China-VS

Regionale machten zitten klem tussen de VS en China

Een anti-China protest in Tokio, Japan, tijdens de 71ste verjaardag van de volksrepubliek China.Beeld AFP

De VS, India, Japan en Australië overleggen dinsdag in Tokio over internationale kwesties. De vraag is of ze een lijn kunnen trekken tegenover China.

Een quad is een voertuig dat er stoer uitziet maar weinig praktisch nut heeft. Leuk om rond te crossen door ruig terrein maar wie veilig en snel op zijn bestemming wil zijn, kan beter een ander vervoermiddel kiezen. Dat belooft niet veel goeds voor het overleg morgen in Tokio tussen de Verenigde Staten, India, Japan en Australië, ook bekend als de ‘Quad’.

Los van de naam zijn er meer overeenkomsten. Ook deze quad is een apart vehikel, geen bondgenootschap of officieel internationaal overlegorgaan, dat bovendien geregeld in het diplomatieke zand blijft steken. Na een aantal bijeenkomsten aan het begin van deze eeuw lag de Quad tot 2017 tien jaar stil. De afgelopen jaren is het overleg weer op gang gekomen, vooral vanwege de toenemende Chinese dreiging.

China zal ook het belangrijkste onderwerp zijn als de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Mike Pompeo dinsdag in Tokio met zijn collega’s overlegt. Alle vier hebben zij redenen om gespannen naar Peking te kijken, maar ieder doet dat door een eigen bril.

Huawei en de aanleg van 5G-netwerken

Voor de VS staat de uitdaging van China als nieuwe wereldmacht centraal. Pompeo zal de anderen willen overhalen om mee te doen aan het weren van Chinese technologiebedrijven, zoals het communicatieconcern Huawei dat een centrale rol wil spelen bij de aanleg van 5G-netwerken. De Amerikanen zoeken ook steun voor hun sancties tegen Chinezen die verantwoordelijk zijn voor het ingrijpen in Hongkong en de onderdrukking van de Oeigoeren in Xinjiang. En Pompeo zal China ongetwijfeld opnieuw verwijten maken over het verspreiden van het coronavirus.

Voor de andere drie is China veel dichterbij en bovendien de grootste handelspartner. Zij zitten klem tussen hun diplomatieke banden met de VS en hun economische belangen in China en dat maakt hen niet meteen enthousiast om zich openlijk aan te sluiten bij de harde Amerikaanse lijn. 

Japan heeft net een nieuwe minister-president, die zijn positie intern nog moet versterken. Yoshihide Suga was jarenlang een trouwe rechterhand van zijn voorganger Shinzo Abe, maar hij heeft nog niet diens gezag. Het is ook niet duidelijk of hij Abe’s streven naar een sterke Japanse defensie net zo krachtig zal voortzetten.

India hield zich altijd wat afzijdig als het ging om maatregelen tegen China, maar dat kan nu veranderen. Na de militaire confrontatie met het grote buurland aan de grens hoog in de Himalaya,  waarbij doden zijn gevallen, is ook in India het verzet tegen China toegenomen. 

De Chinese machtsuitbreiding verbindt

Australië heeft de laatste tijd stevige aanvaringen met Peking gehad, op handelsgebied maar ook aan de universiteiten waar veel Chinezen studeren. Het is de vraag of Australië de betrekkingen met China verder onder druk wil zetten.

Gemeenschappelijke zorgen zijn er wel: zo kan de Chinese machtsuitbreiding in de regio de vier landen verbinden. Voor Japan is de toestand in de Oost- en Zuid-Chinese Zee, waar Peking eilandjes en riffen claimt, heel dichtbij. Voor de VS en Australië lopen daar belangrijke vaarroutes die zij vrij willen houden. Zij hechten ook aan de autonomie van Taiwan, dat door China als afvallige provincie wordt gezien. Bovendien neemt de Chinese druk op Taiwan de laatste tijd toe, onder meer door talrijke militaire oefeningen rondom het eiland.

Maar Japan, India en Australië willen wachten op de Amerikaanse verkiezingen voor ze zich echt verbinden aan de lijn uit Washington. Het maakt nogal uit of ze straks te maken hebben met president Donald Trump, die zich in een tweede termijn wellicht nog harder zal opstellen tegenover China, of met een terugkeer van de klassieke diplomatie onder Joe Biden. David Stilwell, de belangrijkste Amerikaanse diplomaat voor Oost-Azië, liet vrijdag al weten dat er waarschijnlijk geen gezamenlijke verklaring komt uit het Quad-overleg in Tokio.

Lees ook:
Spanning tussen China en VS loopt op

Een incident met een spionagevliegtuig verhoogt de militaire spanning tussen China en de VS. Aan Chinese kant klinkt bezorgdheid om een conflict. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden