PortretRussische mediawaakhond

Roskomnadzor: van makke poedel tot grommende pitbull

Oppositieleider Aleksej Navalni tijdens een demonstratie in januari 2018 nadat Roskomnadzor de toegang tot zijn website blokkeerde.Beeld AP

Roskomnadzor, de Russische mediawaakhond, heeft een nieuwe directeur. Door de jaren heen ontwikkelde de organisatie zich van onbeduidend instituut tot notoire censor.

Nog niet eens zo heel lang geleden in 2008 telde Roskomnadzor, de Russische toezichthouder op de massamedia, nog geen 30 personeelsleden. Ergens op de bovenste verdieping van een obscuur gebouw in het centrum van Moskou hield een handvol stoffige bureaucraten in grijze pakken een oogje in het zeil in het Russische medialandschap. De mediawaakhond verdeelde frequenties onder radiostations en zo nu en dan werd er een waarschuwing de deur uitgedaan naar media die zich niet aan de mediawetgeving hielden.

Inmiddels telt de Russische censor bijna 3000 werknemers en heeft het instituut kantoren verspreid door het hele land. Die stormachtige groei werd ingezet onder Aleksandr Zjarov, die in mei 2012 de leiding over Roskomnadzor kreeg. Onder Zjarov ontwikkelde de mediawaakhond zich van makke poedel tot een vervaarlijk grommende pitbull die elke krant, tv-station, radiozender of website als mogelijk slachtoffer ziet om zijn tanden in te zetten.

‘Zwarte lijst-wetgeving’

De eerste signalen van die metamorfose kwamen in 2012 toen de Doema, het Russische parlement, een nieuwe wet aannam over de ‘bescherming van minderjarigen tegen informatie die hun gezondheid en ontwikkeling kan schaden.’ Een volgens goed Russisch gebruik breed geformuleerde wet die Roskomnadzor zeeën van ruimte biedt om naar eigen goeddunken erop los te interpreteren. In de volksmond kwam de wet bekend te staan als de ‘zwarte lijst-wetgeving'.

De kruistocht van Roskomnadzor tegen de pers belandde daarna in een stroomversnelling. Achtereenvolgens kwamen er verboden voor de media op onder meer het gebruik van scheldwoorden, belediging van religieuze overtuigingen, de promotie van ‘niet-traditionele seksuele relaties’ en het oproepen tot ongeautoriseerde demonstraties.

Vandaag de dag kan niemand in de Russische pers nog om Roskomnadzor heen. Onderhand zijn bijna een half miljoen websites in Rusland geblokkeerd zonder waarschuwing vooraf en zonder enige vorm van gerechtelijke procedure. Nog eens tientallen kranten, radio- en tv-stations moesten hun deuren sluiten. Het leverde Roskomnadzor dit jaar een plek op in de top-20 van ‘digitale roofdieren van de persvrijheid’, een ranglijst opgesteld door Reporters Without Borders die de persvrijheid wereldwijd in kaart brengt.

En het jachtseizoen is nog lang niet voorbij. Sinds een paar dagen heeft Roskomnadzor een nieuwe baas: Andrej Lipov. Een onbekende, grijze bureaucraat zoals zovelen in Rusland. De keuze voor het nieuwe opperhoofd van de censor is onmiskenbaar. Lipov was een van de initiatiefnemers achter het Russische ‘soevereine internet’, een wet waarmee er een ijzeren gordijn om de Russische online wereld kan worden gebouwd. 

In de praktijk betekent het dat de gewone Rus met één druk op de knop niet meer digitaal de grens kan oversteken. Het El Dorado van elke censor. Geen wonder dat juist Lipov als een van de architecten van die ultieme censuurmaatregel op het pluche van Roskomnadzor belandt. Een glansrijke carrière ligt in het verschiet.

Lees ook:

De nieuwe Russische premier houdt van computers, ijshockey en geld

De kersverse Russische premier, Michail Misjoestin, belandde vorige maand uit het niets in zijn nieuwe functie. Amper een maand na zijn benoeming wordt hij al omgeven door corruptieschandalen.

Russische burgers kunnen digitaal straks niet meer de grens over

Rusland wil zijn eigen, soevereine internet. Dat gaat wel erg ver, waarschuwen experts. Maar het is nodig, zegt Poetin, om de Amerikanen op afstand te houden. Binnenkort stemt het Russische parlement erover.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden