Vier vragenChemische wapens

Rusland beschuldigd van het gebruik van chemische wapens in Marioepol, hoe bewijs je zoiets?

Pro-Russische soldaten in de verwoeste havenstad Marioepol. Beeld Reuters
Pro-Russische soldaten in de verwoeste havenstad Marioepol.Beeld Reuters

De Russen hebben mogelijk chemische wapens gebruikt tijdens een gevecht in Marioepol. Maar hoe valt zoiets te bewijzen? Vier vragen over chemische wapens in de Oekraïense havenstad.

Hannah van der Wurff

Drie personen in Marioepol zouden na een Russische aanval in de belegerde Oekraïense stad last hebben gekregen van ademhalings- en bewegingsproblemen, duizeligheid en misselijkheid. Het Azovbataljon, een militie die vecht in Marioepol, claimt dat het Russische leger maandag een drone met een ‘onbekende gifachtige stof’ heeft ingezet. De Oekraïense regering heeft de aanval nog niet bevestigd, maar stelt wel dat er mogelijk fosformunitie is gebruikt.

Is dat waar?

Om die vraag te beantwoorden, doen het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten momenteel onderzoek. Zij proberen te verifiëren of de informatie vanuit Marioepol klopt. De Oekraïense regering heeft het nieuws vooralsnog niet bevestigd. Maar dat Rusland een keer chemische wapens zou inzetten, daar houden de Oekraïners en de internationale gemeenschap al sinds het begin van deze oorlog rekening mee.

De Russen deden dat namelijk al eerder. De Russische regering gebruikt deze wapens geregeld tegen eigen burgers, zoals oppositieleider Navalny, en maakte geen bezwaar toen bondgenoot Assad chemische wapens inzette om opstandige steden in Syrië op de knieën te krijgen.

Hoe herken je een aanval met chemische wapens?

Om dat vast te stellen, zou een team van de internationale organisatie voor het verbod op chemische wapens, het in Den Haag gevestigde OPCW, op onderzoeksmissie gestuurd kunnen worden naar Marioepol. Tijdens zo’n onderzoek worden getuigen geïnterviewd en bewijs verzameld, zoals overblijfselen van gebruikte wapens. Op deze overblijfselen staat soms vermeld welke stof in de ontplofte cilinder zat. Met een digitale simulatie kunnen onderzoekers daarna kijken wat de stof doet als die tot ontploffing wordt gebracht.

De OPCW is opgericht om te voorkomen dat chemische wapens gebruikt of gemaakt worden, en voert inspecties uit om dat te controleren. Omdat Rusland en Oekraïne de conventie die de basis vormt voor de OPCW hebben geratificeerd, zouden OPCW-inspecteurs op Oekraïens grondgebied onderzoek mogen doen. De kans dat dat op korte termijn gebeurt is echter klein, nu er actief oorlog wordt gevoerd.

Graven van gedode burgers in Marioepol.  Beeld Reuters
Graven van gedode burgers in Marioepol.Beeld Reuters

Welke types chemische wapens heeft Rusland tot zijn beschikking?

Het officiële antwoord luidt dat Rusland geen chemische wapens bezit. In 2017 verklaarde president Poetin dat zijn land met hulp van de OPCW de laatste chemische wapens had vernietigd. Maar westerse veiligheidsdiensten vermoeden al langer dat Rusland over een geheime voorraad beschikt. De Russische regering zette tenslotte niet lang geleden tweemaal op kleine schaal het zeer giftige zenuwgas novitsjok in, tegen ex-dubbelagent Sergej Skripal (in 2018) en oppositieleider Navalny (in 2020).

Naast deze incidenten met gifgas beschuldigde Rusland, met steun van China, de Oekraïners en Amerikanen ervan chemische en biologische wapens te bouwen in Oekraïne. Iets wat de Amerikanen ontkennen en waar nog geen bewijs voor is gevonden. De Amerikanen vrezen dat de Russen hun claim gebruiken om een chemische of biologische aanval te rechtvaardigen en vervolgens Amerika of Oekraïne de schuld te geven.

Welke internationale gevolgen heeft het inzetten van dit soort wapens?

Mocht vastgesteld worden dat er tijdens de aanval in Marioepol inderdaad opzettelijk gifgas werd verspreid, dan neemt de Navo dat zwaar op. Al heeft president Biden tot nu toe geweigerd het gebruik van chemische wapens als ‘overschrijden van de rode lijn’ te bestempelen. Obama deed dit in 2012 wel in Syrië, om Assad te waarschuwen geen chemische wapens te gebruiken. Het bleef echter bij een dreiging

Duidelijk is wel is dat het Azovbataljon in Marioepol alle hulp van buitenaf op dit moment goed kan gebruiken. De stad ligt al zes weken zwaar onder vuur en staat op het punt om te vallen.

Lees ook:

Biden denkt dat Rusland chemische wapens wil gebruiken, en dat kan grote gevolgen hebben

Volgens Biden staat Poetin in Oekraïne ‘met zijn rug tegen de muur’ en overweegt de Russische president om chemische of biologische wapens in te zetten.

Marioepol staat op barsten - burgemeester meldt al tienduizend doden

Lichamen vormen ‘een tapijt in de straten van Marioepol’, aldus burgemeester Vadim Boitsjenko, die gisteravond meldde dat er al tienduizend inwoners om het leven zijn gekomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden