EnquêteRusland

Russen: vrijheid van meningsuiting is kenmerkend voor Nederland, maar nog ongeschikt voor Rusland

Beeld Brechtje Rood

Russen en Nederlanders delen dezelfde, Europese waarden, vinden veel Russen. Zij vinden daarom dat Nederland meer toenadering moet zoeken tot de Russische burgers zelf.

Het beeld van Nederland in het bewustzijn van de Russen is in hoofdzaak positief. Dat blijkt uit sociologisch onderzoek van het Levada Centrum in Moskou, dat wij dit jaar hebben gedaan. Op de vraag: “Hoe beoordeelt u Nederland in het algemeen?” antwoordde twee derde van de ondervraagden Russen ‘voornamelijk positief’ en een tiende ‘heel positief’. Opgeteld denkt dus ruim 70 procent positief over Nederland. Slechts een kleine minderheid heeft een ronduit slecht beeld van Nederland. Het antwoord ‘voornamelijk negatief’ gaf 4 procent en ‘heel negatief’ 1 procent van de ondervraagden. 

Dat de Russen vooral stereotiepe beelden hebben (‘land van tulpen’, ‘land van fietsen’) illustreert dat de burgers van Rusland al net zo weinig weten van Nederland als van de meeste andere Europese landen.

Russische burgers vinden het veel belangrijker om vriendschappelijke betrekkingen (32 procent) met Nederland te hebben dan een handelsrelatie (17). Dit is goed te verklaren: gewone Russen geven de menselijke dimensie voorrang boven de handel, bovendien hebben burgers geen idee van de omvang van de handel tussen Rusland en Nederland, en hoeveel geld daarmee is gemoeid.

Banken, consultancy, scheepsbouw, ICT en zelfs gaswinning: bij de meeste Russen zijn deze belangrijke aspecten van de Nederlandse economie, ook in relatie met Rusland, onbekend. Geen enkele keer noemde iemand in de focusgroepen (zie kader) Koninklijke Olie Shell, hoewel dit bedrijf, met een naar Russische maatstaven enorm budget, ook in Rusland werkt. Van de genoemde acht landen (China, Duitsland, VS, Japan, India, Frankrijk, Groot-Brittannië) kwam het belang van Nederland op de laatste plaats, kennelijk omdat het in de ogen van de Russen in een heel andere categorie valt.

Waarop stoelt de waardering van Nederland? Russische ondernemers zetten rechten en vrij­heden in Nederland op de derde of vierde plaats als verklaring voor hun belangstelling. Bij ambtenaren kwamen deze waarden op de zevende of achtste plaats. Ondernemers hebben van alle Russen misschien wel het meest vrijheid nodig. Daarentegen zijn de Nederlandse rechten en vrijheden voor de rijkste Russen, die we in het onderzoek als aparte categorie hebben opgenomen, juist niet zo belangrijk, evenmin als sociale voorzieningen. Voor hen komen die onderwerpen pas op de achtste of negende plaats.

Bij de ondervraagden zijn jongeren (18-24 jaar) het meest geïnteresseerd in Nederland, vooral wegens het toerisme en de mensen. Zij hebben ook in hogere mate (22 procent) belangstelling voor rechten en vrijheden, een thema dat voor mensen van 40 jaar en ouder veel minder (10 procent) centraal staat.

Het sympathieke beeld over Nederland botst met de Russische moraal over het toestaan van drugshandel en prostitutie – waarmee Nederland volgens de ondervraagden meer geld verdient dan met ICT of consultancy. Tijdens de ronde-tafel­gesprekken waren deze geluiden te horen:

“Bordelen, dat zouden wij niet goed vinden.”
“Legaliseren van de verkoop van drugs. Dat zou niet moeten.”

Ook twee van de drie jongeren vinden toestaan van drugsgebruik en -verkoop een slechte  maatregel. Het wordt niet opgevat als manier om een probleem te reguleren, maar als goedkeuring.

In de perceptie van de geïnterviewden bestaan grote verschillen tussen Nederland en Rusland. Rusland beschouwt zichzelf als een groot land, dat brandstof en wapens aan de ­wereld verkoopt en zijn burgers straft voor het ­uiten van seksuele losbandigheid en drugs­gebruik. In de ogen van gewone Russen is Nederland daarentegen een klein land, dat leeft van lichtzinnige activiteiten, zoals toerisme en bloementeelt, en dat verdorvenheid toestaat.

Rusland-Nederland Top3Beeld Brechtje Rood

Deze negatieve aspecten van Nederland bleken sommige Russen in de focusgroepen soms ook te waarderen: leven in Nederland (voor de toerist) is makkelijk en prettig, je kunt genieten van bloemen en kaas en je kunt dingen doen die thuis niet mogen – een rosse buurt bezoeken en wiet roken.

“Hun toerisme steunt op prostitutie en drugs.”
“Buitenlanders komen om softdrugs te gebruiken en in de rosse buurt rond te lopen.”

Een deel van de antwoorden – over sociale zekerheid, gezondheidszorg, onderwijs – reflecteert de in Rusland wijdverbreide voorstelling van de ontwikkelde sociale voorzieningen in Noordwest-Europa. Zowel in de enquête als in de focusgroepen bleek belangstelling voor de kwaliteit van de sociale voorzieningen die men Nederland toedicht:

“Ze hebben daar uitstekende sociale voorzieningen voor alle categorieën burgers.”
“De bejegening van inwoners als burgers van het land. De sociale zekerheid, de sociale hulp.”

Achter deze antwoorden gaan trouwens ook klachten (bekend uit ander Levada-onderzoek) schuil jegens de eigen overheid die, naar hun mening, niet goed voor haar burgers zorgt.

Onder de deelnemers aan de focusgroepen waren mensen die zelf Nederland hebben bezocht. Wat ze opviel was: “De gastvrijheid. Door de hele geschiedenis heen ontvingen Hollanders buitenlanders.”

L&G Rusland-Nederland handelBeeld Brechtje Rood

Deelnemers met zakelijke contacten, maakten opmerkingen zoals:
“Ik vind Hollanders uitstekende professionals. Als je zaken met ze doet, loopt alles goed.”
“Ze zijn eerlijk, competent, open.”
“Een goed zakenleven, een heel oud zakenleven, sinds de tijd van de Hanze.”

Hierbij dient te worden opgemerkt dat Russen hun eigen zakenleven niet eerlijk en open vinden. Sommige deelnemers zeiden dat het Russische zakenleven onmogelijk eerlijk kan zijn omdat het totaal afhankelijk is van de corrupte ambtenarij.

Het thema burgerrechten en vrijheid in Nederland is in de enquête en in de focusgroepen uitgebreid aan de orde gesteld. Onder de jongeren beschouwden sommigen ‘vrijheid, het recht van de burgers om te kiezen’ als belangrijkste waarde van Nederland. Ook waarderen ze het zeer dat de overheid in Nederland de rechten van iedere Nederlandse burger respecteert. Vermoedelijk geeft dit de reactie weer op de repressieve acties van politie en justitie bij de protesten afgelopen zomer in Moskou waaraan vooral jongeren meededen.

Driekwart van de ondervraagden vindt vrijheid van meningsuiting het meest kenmerkende van Nederland. Dat betekent nog niet dat Russen hetzelfde willen in eigen land: het is natuurlijk goed en nodig, maar voor ons (om deze of gene reden) is het nu niet geschikt.

Bij deelnemers aan de focusgroepen klinkt daarnaast ook een negatieve houding tegenover vrijheid, wat niet wordt begrepen als burgerlijke vrijheid, maar als losbandigheid.

Op de tweede plaats van typisch Nederlandse karaktertrekken zetten Russen het garanderen van rechten van minderheden. De Russische media en het publiek vatten het begrip minderheid bijna steevast op als seksuele minderheid, en tolerantie als het toelaten van uitingen van homoseksualiteit in het openbaar.

Beeld Brechtje Rood

Homofobie is wijd verspreid en heeft een sterk politieke kant. Het verhaal dat het Westen met behulp van propaganda voor tolerantie, homoseksuele liefde en het homohuwelijk Rusland wil vernietigen is bij iedereen bekend.

In de focusgroepen werd dit onderwerp zowat het felst besproken. 
“Gay-parades is reclame. Ik ben ertegen, het is reclame voor seksuele minderheden. Daar ben ik, zacht gezegd, niet zo tolerant in.”
“Ze hebben ‘het’ geïntroduceerd, als derde geslacht. Eigenlijk is het een verschrikkelijk onderwerp.”

In een focusgroep werd ook gesproken over het eeuwige thema Rusland en het Westen. De discussie eindigde met de volgende opmerkingen die ook onze conclusies kunnen zijn:

“Veel mensen in Rusland delen Europese en Hollandse waarden.”
“Het zou niet slecht zijn als Holland begreep dat de regering en het volk verschillende dingen zijn. En dat men geen stap moet zetten in de richting van de regering, maar dat men toenadering moet zoeken tot het volk.”

Over het onderzoek

Ruslands grootste, en enig onafhankelijke opiniepeiler, het Levada Centrum, bevroeg 1616 Russen over het imago van Nederland, in opdracht van de Universiteit Leiden en Raam op Rusland. Het is het eerste representatieve onderzoek over dit onderwerp. Enquêteurs gingen in diverse stedelijke en plattelandsgebieden van deur tot deur met vragenlijsten. Levada peilt ter wille van de betrouw­baarheid niet per telefoon of internet.

Daarnaast selecteerde Levada ruim dertig Russen, die van hun belang-stelling voor andere landen blijk hadden gegeven. Deze 32 burgers, gemiddeld opgeleid en ­werkend in navenante beroepen, werden verdeeld in vier focusgroepen, gerangschikt naar leeftijd. Met hen vonden diepgaandere groepsinterviews van twee uur plaats, in Moskou en Sint Petersburg; de deelnemers kregen de garantie dat ze anoniem zouden blijven.

De onderzoekers waren verrast over de antwoorden op de vragen over de MH17-ramp. Om meer zekerheid te krijgen, hebben ze de vragen daarover medio ­januari herhaald onder ruim 1600 burgers. Daaruit kwamen geen grote verschillen naar voren. De gebruikte cijfers in dit ­katern komen van het eerste onderzoek. 

Dit artikel is onderdeel van een serie van Trouw in samenwerking met Raam op Rusland. De overige delen van de serie vindt u hieronder. 

Lees ook:

‘Sympathiek landje’ - Nederland door Russische ogen

Nederland staat er in Rusland goed op. Maar enkele ideeën – van een landje vol drugs en prostitutie – betekenen werk aan de winkel voor de regering.

Jaag de Russen niet nog verder de gordijnen in

Oude reflexen vertroebelen ons beeld van Rusland. Ze zitten ook het Nederlandse Ruslandbeleid in de weg. Laten we kritischer naar onszelf kijken, bepleit oud-ambassadeur Ron Keller.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden