AnalyseFrankrijk

Pruttelend van start, maar uiteindelijk werd de campagne toch nog spannend

De Franse presidentskandidaat Éric Zemmour spreekt aanhangers toe vanaf een podium op het Place du Trocadéro in Parijs. Beeld AFP
De Franse presidentskandidaat Éric Zemmour spreekt aanhangers toe vanaf een podium op het Place du Trocadéro in Parijs.Beeld AFP

Na een campagne, die tam begon maar alsnog voor verrassingen zorgde, gaan de Fransen zondag naar de stembus om een nieuwe president te kiezen.

Pieternel Gruppen

Ze mogen geen interviews meer geven, geen folders meer uitdelen of hun kiezers toespreken. Als de campagne voor de eerste ronde van de presidentsverkiezingen vrijdag om middernacht officieel sluit, rest de twaalf kandidaten niets anders dan afwachten. In het lege weekend dat voor hen ligt hebben ze alle tijd om op hun campagne, die pas op het laatst spannend werd, terug te kijken.

De verkiezingsstrijd kwam maar pruttelend op gang; dominante thema’s drongen zich aanvankelijk niet op. De aanpak van corona dan maar? Of eeuwig terugkerende onderwerpen als migratie of nationale identiteit? De Fransen hadden er maar weinig trek in. Dat de winnaar al vaststond, speelde daarbij ook een rol. Want dat Emmanuel Macron als eerste over de finish zou komen, leek bijna niemand te betwijfelen. Wel was duidelijk dat hij niet meer dan de helft van de stemmen zou halen en dat er dus een tweede ronde op 24 april nodig zal zijn.

De race spitste zich daarom direct toe op het veroveren van de tweede plek. Al snel werd duidelijk dat die zich niet op de versnipperde linkerflank zou afspelen. Zelfs de kandidaat van de socialistische partij, in het recente verleden nog goed voor het voortbrengen van presidenten, bungelde tot het laatste moment onderaan in de peilingen.

null Beeld Bart Friso
Beeld Bart Friso

Centrumrechts zakt in

Het waren vooral de drie hoofdrolspelers op rechts die het gevecht voor een plek in de tweede ronde aangingen. De centrumrechtse Valerie Pécresse, die zichzelf graag omschrijft als ‘een derde Margaret Thatcher en twee derde Angela Merkel’, begon de strijd vol zelfvertrouwen. Toen ze vorige zomer aankondigde er klaar voor te zijn om de eerste vrouwelijke president van Frankrijk te worden, schoten de peilingen voor de kandidaat van Les Républicains de lucht in. Om vervolgens net zo snel weer in te zakken na haar eerste grote optredens. Pécresse kwam houterig over en sprak te bureaucratisch, was de kritiek. Dat partijprominent en ex-president Nicolas Sarkozy haar kandidatuur niet openlijk steunde werkte eveneens niet mee.

De new kid on the block, de extreemrechtse zestiger Éric Zemmour, leek te profiteren van het matige succes van Pécresse. Met zijn provocaties en radicale ideeën schudde de opiniemaker de campagne op. Zo deinsde hij er niet voor terug de omstreden omvolkingstheorie te verkondigen, die stelt dat het Franse volk verdrongen wordt door niet-westerse immigranten. Met zijn kruistocht tegen de islam en de woke-beweging leek de populist zijn extreemrechtse rivale Marine Le Pen qua populariteit voorbij te streven.

Maar toen trok Rusland in februari Oekraïne binnen en veranderde de dynamiek van de campagne. Dat werkte niet in het voordeel van Zemmour, die bekendstaat als groot Poetin-bewonderaar. Hij stelde dat de schuld voor de oorlog weliswaar bij Rusland lag, maar de verantwoordelijkheid bij het Westen. Na zijn vliegende start daalde Zemmour in de peilingen.

Foto’s met Poetin weggemoffeld

Op het campagnekantoor van Marine Le Pen, eveneens fan van de Russische president, hielden ze de adem in. De folders waarop Le Pen de hand van Poetin schudt werden snel weggemoffeld. Ze hield zich zoveel mogelijk op de vlakte over de oorlog en zette haar bezoekjes aan kiezers in kleine en middelgrote plaatsen onverminderd voort.

Die strategie betaalde zich uit toen de gevolgen van de Oekraïnecrisis ook in de dagelijkse boodschappen van de Fransen zichtbaar werden. Le Pen, die radicaal-rechtse identiteitspolitiek combineert met populistische retoriek op economisch vlak, sprak overal met inwoners over de benzineprijs en andere stijgende kosten. Koopkracht werd het belangrijkste onderwerp van gesprek op straat. Le Pen koos er voor ook het staartje van haar campagne op straat door te brengen. Met succes: in de peilingen kroop ze steeds dichter naar Macron toe.

Macron was onzichtbaar

De president, die zich vorige maand nog verzekerd wist van ruim 30 procent van de stemmen, liep tegen het sluiten van de campagne in de peilingen met 26 procent nog maar 2 procentpunt op Le Pen voor. Anders dan de extreemrechtse kandidaat organiseerde hij vorig weekend nog wel een grote campagnebijeenkomst. In het stadion van La Défense werd hij door duizenden aanhangers toegejuicht als ware hij een popster.

Toch kijken zijn campagnemedewerkers waarschijnlijk met gemengde gevoelens op de afgelopen periode terug. Macron was in eigen land vrijwel onzichtbaar, terwijl hij zich in Brussel en Moskou op het diplomatieke front stortte. De vele telefoontjes met Poetin waren een ondankbare taak, zei hij donderdag in een interview met Le Parisien. En erg veel lijken ze vooralsnog niet te hebben opgeleverd.

Terwijl Macron probeerde de Oekraïne-crisis te bezweren, hijgde niet alleen Le Pen in zijn nek, maar krabbelde ook de extreemlinkse Jean-Luc Mélenchon met 17 procent weer wat op. Hij zette zelfs zijn hologram door het hele land in om de nog zwevende linkse kiezers over te halen om zondag op hem te stemmen.

Het zal dus ook voor de Franse president, die zo comfortabel aan de campagne begon, een weekend worden van veel nagelbijten in het Elysée.

Lees ook:

In Villers-Cotterêts is het boodschappengeld schaars. Welke politicus gaat dat te verbeteren?

De koopkracht domineerde de campagne voor de Franse presidentsverkiezingen. Maar beloften voor verbetering maken weinig indruk. ‘Er verandert toch nooit iets.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden