Overleg

Rusland boos over EU-sancties en praat niet meer over MH17

Pro-Russische demonstranten in aanvaring met een van de nabestaanden van de vliegramp bij het Justitieel Complex Schiphol, bij de rechtszaak over het neerhalen van vlucht MH17, in september.Beeld ANP

Het Kremlin wil niet langer om de tafel met Nederland over de MH17-zaak. Het lijkt een vergelding voor de Europese sancties tegen Rusland vanwege de vergiftiging van oppositieleider Navalny.

De verbazing van premier Mark Rutte en minister Stef Blok van buitenlandse zaken leek gemeend, maar een echte verrassing was het niet. Op de dag dat de Europese Unie langverwachte sancties afkondigde tegen Rusland vanwege de zaak-Navalny, sloeg het Kremlin terug met de mededeling dat het niet langer wil praten over de MH17-zaak. Daarmee raakt de relatie met Rusland nog verder in het slop.

Rutte is ‘zeer teleurgesteld’, zei hij donderdag bij aankomst in Brussel voor een EU-top. Nabestaanden van de MH17-ramp, waarbij 298 mensen de dood vonden, noemen het een ‘mes in de rug’. Minister Blok had het ‘zeker niet zien aankomen’. Hij ontbood donderdag meteen de Russische ambassadeur en benadrukte – in een snelle brief aan de Tweede Kamer - dat Nederland een oplossing blijft zoeken die “recht doet aan het enorme leed en de toegebrachte schade”.

Nederland en Australië (ook een getroffen land) waren sinds vorig jaar in gesprek met Moskou. In 2018 stelden ze Rusland als staat aansprakelijk voor het neerhalen van de Boeing777 in 2014 boven het oosten van Oekraïne. Diplomatiek en juridisch is dit een bijzondere stap. Beide landen moeten eerst proberen om er samen uit te komen. Daarna volgt eventueel een gang naar het Internationaal Gerechtshof. Buitenlandse Zaken kon donderdag nog niet aangeven of dat nu zal gebeuren. Blok hoopt ondanks alles op voortzetting van de gesprekken, die volgens hem ‘professioneel’ verliepen. “Zeg nooit nooit.”

Reactie op sancties

Rusland heeft vanaf het begin elke betrokkenheid bij de ramp ontkend en het strafrechtelijk onderzoek naar de toedracht gefrustreerd. Momenteel loopt het proces tegen vier verdachten van het neerhalen van de vlucht.

Officieel voert Rusland als reden voor de stopzetting aan dat Nederland zich in juli heeft gewend tot het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg. Nederland sloot zich als procespartij aan bij een groep MH17-nabestaanden die een zaak hebben aangespannen tegen Rusland. 

Maar de handelwijze van de Russen lijkt een directe reactie op de Europese sancties van donderdag. Daarmee is een nieuw dieptepunt bereikt in de diplomatieke betrekkingen, die toch al zwaar onder druk stonden sinds de burgeroorlog in Oekraïne en de inval op de Krim. Ook toen volgden er Europese sancties.

De nieuwe sancties zijn gericht tegen zes hooggeplaatste Russen, onder wie de directeur van de geheime dienst FSB, en een chemisch laboratorium. Volgens de EU zijn zij betrokken bij de vergiftiging van de Russische oppositieleider Aleksej Navalny, de grootste criticus van president Poetin. Hun rekeningen en bezittingen binnen de EU worden bevroren en ze krijgen geen visum meer. Ook niet voor Groot-Brittannië, dat hierin nog samen optrekt met de EU.

Chagrijn

Het Wetenschappelijk Staatsinstiutuut voor organische chemie en technologie is verantwoordelijk voor de productie van novitsjok, het zenuwgas dat – via een flesje hotelwater - Navalny eind augustus bijna de das omdeed. 

Het Kremlin noemt de sancties schadelijk voor de relatie. De Russische minister Sergej Lavrov van buitenlandse zaken had begin deze week al gewaarschuwd dat Rusland mogelijk alle banden met de EU zal verbreken. “We moeten misschien simpelweg stoppen met praten tegen deze mensen in het westen die […] de noodzaak van een wederzijdse respectvolle dialoog niet begrijpen.”

In Rusland heerste al chagrijn over de ‘state of the union’ van de president van de Europese Commissie Ursula von der Leyen in september. Zij waarschuwde voor de risico’s van nauwere banden met Rusland, dat er steeds vaker op uit is tweedracht in Europa te zaaien.

De EU riep donderdag Rusland nogmaals op volledig mee te werken aan het onderzoek van de zaak-Navalny, door het in Den Haag gevestigde OPCW. Deze Organisatie voor het verbod op chemische wapens stelde al vast dat Navalny inderdaad novitsjok binnenkreeg.

Lees ook: 

Zeker 76 nabestaanden willen spreken tijdens MH17-proces

Na een onderbreking van enkele weken, bleek maandag bij de hervatting van het MH17-proces dat zeker 76 nabestaanden van de 298 slachtoffers van de rampvlucht gebruik willen maken van hun spreekrecht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden