Oorlog in OekraïneAanzwellend protest

Repressie is het enige wapen dat het Kremlin heeft om mobilisatie-onvrede te bestrijden

De oproerpolitie arresteert een demonstrant in Moskou, woensdagavond. Beeld AP
De oproerpolitie arresteert een demonstrant in Moskou, woensdagavond.Beeld AP

In diverse Russische steden kwam het woensdagavond tot kleinschalige protesten tegen de gedeeltelijke mobilisatie die Poetin afkondigde. De autoriteiten traden genadeloos op. Hoe nu verder?

Jarron Kamphorst

Repressie werkt, en, ook in tijden van ongekende onderdrukking zijn er nog altijd onbevreesde mensen die de straat op gaan om hun stem te verheffen. Dat zijn de twee conclusies die kunnen worden getrokken nadat enkele duizenden Russen woensdagavond door het hele land protesteerden tegen de gedeeltelijke mobilisatie die president Poetin eerder die dag afkondigde. De demonstranten die de straten optrokken deden dat met gevaar voor lijf en leden. Wie zich in Rusland tegen de ‘speciale militaire operatie’ verzet, riskeert maximaal vijftien jaar cel.

Desalniettemin kwam het in zeker 38 steden tot protesten. Op de meeste plekken ging het om kleine demonstraties, maar in zowel Moskou als Sint-Petersburg verzamelden enkele honderden inwoners zich in het centrum van de stad waar ze leuzen scandeerden als ‘lang leve onze kinderen’, ‘geen oorlog’ en ‘stuur Poetin naar de loopgraven’. Het was de eerste keer sinds de protesten van eind februari en begin maart dat het in Rusland tot publieke anti-oorlogsacties kwam.

De politie omsingelt woensdagavond een groep demonstranten in Sint-Petersburg Beeld AFP
De politie omsingelt woensdagavond een groep demonstranten in Sint-PetersburgBeeld AFP

Een geheime zevende paragraaf

Met de protesten uitten de demonstranten hun ongenoegen over de afgekondigde mobilisatie die volgens minister van defensie Sergej Sjojgoe uitsluitend betrekking heeft op zo’n 300.000 militaire reservisten. Al waarschuwden diverse Russische mensenrechtenadvocaten en ngo’s al dat de vage formulering van het decreet tot gevolg kan hebben dat veel meer Russen naar het front geroepen worden, ook burgers zonder gevechtservaring. De Russische onafhankelijke krant Novaja Gazeta wist op basis van een bron in het Kremlin te melden dat het mobilisatiedecreet een ‘geheime zevende paragraaf’ bevat die het Kremlin de mogelijkheid biedt om niet 300.000, maar één miljoen burgers naar het front te roepen.

Het was reden genoeg voor de demonstranten om gewapend met luide stemmen en spandoeken het Russische staatsapparaat te trotseren dat vrijwel overal al met knuppels, helmen en schilden klaar stond om de protesten hardhandig uit elkaar te slaan. Want hoewel het om relatief kleinschalig verzet ging, traden de autoriteiten, net als zeven maanden geleden, ongekend hard op. Op beelden die online rondgaan, is te zien hoe de oproerpolitie genadeloos inslaat op de menigte en hoe agenten demonstranten horizontaal naar arrestantenbusjes brengen.

Een demonstrant in Moskou, woensdagavond, die hardhandig in de boeien wordt geslagen.  Beeld AFP
Een demonstrant in Moskou, woensdagavond, die hardhandig in de boeien wordt geslagen.Beeld AFP

Meer dan duizend arrestaties

Volgens de onafhankelijke Russische mensenrechtenorganisatie OVD-Info pakten de autoriteiten woensdagavond door het hele land minstens 1322 demonstranten op, onder wie meer dan duizend in Moskou en Sint-Petersburg. Sommige van die arrestanten kregen op het politiebureau naar verluidt dienstplichtbrieven overhandigd waarmee ze zich direct dienden te melden bij een militair registratiekantoor. Het doorgaans goed geïnformeerde mediaplatform Nexta publiceerde diverse foto’s van dit soort officiële bevelen en Kremlinwoordvoerder Dmitri Peskov weigerde tegenover persbureau Reuters te ontkennen dat gearresteerde demonstranten inderdaad dergelijke sommeringen ontvingen. Wel stelde de zegsman dat “dit niet tegen de wet is”.

Een vrouw die door agenten wordt gearresteerd in Moskou, woensdag.  Beeld AFP
Een vrouw die door agenten wordt gearresteerd in Moskou, woensdag.Beeld AFP

Het toont dat het Kremlin geenszins van plan is om de touwtjes in eigen land te laten vieren. Dat de demonstraties iets uithalen, lijkt daarom nagenoeg uitgesloten en of het tot nieuwe protesten komt, is gezien het harde politieoptreden van woensdag bovendien nog maar de vraag. Al riep de Vesna Beweging, een liberale jeugdbeweging uit Sint-Petersburg, gisteren wel op tot nieuwe demonstraties voor aanstaande zaterdag, waarbij ze het vuurtje alvast aardig opstookte: ‘Het uiteindelijke doel van de acties is niet protesteren om het protesteren, maar de overwinning op het criminele regime van Poetin’.

Die onverschrokkenheid viel niet overal in goede aarde. Met name in Oekraïne en het Westen klonk her en der kritiek dat de protesten too little too late zijn. De demonstranten komen volgens critici nu pas in actie, omdat ze het eigen vege lijf willen redden, aangezien zij en hun geliefden nu plotseling zelf het risico lopen aan het front te belanden. En dat terwijl het in Rusland stil bleef toen het nieuws over de slachtingen in het Oekraïense Boetsja naar boven kwam of toen het Russische leger de Zuid-Oekraïense stad Marioepol aan puin schoot. Al was ook het tegenovergestelde geluid te horen. Want, zo staken de bewonderaars de demonstranten een hart onder de riem, wie in een land protesteert waar ongeoorloofde demonstraties tot vijftien jaar cel kunnen leiden, is in het beste geval dapper en in het slechtste geval dwaas.

Lees ook:

Collectieve onrust na Poetins mobilisatie: ‘Het kan je broer, zoon of echtgenoot zijn.’

Langzaam maar zeker worden in Rusland de gevolgen van de massale internationale sancties zichtbaar. Aflevering negen over de gevolgen van de oorlog en de strafmaatregelen op de gewone burger.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden