Enquete Raam op Rusland

Russische burgers zijn bereid smartegeld te betalen voor MH17

Knuffels bij een herdenkingsmonument nabij de rampplek met vlucht MH17 in Oekraïne. Beeld ANP

Russen oordelen anders over Nederland dan het Kremlin, blijkt uit onderzoek. 

Russische burgers vinden dat hun land smartegeld moet betalen aan MH17-nabestaanden, als uit internationaal onderzoek blijkt dat Rusland verantwoordelijk is voor de ramp.

Zo’n 55 procent van de Russen is het ‘eens’ of ‘helemaal eens’ met deze stelling. Het is een van de opmerkelijke uitkomsten van het eerste opinieonderzoek in Rusland dat specifiek over Nederland is gehouden, in opdracht van de Universiteit Leiden en kennisplatform Raam op Rusland. Zeker in het licht van het MH17-proces, dat op 9 maart begint. Hiervoor zijn drie Russen en een Oekraïner aangeklaagd. Die worden verdacht van moord op de 298 inzittenden van het Maleisische passagiersvliegtuig op 17 juli 2014. Onder hen waren 196 Nederlanders.

De Russische regering heeft altijd iedere betrokkenheid bij het neerschieten van vlucht MH17 ontkend. Het land weigert daarom verdachten uit te leveren. Ook verwerpt het de conclusies van het internationale onderzoeksteam JIT. Dat eerder vaststelde dat het wapen een Buk-raket was, afkomstig van het Russische leger. Door Moskou is veel desinformatie verspreid over de ramp.

Wie is de schuldige?

Dat heeft waarschijnlijk ook zijn weerslag gehad op het kwart van de Russen die het op dit moment ‘moeilijk te zeggen’ vinden wie er achter de ramp steekt. Een meerderheid van de Russen (53 procent) is ervan overtuigd dat het Oekraïense leger de schuldige is. Wel groeit het aantal Russen dat het eigen leger, Russische vrijwilligers of pro-Russische rebellen aanwijst als de daders. Een jaar na de ramp was dit bij een vergelijkbare onderzoeksvraag 2 procent, ditmaal 10 procent.

Onderzoek onder Russen door onafhankelijk sociologisch instituut Levada uit Moskou, in opdracht van universiteit van Leiden en kennisplatform Raam op Rusland.Beeld Brechtje Rood

Steun krijgt de Russische regering van haar bevolking (75 procent) bij het vasthouden aan de eigen ‘politieke koers’ ondanks de Europese sancties. Die werden ingesteld na de ramp, naar aanleiding van schendingen van het internationale recht door Rusland in Oekraïne en op de Krim. Al vindt een kwart van de Russen dat Rusland smartegeld moet betalen, als daardoor de sancties worden opgeheven. De Russische bevolking lijdt niet direct onder deze sancties, wel onder handelsembargo’s op gangbare importproducten die Moskou als vergelding instelde.

Hoopvolle uitkomst

Kamerleden noemen deze uitkomsten van het onderzoek ‘hoopvol’ en ‘bemoedigend’. “Russen begrijpen hoe belangrijk dit is voor nabestaanden, ondanks de slechte informatie die ze over deze ramp krijgen”, aldus CDA-Kamerlid Chris van Dam. Hij wijst op de hulp die Nederland destijds verleende bij de berging van de gezonken Russische atoomonderzeeër Koersk in 2000. Die hulp werd in Rusland destijds zeer gewaardeerd. Ook D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma moest aan de Koersk denken. Hij noemt de uitkomsten ‘impliciet een steun in de rug van het MH17-proces’. “Bemoedigend dat Russen hardop durven zeggen dat in deze diep menselijke tragedie recht moet worden gedaan.”

VVD-Kamerlid Sven Koopmans vallen vooral de verschillen op tussen wat Russen vinden en wat hun regering officieel vindt. “Dat onderscheid moeten we blijven maken.” Desondanks denkt hij dat manipulatie door de Russische propaganda niet helemaal kan worden voorkomen. “Transparantie en openheid tijdens het proces zijn daarom van groot belang.” Dat Rusland Nederland hierin vooringenomenheid verwijt, laat hij ‘aan de Russische regering’.

Van Dam stelt dat Nederland zich meer zou kunnen inspannen voor betere informatieverspreiding richting Rusland. “Bijvoorbeeld op het dark­web, buiten bereik van de Russische internetcensuur.” Sjoerdsma pleit ervoor dat bij de livestream vanuit de rechtbank ook simultaan vertaling naar het Russisch beschikbaar is. Dat is nu nog niet geregeld.

Hoe zien de Russen ons? Voor het eerst zijn ze geënquêteerd over Nederlanders. Hun oordeel is opvallend positief - maar niet over homorechten en nederwiet, schrijven de Russische onderzoekers in Letter&Geest. Daarin geeft ook de Nederlandse oud-ambassadeur in Moskou Ron Keller zijn ongezouten mening over het Nederlandse Ruslandbeleid.

Morgen in Letter & Geest meer over dit onderzoek. 

‘Land van tulpen en fietsen’

Het opinieonderzoek beperkt zich niet tot MH17. De onderzoekers van het enige onafhankelijke sociologische instituut Levada ondervroegen eind 2019 ruim 1600 Russen (aan huis omdat Russen argwanend staan tegenover online onderzoek) hoe zij over Nederland denken. Positief tot zeer positief, zegt zeventig procent. Al sieren clichés als ‘land van tulpen’ dit beeld. Waardering krijgen de goede sociale voorzieningen. Russen roemen Nederlandse vrijheden, behalve als het gaat om homorechten of het softdrugsbeleid. Slechts 5 procent is uitgesproken negatief over Nederland.

Nederland wordt door de Russen als vijfde genoemd in het rijtje landen waarmee Rusland een vriendschapsrelatie zou moeten onderhouden, na China, Duitsland, de VS en Frankrijk. De diplomatieke relatie is daarentegen kil. Zeker nadat Moskou onlangs Kamerlid Sjoerdsma een visum weigerde. Daarop blies de Tweede Kamer een gepland bezoek af.

Lees ook:

Kamerlid Sjoerdsma: Laat MH17-proces live vertalen in het Russisch

De Russen moeten zelf een oordeel kunnen vellen, zegt de D66’er na een enquête onder Russische burgers.

Grapperhaus: Rusland wilde MH17-verdachten zelf berechten

De Russische autoriteiten hebben ­Nederland in oktober aangeboden om de drie Russische verdachten in het MH17-proces in Rusland zelf te berechten.

MH17-proces volgend jaar integraal te volgen via livestream

Het strafproces over de ramp met vlucht MH17 zal wereldwijd live te volgen zijn via internet. Dat heeft de rechtbank Den Haag laten weten tijdens een briefing voor de media.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden