Analyse Chili

Protesterende Chilenen zijn de ongelijkheid zat

De protesten in Chili gaan door, ondanks verzoenende maatregelen van president Piñera Beeld REUTERS

In het rijkste land van Zuid-Amerika heeft opgekropte onvrede over ongelijkheid de vlam in de pan doen slaan. Ook president Piñera lijkt ineens tot inkeer gekomen.

Als er één land in Zuid-Amerika is waar je in 2019 geen rellen en stakingen had verwacht, dan wel Chili. Het geldt al jaren als een baken van politieke stabiliteit, waar centrum-linkse en centrum-rechtse regeringen elkaar zonder al te veel rumoer afwisselen. Chili is bovendien na decennia van economische groei het rijkste land van het continent. Dat juist daar een bescheiden prijsverhoging van de metro-kaartjes, ongeveer 4 cent, nauwelijks meer dan een inflatiecorrectie, de vlam in de pan deed slaan, en tot protesten en plunderingen leidde, dat hadden ook veel Chileense politici niet aan zien komen.

Zo wist president Piñera, een rechtse miljardair, het dit weekend nog zeker. De onrust moest wel het gevolg zijn van een complot. “Chili is in oorlog”, zei hij, en wel met een “machtige en onverzoenlijke vijand”. Velen hoorden daarin een toespeling op sabotage door Venezuela, het in economische chaos afgegleden land dat wel vaker als zondebok of schrikbeeld wordt gebruikt door Zuid-Amerikaanse leiders in het nauw. Zoals onlangs president Morena van Ecuador, die met vergelijkbare protesten te stellen had. 

Het had de afgelopen dagen inderdaad veel weg van een oorlog. Piñera stuurde het leger de straten op, een omstreden zet in het land dat tot 1990 onder de militaire dictatuur van generaal Pinochet zuchtte. Er zijn inmiddels minstens vijftien doden gevallen, en ook nadat Piñera de ov-prijsverhogingen teruggedraaide, luwden de protesten niet.

Een van de strijdkreten van die protesten luidde al snel ‘We zijn niet in oorlog’. Mario Aguilar, de voorzitter van de landelijke lerarenbond, die zich ook bij de protesten aansloot, verduidelijkte: “We zijn niet in oorlog, we strijden voor een eerlijker maatschappij”.

Er broeit onvrede

Want zoals de huid die is dichtgegroeid boven de wond van de militaire dictatuur nog dun is, zo broeit er ook onder de oppervlakte van de economische stabiliteit van Chili allerlei onvrede. De economische groei werd de afgelopen jaren bereikt met bezuinigingsbeleid dat volgens critici vol neoliberale blinde vlekken zit: het nationaal inkomen groeit, maar de ongelijkheid is groot, en het land heeft zich afhankelijk gemaakt van de wereldmarkt. Zo werd Chili in 2010 als een van de jongste leden toegelaten tot de Oeso, de club van rijkste landen. Maar geen enkel ander Oeso-land heeft zo’n hoge Gini-index, die economische ongelijkheid uitdrukt.

De Chileense hoogleraar politicologie Patricio Navia wees deze week in een artikel in Americas Quarterly ook op een link met Venezuela, maar een andere dan de president. In 1989, zo schrijft Navia, gold Venezuela als de meest stabiele en succesvolle democratie van Zuid-Amerika, net als Chili nu. “Maar het land had drie problemen: het was in hoge mate afhankelijk van één enkele grondstof, olie, het kende grote ongelijkheid, en het politieke systeem werd steeds elitairder en corrupter.”

Dat zijn precies de drie problemen waar Chili nu ook mee kampt, al is het in Chili koper, niet olie, waar de economie op drijft. Er is ook goed nieuws, zegt Navia: de ongelijkheid daalt wel, en de politieke elites zijn niet zo afgesloten van de maatschappij als destijds in Venezuela. Maar ze hebben volgens hem ook weinig gedaan om de vruchten van de economische groei bij iedereen terecht te laten komen.

Deze week leek Piñera dat advies heel snel ter harte genomen te hebben. In plaats van een ‘oorlog’ zag hij ineens een ‘kans’ in de protesten. Hij kondigde een uitgebreid programma van economische hervormingen aan, zoals een minimumloon en hogere pensioenen. Het lijkt nog niet voldoende om de onrust te bezweren. Veel werknemers van Codelco, de grootste koperproducent ter wereld, sloten zich aan bij een algemene staking. Mochten ze erin slagen om de koperproductie stil te liggen, dan is het ineens ook de politieke elite, die de nadelen zal voelen van de eenzijdige gerichtheid van Chili op een enkele grondstof.

Lees ook:

Opnieuw rellen in Santiago, verhoging ov-tarief opgeschort

De Chileense president Sebastián Piñera heeft aangekondigd de tariefsverhoging in het openbaar vervoer op te schorten, nadat het zaterdag opnieuw tot zware ongeregeldheden kwam in de hoofdstad Santiago. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden