Rusland

Russen lopen niet warm voor ‘smerigste verkiezingen ooit’

Mensen stemmen zondag in lokale verkiezingen in Moskou.Beeld EPA

Bij lokale verkiezingen lijkt de oppositie op sommige plekken succes te hebben gehad met Navalny’s strategie van ‘slim stemmen’. Vooral in Siberië boeken anti-regeringspartijen winst.

Bedreigingen en mishandeling, vernieling van verkiezingsreclame, omkoperij van kiezers, intimidatie van waarnemers en zwartmaken van oppositiekandidaten in de staatsmedia. Het zijn traditionele ingrediënten van verkiezingen in Rusland, en de regionale en lokale verkiezingen van afgelopen weekend waren geen uitzondering. ‘De smerigste ooit’ zijn ze plaatselijk al gedoopt, zowel in de Siberische miljoenenstad Novosibirsk als in de noordelijke provincie Archangelsk. De centrale kiescommissie spreekt dat tegen.

In 83 regio's konden de Russen naar de stembus om op diverse niveaus hun stem uit te brengen. Achttien daarvan kozen een nieuwe gouverneur, in elf provincies ging het om verkiezingen voor de regionale volksvertegenwoordiging. Voor het eerst zijn de verkiezingen ditmaal uitgesmeerd over drie dagen, naar het voorbeeld van de volksraadpleging over omvangrijke grondwetswijzigingen in juni. Het Russische parlement nam daarna razendsnel een wetswijziging aan die vervroegd stemmen nu ook bij reguliere verkiezingen mogelijk maakt. Volgens critici een ideaal recept voor verkiezingsfraude.

Vervroegd of niet, op de opkomst lijkt de wetswijziging geen serieuze invloed te hebben gehad. Die beliep in de meeste regio's niet meer dan 20-30 procent, soms nog minder. Voorlopige resultaten laten zien dat de Verenigd Rusland-partij, gesteund door Poetin, grote overwinningen behaalde in een groot aantal regio's. Maar de aanhangers van Navalny behaalden zeldzame overwinningen bij de gemeenteraadsverkiezingen in Novosibirsk, de derde stad van Rusland qua bevolking. In studentenstad Tomsk lijkt Verenigd Rusland de meerderheid in de raad te hebben verloren. 

Ook in Siberië boekten aanhangers van de vergiftige Kremlin-criticus Aleksej Navalny zondag zeldzame verkiezingswinsten. De eerste voorlopige uitslagen uit de regio wijzen als verwacht op overwinningen voor zittende gouverneurs in de Joodse autonome republiek en in de provincie Irkoetsk. Ook suggereren exit-polls succes voor oppositiekandidaten in afzonderlijke kiesdistricten, zoals in Novosibirsk.

Prominentere rol voor de Communistische Partij

De laatste jaren groeit in veel Russische regio's de actiebereidheid en de kritiek op het centrale beleid uit Moskou. Dat heeft zijn weerslag op de lokale en regionale politiek. In Archangelsk en de aangrenzende Komi-republiek domineren milieuvraagstukken het politieke debat, zoals de voorgenomen aanleg van een enorme vuilstortplaats, waartegen in beide regio's massaal verzet ontstond. De plannen zijn inmiddels deels teruggeschroefd, maar de kandidaat-gouverneur die uit dit protest voortkwam werd niet toegelaten tot de verkiezingen. Wel hebben de protesten geleid tot het besef dat verandering van beleid alleen mogelijk is van binnenuit, dus door deelname aan het politieke proces, niet door straatprotesten alleen.

Omdat de traditionele oppositie nauwelijks een voet aan de grond krijgt, lijkt een steeds prominentere rol weggelegd voor de Communistische Partij, die behoort tot de ‘gedoogde oppositie’ en ook is vertegenwoordigd in het landelijke parlement. Steeds meer critici van de zittende macht nemen namens de communisten deel aan verkiezingen, zonder het gedachtegoed van de partij te delen of er zelfs maar lid van te zijn.

Stemmen op de perspectiefrijkste oppositiekandidaat

De verkiezingen van 2020 zijn overschaduwd door de vergiftiging van oppositieleider Aleksej Navalny, na diens bezoek aan enkele Siberische steden in de aanloop naar de verkiezingen. Navalny is de geestelijk vader van het zogeheten ‘slim stemmen’, het uitbrengen van je stem op de perspectiefrijkste oppositiekandidaat. Doel is de gezamenlijke vijand, de Kremlinpartij Verenigd Rusland, te weerhouden van de overwinning. 

Plaatselijk heeft die tactiek zich al bewezen, zoals vorig jaar bij de gemeenteraadsverkiezingen in Moskou. Het ‘slim stemmen’ heeft ook nu zijn vruchten afgeworpen, bijvoorbeeld in Tomsk, de laatste stad die Navalny bezocht voor hij aan boord van een vlucht naar Moskou het bewustzijn verloor. Het hoofd van Navalny’s plaatselijke verkiezingsstaf is er volgens voorlopige uitslagen gekozen in de gemeenteraad.

Lees ook:

Hoe Navalny de nachtmerrie van het Kremlin werd

In de wandelgangen van het Kremlin is de naam Aleksej Navalny taboe. In de zeldzame gevallen dat het gesprek tijdens een persconferentie van president Poetin op de Russische oppositieleider komt, spreekt de president steevast over ‘het individu dat u noemt’ of ‘die meneer’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden