Zuid-AfrikaCoronavaccin

Regering Zuid-Afrika schrikt laat wakker in strijd om vaccin

Een vrouw wacht in een parkeergarage in Johannesburg op een coronatest.  Beeld AP
Een vrouw wacht in een parkeergarage in Johannesburg op een coronatest.Beeld AP

Zuid-Afrika bevindt zich in het midden van een zware tweede coronagolf. Lange tijd bestelde de regering opvallend weinig vaccins. Maar nu is ze wakker.

De ambitie van de Zuid-Afrikaanse regering is groot: voor het einde van dit jaar wil zij twee derde van de bevolking hebben ingeënt tegen corona. Maar tot eind februari zullen slechts 1,5 miljoen vaccins in het land arriveren, op een bevolking van 57 miljoen mensen. En pas tegen juni zullen er genoeg doses zijn binnengekomen voor 10 miljoen mensen. Dat blijft weinig als je bedenkt dat Zuid-Afrika alleen al 1,2 miljoen zorgwerkers telt, plus 16 miljoen extra kwetsbare mensen en ouderen.

De kritiek zwelt al weken aan. “Onrealistisch”, noemde Angelique Coetzee, hoofd van de South African Medical Association, de doelstelling bijvoorbeeld. Niet alleen omdat de regering dan nog eens 60 miljoen extra doses nodig heeft, vaccins moeten immers twee keer worden toegediend, ook omdat in dat geval de komende twaalf maanden élke dag 150.000 Zuid-Afrikanen een prik moeten krijgen. Een logistieke operatie van formaat. En details over de overheidsplannen zijn uiterst schaars.

Pure noodzaak

Toch is er sprake van pure noodzaak. Zuid-Afrika bevindt zich in het hart van een tweede coronagolf, die het land harder treft dan de eerste. Het dodental schommelt momenteel tussen de 400 en 800 per dag. Dat zal de komende weken nog verder oplopen, nu iedereen terugkomt van zomervakantie en het aantal besmettingen waarschijnlijk zal stijgen tot ver boven de huidige 20.000 per dag.

De tweede golf is volgens experts het gevolg van menselijke nonchalance én de nieuwe virusmutatie die rondwaart in het land. Eindexamenfeesten in december vormden de superspreading-events die de nieuwe uitbraak startten. Weinig Zuid-Afrikanen namen het rond die tijd nog erg nauw met de coronamaatregelen. Toch blijkt uit onderzoek inmiddels ook, zegt Richard Lessells, vooraanstaand wetenschapper op het gebied van besmettelijke ziekten, dat de Zuid-Afrikaanse virusmutatie ‘zo’n 50 procent besmettelijker’ is, zoals al werd gevreesd. Lessels: “Al zien we geen bewijs dat de mutatie mensen ook ernstiger ziek zou maken.”

Geen voorstanders van striktere lockdown

Zuid-Afrika kent momenteel een alcoholverbod, een mondkapjesplicht en een avondklok. Maar tot acht uur ’s avonds mogen restaurants bijvoorbeeld wel gewoon openblijven. Nagenoeg niemand in Zuid-Afrika is voorstander van een striktere lockdown. De gevolgen voor de wankele economie zijn te ingrijpend. Dat bleek tijdens de eerste golf, toen de regering de economie resoluut op slot gooide. Miljoenen mensen kwamen in grote problemen. Een groot deel kampte zelfs met voedseltekort.

Bovendien heeft een harde lockdown ernstige gevolgen voor de toegang tot medicijnen voor Zuid-Afrikanen met andere levensbedreigende aandoeningen, zoals hiv of tuberculose. Dat blijkt ook uit de cijfers: het coronasterftecijfer kwam in 2020 uit op zo’n 30.000, de oversterfte op ruim 71.000.

Geldtekort is cruciaal probleem

Barry Schoub, viroloog en hoofdadviseur van het vaccinatieprogramma van de Zuid-Afrikaanse overheid, gaf deze week toe dat geldtekort ook een cruciaal probleem was bij het vroeg veiligstellen van grote ladingen coronavaccins. Hij wees er in een interview op BBC-radio op dat Zuid-Afrika een midden-inkomenland is met een economie die al voor de coronacrisis ernstig verzwakt was.

Professor bestuurskunde Alex van den Heever uit Johannesburg vindt dat echter onzin. “De regering van Zuid-Afrika heeft zich gewoon incompetent getoond”, moppert hij. “Pas toen overal in het land kritiek ontstond en de publieke druk toenam, is men aan de slag gegaan. Toen bleek meteen dat er veel meer mogelijk is als de regering haar werk doet. Kijk ook naar andere landen met vergelijkbare economische slagkracht, die hebben vaak al veel eerder grote hoeveelheden vaccins veiliggesteld.”

Drogisterijketens willen vaccineren

Maar nu er eindelijk werk van wordt gemaakt, heeft Van den Heever hoop dat Zuid-Afrika alsnog ver kan komen met zijn vaccinatieambities. Over de logistiek is hij optimistischer dan Coetzee. “Zolang we genoeg vaccindoses binnenkrijgen, is Zuid-Afrika best in staat miljoenen mensen in korte tijd te vaccineren”, verzekert hij. “Dat wil zeggen: zolang de private sector meehelpt.” De twee grootste drogisterijketens hebben al laten weten dat zij mensen willen gaan vaccineren in hun winkels.

Blijft staan dat in een recente peiling slechts 53 procent van de Zuid-Afrikanen aangeeft zich te willen laten prikken. Van den Heever wijt dat vooral aan het wantrouwen jegens de regering. Corruptieschandalen tijdens de eerste coronagolf en slechte communicatie hebben gemaakt dat menig Zuid-Afrikaan intussen alles in twijfel trekt wat de overheid aanraadt. Ook als dat advies luidt: laat je vaccineren. Het is volgens hem daarom cruciaal dat er ook informatiecampagnes worden opgezet buiten de regering om. Want als Zuid-Afrika niet alles op alles zet, dreigt er vanaf mei, zodra de winter begint, zelfs een derde coronagolf.

Lees ook:

Mutatie van het coronavirus of niet, in Kaapstad liggen de stranden vol zonaanbidders

In Zuid-Afrika is een nieuwe mutatie van het coronavirus opgedoken. Vooral rond Kaapstad loopt het aantal besmettingen snel op. Maar veel mensen in de stad trekken zich er weinig van aan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden