Grondwet VS

Recht op abortus in de VS wankelt, komt er een einde aan ‘Roe versus Wade’?

De UltraViolet actiegroep demonstreert voor de huidige arbortusregeling bij het Hooggerechtshof. Beeld AFP
De UltraViolet actiegroep demonstreert voor de huidige arbortusregeling bij het Hooggerechtshof.Beeld AFP

Het Hooggerechtshof van de Verenigde Staten bepaalt of zijn vroegere uitspraken over abortus op de schop gaan. Tijdens de zitting heeft het er alle schijn van dat het recht op abortus kan worden beperkt.

Bas den Hond

Mag de Amerikaanse staat Mississippi abortussen na meer dan vijftien weken zwangerschap verbieden? Als het Hooggerechtshof daar ja op zegt, zet het een halve eeuw van zijn eigen uitspraken opzij. Het zal niet alleen het leven van veel vrouwen in half Amerika ingrijpend beïnvloeden. Ook het Hooggerechtshof zelf zal schade oplopen, zei rechter Sonia Sotomayor woensdag.

Tijdens de mondelinge behandeling van het hoger beroep over een wet in Mississippi nam ze in een hartstochtelijk betoog alvast een voorschot op haar standpunt: “Zal dit instituut de stank overleven die het creëert als het publiek de indruk krijgt dat de Grondwet, hoe je die moet interpreteren, gewoon een kwestie van politiek is?”

Andere koers

Maar Brett Kavanaugh, een van de drie conservatieve rechters die werd benoemd tijdens de vier jaar dat Donald Trump president was, vond juist wel dat het Hooggerechtshof op het gebied van abortus een andere koers moet varen. Het Hof moet daarbij een stap terug doen: “Ik begrijp dat u vindt dat de Grondwet zwijgt en dus neutraal is over abortus”, zei hij goedkeurend tegen de procureur-generaal van Mississippi, die de staatswet verdedigde.

Kavanaugh wees erop dat er tussen het recht op leven en het recht op abortus geen voor de hand liggende middenweg is. “Waarom zou dit hof dan de scheidsrechter moeten zijn, in plaats van het Congres, de parlementen van de staten, de hooggerechtshoven van de staten, het volk? Dan zullen er andere antwoorden komen in Mississippi dan in New York.”

Forse complicatie

Afgaande op de vragen en opmerkingen van de negen rechters van het hof lijkt de 15-wekengrens in Mississippi het te gaan redden. Met die beslissing – die in juni wordt verwacht – zou een einde komen aan de verplichting van alle staten van de VS, en alle rechters, het recht op abortus te erkennen volgens de instructies in ‘Roe versus Wade’, de historische uitspraak van het Hooggerechtshof in 1973. Daarin werd abortus toegestaan tot het moment dat een foetus levensvatbaar is – een grens die het hof een kleine twintig jaar later op 23 tot 24 weken zette.

Dat het hof met een voor Mississippi positieve uitspraak zijn eigen precedent onderuit zou halen, is een forse complicatie voor de rechters. Het is een van zijn eigen hoofdregels dat eerdere uitspraken een beschermde status hebben, omdat burgers anders niet weten waar ze aan toe zijn.

Alleen als uitspraken in de loop der jaren totaal onacceptabel zijn geworden – berucht is ‘Plessy versus Ferguson’ uit 1896, dat de rassenscheiding in zuidelijke staten van de VS accordeerde – mogen eerdere uitspraken worden ingetrokken.

Geen algemene aanvaarding

Dat staat ‘Roe versus Wade’ nu te wachten, zo lijkt het. Niet omdat Amerika als geheel anders tegen abortus aan is gaan kijken, maar omdat het in de halve eeuw sinds ‘Roe versus Wade’ niet tot een algemene aanvaarding van die uitspraak is gekomen. En doordat een Republikeinse president zijn belofte nakwam om anti-Roe kandidaten voor het hof voor te dragen, waardoor die nu in de meerderheid zijn.

Dat steun van het hof voor Mississippi door voorstanders van abortus als een politiek gemotiveerd oordeel zal worden gezien, zoals rechter Sotomayor waarschuwde, is dan ook onvermijdelijk.

Recht op abortus volgde uit recht op privacy

Al bijna een halve eeuw is “Roe versus Wade” het anker voor het recht op abortus in de VS.

Jane Roe was de schuilnaam van een vrouw die volgens de strafwet van Texas geen abortus mocht krijgen, Wade was de openbare aanklager in haar district, die deze wet moest handhaven.

Volgens het Hooggerechtshof, in 1973, zat het recht op abortus opgesloten in een artikel van de Grondwet (het 14de amendement) dat burgers het recht geeft op een eerlijke behandeling door de overheid. Daaronder viel ook een recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer, inclusief wat iemand doet of laat met het eigen lichaam.

De rechters erkenden dat de staat ook belang heeft bij het beschermen van ongeboren leven. Ze gaven abortus vrij in de eerste drie maanden, vonden beperkingen toelaatbaar in de tweede drie maanden, en een verbod in de laatste drie.

In een latere uitspraak, Planned Parenthood versus Casey, in 1992, bevestigde het hof het recht op abortus, maar alleen tot een foetus levensvatbaar is, rond de 24 weken.

Jane Roe heette in werkelijkheid Norma McCorvey. Later kreeg ze spijt van haar rol in het legaliseren van abortus in de VS. Ze werd katholiek en actief in organisaties die abortus bestreden. Ze overleed in 2017.

Lees ook:

Elke Texaan is nu lid van de abortuspolitie door wet die de ingreep praktisch onmogelijk maakt.

In de Amerikaanse staat Texas is abortus praktisch onmogelijk geworden. Het Hooggerechtshof heeft zich nog niet verzet tegen de nieuwe, zeer strenge regels.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden