatieven. Blokkeren van Russische zenders is niet genoeg: dat voedt het idee van Russischtaligen dat ze slachtoffer zijn.”

Jesse, zelf van Duits-Russische komaf, runt een opleidingscentrum waar ze probeert bruggen te bouwen in de verdeelde gemeenschap. “We hebben Lets gegeven aan Russischtaligen. Maar je hoort hier alleen maar Russisch, dus die lessen beklijfden niet.”

Denis Miglans Beeld Eric Brassem
Denis MiglansBeeld Eric Brassem

Vlag neergehaald

Hoezeer Daugavpils verscheurd is, bleek vorige maand. Russisch-gezinden probeerden een Oekraïense vlag bij de bibliotheek neer te halen. Anderzijds vangt de stad wel zo’n vierhonderd Oekraïense vluchtelingen op.

Met enige regelmaat vinden bescheiden demonstraties tegen de oorlog plaats. “Op 25 februari, de dag na de inval, kwamen zo’n 120 mensen opdagen”, vertelt scholier en organisator Denis Miglans. “Veel meer dan ik had verwacht.”

Miglans, zelf Letstalig, erkent dat de Russischtalige gemeenschap wel wat te klagen heeft. “Onze neoliberale regeringen hebben niets gedaan tegen de armoede in deze regio. Het is onze schuld dat we de Russische gemeenschap hebben verloren.”

Niettemin is hij van plan om op 9 mei, het ‘feest’ van de Sovjetbevrijding, te demonstreren tegen de oorlog in Oekraïne, bij het monument voor de gevallen Sovjetsoldaten. “Op die dag worden dronken Poetinisten nogal eens agressief als je Lets praat. Ik wil juist op die dag en die plek tonen dat de stad niet van Poetin is.”

Nee, de Derde Wereldoorlog zal niet in Daugavpils starten, maar de Tweede smeult er nog na. Stadspolitica Jesse hoopt dat de ressentimenten zullen slijten: kinderen, die op de crèche en op school de Letse taal meekrijgen, hebben er minder last van. “Debatten ontaarden nu vaak in schreeuwpartijen. Eigenlijk moeten we een programma opzetten om Lets- en Russischtaligen onder psychologische begeleiding in gesprek te laten gaan.”

Lees ook:

Deze Litouwers vechten nu al terug tegen Poetin: ‘Ik wil mijn land en familie kunnen verdedigen’

Humanitaire hulp is nodig, maar terugvechten ook. Als Poetin Oekraïne op de knieën krijgt, vrezen de Litouwers dat ze zelf ook het haasje zullen worden. Ze bereiden zich voor op de strijd, en ondersteunen Oekraïense strijders met militair materieel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden