ReportageSpookdorp

Reddingsplan voor spookdorp Doel, oud-bewoners hoopvol: ‘Het moet worden zoals het was, niet te modern’

Het dorp Doel. Beeld Marc Baert
Het dorp Doel.Beeld Marc Baert

Het verloederde Vlaamse Doel, dat al twintig jaar dreigt te verdwijnen zodat de Antwerpse haven kan uitbreiden, moet weer een normaal dorp worden. De overheid werkt aan een reddingsplan. Maar is het inmiddels niet te laat? ‘Zodra het kan, koop ik hier weer grond. Of mijn oude huis, als het nog te repareren valt.’

Een lange rij auto’s staat in de blakende zon in de rij voor de toegangsweg naar het dorp Doel bij Antwerpen. Hobbyfotografen leggen er verloederde huizen vol graffiti vast. Tienermeisjes maken selfies bij een van de grootste trekpleisters: het pompstation aan de Engelsesteenweg. Een groep motorrijders stopt om een ijsje te kopen bij de ijskar bij de dijk.

Ooit woonden er 700 mensen, nu nog maar 19. Het dorp staat al twintig jaar zo goed als leeg. Als het aan de overheid lag, was het dorp in de schaduw van de kerncentrale allang verdwenen om plaats te maken voor uitbreiding van de Antwerpse haven. Actiecomités konden het dorp na talloze procedures voor de rechter redden van de sloop. Door de onzekerheid en constante dreiging van onteigening raakte het dorp ernstig in verval.

Bij het gesloten café Doel 5 staat Kurt Van Vlem (49). Hij groeide op in Doel en wandelt er nog elke dag met zijn hond. “Doordeweeks is het hier een spookdorp”, zegt hij. “In het weekend loopt het vol toeristen, soms duizenden tegelijk. Twee weken geleden heeft de burgemeester het dorp zelfs gesloten, omdat het onverantwoord druk was.”

Dagjesmensen vergapen zich aan graffiti

Waar dagjesmensen zich vergapen aan de graffiti op verloederde ­gevels, ziet Van Vlem wat er ooit was. Het kerkhof is voor hem geen attractie, maar de laatste rustplaats van familieleden. Van Vlem wandelt langs de kerk, tot aan de rand van het oude dorp. “Zie je daar die velden? Vroeger was dat een appelboomgaard. Die boer daar, dat wás me een kwaaie. Als hij je betrapte als je appels stond te pikken, dan moest je rennen voor je leven.”

Kurt Van Vlem, die opgroeide in Doel. Waar dagjesmensen zich vergapen aan de graffiti op verloederde ­gevels, ziet Van Vlem wat er ooit was. Beeld Marc Baert
Kurt Van Vlem, die opgroeide in Doel. Waar dagjesmensen zich vergapen aan de graffiti op verloederde ­gevels, ziet Van Vlem wat er ooit was.Beeld Marc Baert

Verderop ging hij naar school ‘bij de nonnekes’. “En hier, op dit grasveld, stond een boerderij. Vroeger kocht ik hier verse melk, recht van de koe. Melk waar nog een vel op kwam. Daarzo, net achter de dijk, woonde ik. Hij wijst naar een huisje van rode steen, hermetisch afgesloten met ijzeren platen. “Vroeger, toen de dijk nog lager was, kon ik vanuit mijn slaapkamer recht naar de Schelde kijken.”

Van Vlem vertrok toen hij 17 was uit het dorp. “Dat was niet vrijwillig”, zegt hij. Zijn ouders voelden zich net als veel andere inwoners ­onder druk gezet om te verkopen. “Jarenlang was onze toekomst onzeker. Dan mocht Doel weer blijven, dan weer niet. We wisten het op den duur ook niet meer. Uiteindelijk hebben ze het maar verkocht, voor een appel en een ei.” Officieel mag dat geen onteigening heten, maar zo voelt het wel. Van Vlem: “Niemand wilde echt weg. Mijn vader heeft er erg onder geleden. En hij was niet de enige. Iedereen die vertrok, had daar verdriet van. Oude bomen moet je niet verplanten. Dat is niet zomaar een gezegde.”

Het dorp Doel. Beeld Marc Baert
Het dorp Doel.Beeld Marc Baert

De groeiende leegstand lokte verkeerde types naar Doel. Vandalen staken ’s nachts huizen in brand. Krakers stripten huizen kaal. Jongeren met getunede auto’s organiseerden illegale straatraces. De politie deed niets. “Die overlast heeft de laatste inwoners gekraakt”, zegt Jan Creve van actiegroep Doel 2020.

Eeuwige impasse

Jarenlang leek het erop dat het dossier-Doel voor eeuwig in een impasse zou zitten. Doel bleef een spookdorp. Nu wil de Vlaamse regering van Doel weer een gewoon dorp maken. De haven gaat nog steeds uitbreiden, met een nieuw dok in de vorm van een boemerang, die een knik maakt langs het dorp. Monumenten zoals het Rubenshuis, een replica van dat in Antwerpen, het oude klooster en de nonnenschool worden gerestaureerd. Deze zomer nog moet er een toekomstplan klaarliggen.

School in het dorp Doel. Beeld Marc Baert
School in het dorp Doel.Beeld Marc Baert

Valt er nog iets van te maken? “Er moet in elk geval veel gebeuren”, zegt Creve. “De huizen zijn allesbehalve instapklaar, sommige zijn onherroepelijk verloren. De afgelopen twintig jaar is enorme schade aan­gericht, maar in principe heeft Doel alles om weer een fijne plek te worden om te wonen. Het is er rustig, vlakbij de haven, en er is veel ruimte. Een goede geluidswal kan het lawaai beperken. De bestaande geluidswal bij het Deurganckdok bewijst dat.”

Wat Kurt Van Vlem betreft kan de heropbouw van het ooit zo bruisende polderdorp niet snel genoeg beginnen. Het zou mooi zijn als de oude bewoners van het dorp voorrang konden krijgen, vindt Van Vlem. Of dat ook zo zal zijn, weet hij nog niet. Hij hoopt dat de overheid dat deze zomer zo beslist. “Zodra ze zeggen dat het mag, ben ik de eerste die hier iets koopt. Een stuk grond, of mijn oude huis misschien. Ik gun mijn zoon net zo’n fijne jeugd in Doel als ik zelf heb gehad. Als ze het maar niet te modern maken; het moet weer worden zoals het was. Zonder hoogbouw en zonder graf­fiti.”

Straathoek in het dorp Doel. Beeld Marc Baert
Straathoek in het dorp Doel.Beeld Marc Baert

Toch zijn lang niet alle voormalige inwoners zo enthousiast als Van Vlem. “Ik ken mensen die het nog steeds niet kunnen opbrengen om terug te komen”, zegt hij. “Zelfs niet voor een dagje. De onzekerheid en het onrecht heeft mensen kapot gemaakt. Wat hier gebeurd is, is de grootste schandvlek van de Vlaamse politiek. We hebben uiteindelijk gewonnen, dat klopt. Maar het heeft veel gekost.”

Lees ook:

Horebeke is al vijf eeuwen een protestantse enclave in katholiek Vlaanderen

Het Vlaamse Horebeke is een protestantse enclave die al 500 jaar standhoudt in katholiek Vlaanderen. Deel 19 van onze serie over 500 jaar Reformatie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden