Giorgia Meloni, leider van de rechts-radicale partij Broeders van Italië, op campagne in Cosenza afgelopen zomer.

ProfielGiorgia Meloni

Rijzende politieke ster Giorgia Meloni flirt met het Italië van Mussolini

Giorgia Meloni, leider van de rechts-radicale partij Broeders van Italië, op campagne in Cosenza afgelopen zomer.Beeld ANP / EPA

De rijzende politieke ster van Italië heet Giorgia Meloni. Ze keert zich tegen immigratie, het homohuwelijk en genderideologie. Wat verklaart haar populariteit? ‘De Italianen die op Meloni gaan stemmen, doen dat vooral uit wanhoop.’

Pauline Valkenet

“Of ik er klaar voor ben om de eerste vrouwelijke premier van Italië te worden? Eerlijk gezegd voel ik me vaak tekortschieten. Maar ik ben een soldate. Ik vecht”, zei Giorgia Meloni onlangs tegen roddelblad Chi. Eerder had de Italiaanse politica een persbureau toevertrouwd: “Ik krijg hartkloppingen als ik eraan denk dat ik dit land ga regeren.”

Waar Meloni op haar campagnetour ook verschijnt: overal wordt ze gevraagd naar haar mogelijke premierschap. Want bijna alle opiniepeilers zien dat de partijleidster regelrecht op Palazzo Chigi, ‘het torentje’ van Rome, afkoerst. In de peilingen voor de parlementsverkiezingen van 25 september gaan haar rechts-radicale Fratelli d’Italia, Broeders van Italië, al maanden aan kop.

Nogal wat Italianen vinden het een verschrikkelijk gedachte: door Meloni en haar nationalistische kliek worden bestuurd en vertegenwoordigd. Ze wijzen op haar geratel met een beetje plat Romeins accent, haar afkeer van de lhbti+-beweging, de vriendelijke contacten met de nationalistische Hongaarse premier Viktor Orbán en het uiterst conservatieve partijprogramma.

Bovendien weten ze waar deze rijzende politieke ster vandaan komt: Giorgia Meloni was vroeger lid van de neofascistische Movimento Sociale Italiano (MSI). Die partij werd na de Tweede Wereldoorlog door loyalisten van de overleden dictator Benito Mussolini, een bondgenoot van Adolf Hitler, opgericht en bestaat nu niet meer.

Linkse politici waarschuwen voor deze ‘raciste en fasciste’. Meloni bestrijdt dat etiket. In augustus plaatste ze een video op sociale media waarin ze zegt: “Italiaans rechts heeft het fascisme nu al decennia geleden aan de geschiedenis overgedragen, en het ontberen van democratie en de beruchte anti-Jodenwetten ondubbelzinnig veroordeeld”. Ze sprak in het Spaans, Frans en Engels. Kennelijk om ook in de rest van Europa en de Verenigde Staten zorgen en twijfels over het extremisme van haar Broeders van Italië weg te nemen.

Van de MSI via AN naar FdI

Giorgia Meloni (1977) was nog maar vijftien toen ze zich in bij de MSI aansloot. Ze organiseerde manifestaties en plakte ’s nachts stiekem posters en was daarbij niet bang voor straatruzies met de communistische rivalen in haar Romeinse arbeiderswijk Garbatella. Later heeft Meloni haar keuze voor de MSI verklaard: in die periode bezweek het Italiaanse politieke bestel onder corruptieschandalen en de neofascistische partij kwam daar tamelijk ongeschonden uit.

Haar uiterst rechtse activisme was misschien ook wel puberale rebelsheid omdat Meloni’s vader Francesco erg links was. En die vader had haar, ze was een peutertje, haar zus Arianna en moeder Anna verlaten om voorgoed naar de Canarische eilanden te verhuizen. De alleenstaande moeder verdiende daarna de kost; het gezin woonde in een appartementje van 45 vierkante meter. Daarom had Giorgia tijdens haar middelbare schooltijd bijbanen als barvrouw en oppas. Vanwege haar liefde voor talen had ze tolk willen worden, vertelde ze aan roddelblad Chi, maar voor die opleiding was geen geld. Meloni is na het lyceum bij de MSI gaan werken.

Haar eenvoudige komaf gebruikt de politica als een politiek wapen. Zij weet wat gewone gezinnen doormaken, beweert ze. Veel van Meloni’s kiezers bewonderen het feit dat ze niet via handige familieconnecties carrière in de politiek heeft gemaakt. “Ze heeft pit en is een echte self-made woman”, zegt bedrijfsmanager Mirco Brazzini (48) bewonderend tijdens een campagnebijeenkomst met de partijleidster in Perugia.

De blonde Romeinse met de blauwe ogen was net twintig toen ze in de provinciale raad van Rome werd gekozen voor de Nationale Alliantie (AN), wat de opvolger van de MSI was. In 2006 werd ze op haar 29ste parlementslid en vice-voorzitter van de Tweede Kamer. Twee jaar later maakte de liberale premier Silvio Berlusconi Giorgia Meloni zijn minister van jeugdzaken en sport; ze was de jongste Italiaanse minister ooit.

Maar de samensmelting van Berlusconi’s Forza Italia met de conservatievere AN stond haar niet aan: in haar ogen en die van een paar oude vrienden uit de MSI was die fusiepartij niet rechts en nationalistisch genoeg. Zij richtten daarom in 2012 Fratelli d’Italia (FdI) op, vernoemd naar de eerste zin van het Italiaanse volkslied. FdI is tot nu toe een klein partijtje geweest; bij de vorige parlementsverkiezingen in 2018 scoorde het maar vier procent van de stemmen.

Partijgenoten omschrijven Meloni als een hard werkende, buitengewoon ambitieuze vrouw. In haar autobiografie Ik ben Giorgia (2021) schrijft ze: “Mijn behoefte om voortdurend goed genoeg te zijn, om met name door mannen geaccepteerd te worden, en de grote angst om degenen die in mij geloven teleur te stellen, komen waarschijnlijk voort uit het gebrek aan liefde van mijn vader.”

Meloni op campagne in Milaan. Beeld AFP
Meloni op campagne in Milaan.Beeld AFP

Ik ben Giorgia

Op een campagnebijeenkomst, drie jaar geleden, maakte Giorgia Meloni helder hoe zij zichzelf wil presenteren: “Ik ben Giorgia, ik ben een vrouw, een moeder, een Italiaanse en een christen.” Onmiddellijk werd daar de draak mee gestoken. Op internet gingen remixen van het riedeltje viraal, waardoor haar woorden in de hoofden van veel Italianen zijn blijven hangen.

Tijdens een speech op het congres van de rechtse partij Vox, haar Spaanse fractiegenoot in het Europees Parlement, vat Meloni in juni haar programma kort samen: “Ja tegen natuurlijke gezinnen, nee tegen de lhbti-lobby, ja tegen seksuele identiteit, nee tegen genderideologie, ja tegen de cultuur van het leven, nee tegen de afgrond van de dood!” Terwijl ze steeds harder gaat schreeuwen, vervolgt ze in vloeiend Spaans: “Nee tegen het geweld van de islam, ja tegen veilige grenzen, nee tegen massa-immigratie, ja tegen werk voor onze mensen, nee tegen de grote, internationale financiële krachten!” Meloni pleit voor een Europese, militaire ‘zeeblokkade’ om bootmigranten uit Afrika tegen te houden, en Europese asielzoekerscentra in Noord-Afrika.

In Italië wordt al héél erg lang gedebatteerd over de invoering van het homohuwelijk – er bestaat nu alleen een samenlevingscontract voor niet-hetero’s. De Broeders hebben duidelijk gemaakt dat als zij het in Rome voor het zeggen krijgen dat homohuwelijk er nooit gaat komen. Het geven van de Italiaanse nationaliteit aan kinderen die in Italië worden geboren maar buitenlandse ouders hebben – waarover ook al eindeloos lang een publiek debat woedt – zit er met FdI aan de macht ook niet in.

Tegenstanders noemen Fratelli d’Italia daarom ‘zwart’ en ‘extreem-rechts’. Maar zelf definieert Meloni haar partij als ‘conservatief’ en ziet ze veel gelijkenissen met de Republikeinse Partij in de Verenigde Staten en de Conservatieve Partij in het Verenigd Koninkrijk. De Broeders verachten ‘de elite’, terwijl ze zeggen voor patriottisme en soevereiniteit te staan, net als voor ‘de Italiaanse en christelijke waarden’ en ‘het traditionele gezin’. Critici noemen Meloni een hypocriet: ze is nooit met haar liefdespartner, een journalist en de vader van dochtertje Ginevra, getrouwd, maar woont samen.

Experts zijn het niet eens over waar de partij van Giorgia Meloni precies in het politieke spectrum staat. “Ik noem FdI een rechtsradicale, populistische partij”, zegt Daniele Albertazzi in een video-interview. De Italiaanse hoogleraar politicologie doceert aan de Universiteit van Surry in Engeland en heeft veel over rechtse partijen gepubliceerd. “Extreem-rechtse partijen gaan niet samen met democratie. Het zijn bijvoorbeeld neo-nazi’s of neo-fascisten.”

Albertazzi schaart Fratelli d’Italia onder de radicale partijen. “Die zijn wel verenigbaar met de democratische dynamiek, maar hebben vaak een conflictueuze verhouding tot de moderne, liberale democratie. Vaak respecteren ze minderheden niet. Dat hebben we gezien in Hongarije en we zien dat in Polen. FdI is niet neo-fascistisch, maar je kunt volgens mij wel zeggen dat het de partij van de achterkleinkinderen van de oude Italiaanse fascistische traditie is.”

Virtuele vlam

En Meloni blijft voortdurend een beetje met dat donkere partijverleden flirten. Zo weigert ze bijvoorbeeld om de groen-wit-rode vlam, die identiek is aan die van de MSI, uit het partijlogo te verwijderen. “Dat is de virtuele vlam die voor eeuwig op het graf van Benito Mussolini brandt”, weet hoogleraar Albertazzi. “Wij zijn trots op die vlam”, zegt Meloni stellig.

Ook de kandidatuur, in 2019, voor FdI van Caio Giulio Cesare Mussolini voor het Europees Parlement hoort bij dat geflirt. Hij is een achterkleinzoon van Mussolini (en werd niet gekozen). Meloni’s tactiek is mogelijk bedoeld om een groepje oud-fascisten niet van zich te vervreemden. Dat zijn tenslotte behulpzame partijactivisten die op straat flyers uitdelen en na een partijvergadering de zaal opruimen.

Tegelijkertijd werkt de politica de laatste tijd hard om de Broeders van Italië in heel Europa en in de VS salonfähig te maken. In interviews met invloedrijke media benadrukt ze haar niet aflatende steun aan Oekraïne en de Navo. En waar Meloni vroeger erg kritisch over de EU en de euro was, is haar toon nu een stuk milder – al was het maar omdat Brussel bezig is bijna tweehonderd miljard euro uit het corona-herstelfonds in de kas van Rome te storten.

De besteding van die subsidies en goedkope leningen zegt Meloni wel met de EU te willen ‘heronderhandelen’ als ze eenmaal aan de macht is. Wat ze voor ogen heeft, blijft vaag. Tegen het internationale persbureau Reuters zegt ze in ieder geval ‘verantwoordelijk’ om te zullen gaan met de enorme Italiaanse staatsschuld en qua staatsbegroting ‘binnen de Europese parameters’ te blijven. “We gaan geen gekke dingen doen”, is haar boodschap an verontruste investeerders en Europese leiders. Op precies hetzelfde moment belooft ze de Italiaanse kiezers wél een hele stoet belastingverlagingen.

Ondanks alle controverse en tegenstrijdigheden is Fratelli d’Italia in de peilingen omhoog geschoten. Maar liefst één op de vier Italianen zegt op 25 september op de partij te gaan stemmen.

Giorgia Meloni met Matteo Salvini van Lega Nord (links) en oud-premier Silvio Berlusconi (rechts).  Beeld ANP / EPA
Giorgia Meloni met Matteo Salvini van Lega Nord (links) en oud-premier Silvio Berlusconi (rechts).Beeld ANP / EPA

Alternatief

Hoogleraar Daniele Albertazzi denkt dat Meloni nu zo succesvol is omdat ze coherent is geweest. Tijdens het videogesprek zegt hij: “Meloni heeft zich niet bij allerlei regeringen aangesloten, ook niet bij de brede eenheidsregering van Mario Draghi. Want daar zat ook de Vijfsterrenbeweging in. Dat was heel slim van haar. Door in de oppositie te blijven, heeft ze zichzelf als een alternatief gepositioneerd.”

Albertazzi denkt dat het vooral kiezers van de Lega en Forza Italia zijn die naar haar overstappen. “Ze heeft strategisch intelligente stappen gezet: ze is door en door rechts gebleven, haar partij is er niet eentje van compromissen en achterkamertjespolitiek geweest. Vergeet niet dat zij concurreert met de zeer rechtse Lega van Salvini. De Lega zat niet alleen in de regering van ex-bankier Draghi, maar regeerde daarvoor al met de Vijfsterrenbeweging. Salvini heeft zijn imago van rechtse hardliner eigenhandig om zeep geholpen. Daar profiteert Meloni van.”

De bekende politicoloog Giovanni Orsina heeft een simpeler verklaring voor Meloni’s verwachte verkiezingszege: haar partij heeft nooit geregeerd. In dagblad La Stampa schrijft Orsina: “De Italianen die op Meloni gaan stemmen, doen dat vooral uit wanhoop. Zij is hun laatste redmiddel. De leider van FdI is de enige die nog niet op de proef is gesteld – iets wat met alle anderen wél is gebeurd, en zij hebben gefaald. De Italianen stemmen op Meloni om exact dezelfde reden als waarom ze eerder op de Vijfsterrenbeweging van Beppe Grillo, op Matteo Renzi van de Democratische Partij en op Lega-leider Matteo Salvini hebben gestemd: ze is een nieuwigheid.”

De peilingen

De regering van Mario Draghi is in juli ten val gebracht, onder andere door de Lega van Matteo Salvini en Forza Italia van Silvio Berlusconi. Samen met Broeders van Italië vormen die twee partijen nu een rechtse alliantie, waar ruim veertig procent van de kiezers op zegt te gaan stemmen. Dit blok wint dus naar verwachting een comfortabele zetelmeerderheid in het parlement.

Op de linker flank wordt de Democratische Partij van oud-premier Enrico Letta de grootste, met rond de 22 procent van de stemmen. Nog maar zo’n 13 procent van de kiezers kiest voor De Vijfsterrenbeweging.

Lees ook:

Uiterst rechts Italië juicht voor Giorgia Meloni: ‘Een viswijf? Ik zie een nederige vrouw’

De anti-immigratiepartij Broeders van Italië maakt goede kans de verkiezingen te winnen. Over de neofascistische wortels van de partij halen aanhangers hun schouders op. ‘Rotte appels vind je overal.’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden