ReportageIftar

Ramadan in Egypte: na de iftar-maaltijd als een speer naar huis

De Egyptische Hazem Abd el-Aziz verbreekt het vasten met zijn zus Engy Abd el-Aziz in de volkswijk Saft al-Lebbal in de Egyptische hoofdstad Caïro. Beeld Clement, Rene

Met alle coronamaatregelen zoals een avondklok is het voor moslims in Egypte moeilijk om de ramadan te vieren. Familiebezoek is lastig en alle moskeeën zijn dicht. Met het verbod op tafels op straat die de armen van een maaltijd voorzien, wordt de kern van de ramadan aangetast.

Felgekleurde slingers en groen verlichte moskeeën sieren het straatbeeld in de volksbuurt Saft al-Leban in Caïro. Veel mensen hebben aan hun balkon of boven de deur een fanous opgehangen, een traditionele ramadanlamp die lijkt op een oosterse lampion. Door de onverharde straten loopt Hazem Abd el-Aziz (27) een half uurtje voordat de zon ondergaat naar huis om met zijn familie te gaan eten. “Moet je eens ruiken wat een lekkere geur er uit de huizen komt”, glimlacht hij terwijl hij met zijn handen richting zijn neus wuift, “in iedere keuken wordt op dit moment gekookt”.

Aan de eettafel ziet alles eruit zoals het moet zijn tijdens de ramadan: de familie bij elkaar en vooral een erg grote hoeveelheid eten om met een iftar-maaltijd het vasten te breken. De eend die vandaag op het menu staat, is al maanden geleden als pulletje op de markt gekocht en samen met ander pluimvee op het dak van het huis grootgebracht om tijdens de ramadan te eten.

Toch is deze ramadan anders dan anders. Door de maatregelen rond corona is de kern van de heilige maand voor moslims aangetast. “Het vasten overdag is nog wel hetzelfde, maar ’s avonds is het zo anders en voelt het eigenlijk niet als de heilige maand”, zegt Abd el-Aziz die samen met zijn moeder Nadia en zusje Engy aan tafel zit en onderuitgezakt de laatste minuten uitzit voordat hij eindelijk weer mag eten en drinken. “Na de iftar ging ik altijd naar de moskee om samen met anderen te bidden. En daarna gingen we naar een waterpijpcafé om tot laat thee te drinken, waterpijp te roken en gezellig samen te zijn. Maar die zijn nu allemaal gesloten, ik zit elke avond thuis.” 

Dezelfde straat in de wijk Mataria in Caïro vorig jaar (boven) en dit jaar (onder). Vorig jaar aten inwoners hun iftar gezamenlijk aan lange tafels. Dit jaar is dat verboden. Beeld REUTERS

Extra boodschap om alleen thuis te bidden

De Egyptische overheid verbiedt bijeenkomsten in moskeeën om de verspreiding van het coronavirus tegen te gaan. Normaal zitten moskeeën tijdens de ramadan tjokvol met mensen die vaker komen bidden en naar Koran-lessen van de imam komen luisteren. Nu volgt vijf keer per dag na de gebedsoproep nog de extra boodschap om alleen thuis te bidden. Ook zette de overheid een streep door de ramadantraditie om lange tafels op straat te zetten en een maaltijd voor de minder bedeelden te verzorgen. Een van de doelen van de ramadan is om empathie te ontwikkelen voor de armen en naar hen om te kijken.

Om de Egyptenaren toch een beetje tegemoet te komen, is de avondklok die in eerste instantie om zeven uur begon, opgerekt naar negen uur. Nadat om ongeveer half zeven de zon onder gaat en het vasten wordt verbroken, is er nog net genoeg tijd om na het eten een kopje thee te drinken en vervolgens naar huis te racen.

Sinds de ramadan begon, is er in Egypte iedere dag een hoger aantal nieuwe besmettingen gemeld dan de dag ervoor. Er zijn nu 9400 besmettingen vastgesteld, officieel zijn er meer dan vijfhonderd mensen omgekomen. De overheid besloot om de maatregelen iets te versoepelen, terwijl de Wereldgezondheidsorganisatie WHO juist waarschuwt dat de piek in het aantal coronabesmettingen in Egypte nog moet komen.

In de arbeiderswijk waar Abd el-Aziz woont lijkt er weinig angst voor corona en zijn er opvallend veel mensen op straat die geen afstand van elkaar houden. “Wat kan ik doen?” verzucht Nadia. “Ik moet in een vol microbusje naar mijn werk in het ziekenhuis. Daar draag ik een mondkapje en was ik vaak mijn handen, maar we hebben er nog geen corona-patiënt gezien. Volgens mij valt het allemaal wel mee.” De broer en zus knikken instemmend. Om dit jaar het vasten over te slaan vanwege het dodelijke virus, is niet in ze opgekomen. Abd el-Aziz: “Je moet als moslim vasten, tenzij je ziek bent. Zolang ik gezond ben, zal ik gewoon blijven vasten tot het einde van de ramadan.”

Ramadan in Indonesië en Pakistan

Seculiere regimes in grote delen van de Arabische wereld, waaronder Egypte, oefenen strikt toezicht uit op de islam. Zij hebben redelijk voortvarend en effectief beperkingen opgelegd aan de ramadanviering. Maar in Azië, waar de meeste moslims leven, hebben religieuze leiders vaak meer invloed. Daardoor hebben regeringen er daar meer moeite mee om beperkingen op te leggen.

Zo kwam president Joko Widodo in Indonesië, het grootste moslimland ter wereld, pas vlak voor de ramadan met een verbod op de mudik, de grootscheepse terugkeer van arbeidsmigranten naar hun dorpen van herkomst voor de viering van het eind van de vastenmaand. Heel wat arbeiders zijn ook gewoon terug naar hun dorp gegaan, daarmee het virus verspreidend. En ook al hebben sommige Indonesische geestelijken fatwa’s afgekondigd tegen bidden in grote groepen, op het platteland functioneren veel moskeeën op de normale wijze.

Ook in Pakistan hikte de premier, oud-cricketvedette Imran Khan, wekenlang aan tegen al te strenge maatregelen. Hij werd door religieuze leiders onder druk gezet om lockdown-regels niet te laten gelden voor moskeeën. Uiteindelijk werden er afspraken gemaakt over het bewaren van afstand tussen de gelovigen. Maar veel moskeeën houden zich daar niet aan.

Lees ook:

Een virtuele iftarmaaltijd en alle tijd voor liefdadigheid; de ramadan wordt anders dit jaar

Het wordt een rare vastenmaand, zonder familiebezoek en moskeebezoek. Maar de coronavirus heeft ook een bitterzoet voordeel: er is meer liefdadigheid te doen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden