Afrika-Rusland

Rusland krijgt iets terug voor de aanwezigheid in Afrika

Beeld VIA REUTERS

Meer dan veertig Afrikaanse leiders reisden af naar de Russische kustplaats Sotsji voor een Afrika-Rusland-top. Wat verwachten zij van Vladimir Poetin? En wat heeft de Russische president in Afrika te zoeken?

Oude liefde roest niet, zo blijkt deze dagen in het Russische Sotsji waar woensdag en donderdag de allereerste Rusland-Afrika-top wordt georganiseerd. Terwijl de romance tussen de Sovjet-Unie en het continent ten tijde van de Koude Oorlog nog volop bloeide, raakte Afrika na de val van het IJzeren Gordijn uit het oog – en uit het hart. Toch wil Moskou anno 2019 de vonk weer aanwakkeren. Daarom ontvangt het Kremlin ruim veertig Afrikaanse leiders en 3000 afgevaardigden in de kustplaats aan de Zwarte Zee.

Het doel achter de top laat zich met een blik op de agenda van het evenement makkelijk raden. Onder het credo ‘voor vrede, veiligheid en ontwikkeling’ zijn er lezingen en discussiegroepen over onder meer economische ontwikkeling, nucleaire technologie, de diamantindustrie, de energiesector, mijnbouw en (militaire) veiligheid. Het laat weinig aan de verbeelding over.

Datzelfde geldt voor de uitspraken van Poetin in aanloop naar de tweedaagse top. In een interview met staatspersbureau TASS zei de president dat hij Afrikaanse staten een alternatief wil bieden voor de Westerse landen die “druk, intimidatie en chantage” inzetten om de “verloren invloed en dominantie in hun voormalige koloniën” te herstellen en “maximale winsten te genereren en het continent uit te buiten”.

Rusland presenteert zich daarentegen als de langdurige en betrouwbare partner voor Afrikaanse landen. Moskou wil Afrika hulp bieden zonder “politieke of andere voorwaarden”, aldus Poetin.

Maar voor niets gaat de zon op. Rusland krijgt wel degelijk iets terug voor zijn groeiende aanwezigheid op het continent. Voornamelijk in de vorm van politieke invloed en grondstoffen.

Tijdens de top zal Moskou dan ook naarstig proberen nieuwe handelsovereenkomsten in de wacht te slepen. Nu al bezit de Russische aluminiumfabrikant Rusal bauxietmijnen in Guinee, hakt het door het Kremlin gecontroleerde mijnbouwbedrijf Alrosa diamanten uit de rotsen in Angola en Botswana, is staatsoliebedrijf Rosneft actief in Egypte en Mozambique en heeft het Russische atoomagentschap Rosatom vijftien kerncentraleprojecten uitstaan in Afrika.

Grootste wapenleverancier

Toch is het niet alleen de grondstofrijke Afrikaanse bodem die de tentakels van het Kremlin tot in de jungles van Afrika doet reiken. Ook militair gezien dragen de Russen in Afrika hun steentje bij. Zo is Moskou de grootste wapenleverancier van het continent en zijn er alleen al sinds 2014 met negentien landen militaire samenwerkingsovereenkomsten getekend. Onder meer straaljagers, gevechtshelikopters en anti-tankraketten werden vanuit Rusland naar Afrika gestuurd.

De top past kortom naadloos in de geopolitieke ambitie van Moskou om zichzelf weer als grote speler in Afrika te profileren en het Westen op het continent voorbij te streven. Desalniettemin zal het nog even duren voordat de relatie tussen Rusland en Afrika weer bloeit zoals ten tijde van de Koude Oorlog. Zeker op financieel gebied blijven de Russen nog altijd achter op bijvoorbeeld de Chinezen. Zo bedroeg de totale export tussen Peking en Afrika vorig jaar 205 miljard dollar. Daarbij vergeleken is de 20 miljard dollar die Moskou en Afrika in 2018 met elkaar uitwisselden een kalverliefde.

Rusland ontziet Afrikaanse landen

Vladimir Poetin liet eerder deze week al weten dat hij binnenkort de schuld van Ethiopië, ter waarde van 163,6 miljoen dollar, kwijtscheldt. Hetzelfde lot kwam Mozambique in 2017 al toe. Het Oost-Afrikaanse land kreeg destijds een meevaller van 40 miljoen dollar uit Moskou, bestemd voor het Wereldvoedselprogramma van de Verenigde Naties. Volgens de directeur van het programma, David Beasley, maakte de gift ruimte voor 150.000 maaltijden voor kinderen in Mozambique.

Ook Madagaskar kreeg eerder al een mazzeltje uit Moskou. In 2015 tekende Rusland een decreet waardoor de schuld van het eiland, à 89 miljoen dollar, werd ingetrokken. De gift vormde een onderdeel van het besluit van de toenmalige G8 om de armste landen ter wereld te helpen.

Woensdag verklaarde Poetin op de Rusland-Afrika-top bovendien dat Moskou over de jaren heen in totaal al ruim 20 miljard dollar aan schulden heeft kwijtgescholden aan diverse Afrikaanse landen. Debet dat zich sinds de tijd van de Sovjet-Unie heeft opgestapeld.

Lees ook:

Afrikaanse leiders zien mogelijkheden, nu Moskou weer aandacht voor ze heeft

Opportunisme is de grootste drijfveer voor meer dan veertig Afrikaanse leiders om in het Russische Sotsji de Afrika-top bij te wonen. 

Rusland biedt Afrika kernenergie, maar voor wat hoort wat

Afrikaanse landen hebben een gigantisch tekort aan elektriciteit. Rusland stapt in dit gat en levert CO2-vrije kerncentrales. Maar tegen welke prijs?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden