AnalyseRussische opmars

Rusland heeft Zuid-Oekraïne in de tang, rukt op richting Odessa

Een blaasorkest speelt een strijdlied in de gebarricadeerde straten van Odessa.  Beeld REUTERS
Een blaasorkest speelt een strijdlied in de gebarricadeerde straten van Odessa.Beeld REUTERS

Het Russische leger maakt in het zuiden van Oekraïne vorderingen. Havenstad Odessa komt langzamerhand in het vizier.

Eric Brassem

Het Russische leger heeft aan de Zee van Azov al een belangrijk strategisch doel behaald: een landverbinding tussen Rusland en de in 2014 geannexeerde Krim. Havenstad Marioepol heeft zich nog niet overgegeven. De bewoners verkeren in een zeer penibele situatie: de omsingelde stad is afgesneden, stroom en water zijn uitgevallen en Rusland schiet op inwoners die zich willen laten evacueren.

Zelfs zonder inname van die stad hebben de Russisch strijdkrachten hun gewenste strategische landverbinding al stevig in handen, zegt Dick Zandee, defensiespecialist bij Instituut Clingendael. “Ze hebben de hele landtong tot onder Zaporizja in hun bezit, en dat sluit aan bij de ‘volksrepublieken’ Donetsk en Loegansk. Ze kunnen verder noordwaarts opstomen, naar Dnipro. De Russen zitten ook aan de overkant van de Dnjepr, hoewel de inname van de stad Mikolajiv moeizaam voor ze verloopt. Al met al hebben ze nu de diepte om die corridor te kunnen verdedigen.”

De ideologische rechtvaardiging

De streek is voor Rusland van cultureel en historisch belang: het behoort tot ‘Novaja Rossija’, het Nieuwe Rusland dat Catherina de Grote aan het eind van de achttiende eeuw toevoegde aan het Russische rijk. Zandee: “Dat is de ideologische rechtvaardiging. Maar Rusland krijgt hiermee ook zeehavens in handen, zeker als ze doorstoten naar Odessa en de Zwarte Zeekust.”

De landcorridor maakt de verbinding tussen Rusland en de Krim minder kwetsbaar dan de huidige, een brug. Dat maakt het makkelijker zaken van en naar de Krim vervoeren. Ook een ander probleem hebben de Russen nu verholpen: de Krim is voor zijn drinkwater afhankelijk van Oekraïne, dat de toevoer had afgesloten.

Odessa maakt zich op voor de verwachte aanval op de stad met een miljoen inwoners. Velen smeden antitankversperringen en werpen barricades op. De burgemeester verwacht geen allesverwoestende bombardementen, zoals op Charkov. De Russen zullen de haven, van levensbelang voor de Oekraïense export, in tact in handen willen krijgen, hoopt hij, wellicht tegen beter weten in.

null Beeld Bart Friso
Beeld Bart Friso

Russischtaligen schakelen over op Oekraïens

De stad is in meerderheid Russischtalig, maar de stemming is zeer anti-Russisch, vooral onder jongeren, melden media ter plekke. “Russisch spreken is voor ons iets gênants geworden”, citeert Christian Science Monitor een inwoner. “Veel mensen schakelen over op het Oekraïens.”

Het vliegveld van Odessa is wel met kruisraketten beschoten, maar de gevreesde grote aanval op de stad is uitgebleven. Dat verbaast Zandee niet. “Vanuit zee is het bijna onmogelijk om zo’n grote stad in te nemen. Met landingsbootjes breng je wel wat militairen aan land, maar veroveren kan alleen maar in combinatie met een operatie over land. Ze moeten eerst Mikolajev veroveren, of daar omheen rijden om er te komen. Dan nog is het een heel eind, over een aantal bruggen die de Oekraïners nog kunnen opblazen, wat voor enorme vertraging zal zorgen.”

Maar de algemene verwachting is wel dat de stad uiteindelijk doelwit is van het Russische leger. Eerste doel is om Oekraïne van zijn havensteden te beroven en economisch te wurgen.

Marionettenregime

Ook kan Rusland dan nóg een corridor creëren: naar Transnistrië, het deel van Moldavië ten oosten van de rivier de Dnjestr. De aansluiting zou de positie van het pro-Russische marionettenregime daar versterken. “Vandaar kunnen de Russen het westen van Oekraïne bedreigen, en Moldavië onder controle houden.”

Dat de Russen vandaar doorstoten naar Moldavië acht Zandee niet aannemelijk. “Moldavië kunnen ze makkelijk onder de voet lopen, maar het lijkt me politiek onwenselijk voor ze. Moldavië heeft, anders dan Oekraïne, in zijn grondwet staan dat het neutraal is. Wel bestaat in Moldavië een beweging die aansluiting zoekt bij (Navo-lidstaat) Roemenië. Dat is geen meerderheidsstroming, maar speelt bij de Russen mogelijk in het achterhoofd.”

Lees ook:

Rusland past Syrisch draaiboek toe in Oekraïne

De verwoestingen die Moskou toebrengt in Oekraïne, zullen veel Syriërs bekend voorkomen. Poetin lijkt terug te grijpen op beproefde technieken en strategieën uit eerdere oorlogen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden