Update

Protesten in Teheran nadat Iran toegeeft Boeing te hebben neergehaald

In Iran worden kaarsen gebrand voor de slachtoffers van de vliegramp. Beeld EPA

Demonstranten in Iran zijn zaterdag de straat op gegaan tegen hun eigen regering. De protesten in hoofdstad Teheran volgen op de vliegtuigcrash woensdag, waarbij alle 176 inzittenden omkwamen. Iran heeft toegegeven dat het het toestel heeft neergehaald en spreekt van een ‘menselijke fout’. In het vliegtuig dat opsteeg in Teheran zaten onder anderen 82 Iraniërs en 63 Canadezen.

De demonstranten verzamelden zich zaterdagavond vroeg bij de Amirkabir Universiteit om eer te betonen aan de mensen die bij de vliegramp omkwamen. Het eerbetoon sloeg als snel om in een demonstratie tegen de regering. Naar schatting tussen de zevenhonderd en duizend mensen namen deel aan de demonstratie. De politie heeft de studenten later op de avond uiteengejaagd, toen zij straten blokkeerden.

Volgens Groot-Brittannië is bij de demonstratie de Britse ambassadeur Rob Macaire opgepakt en korte tijd vastgehouden. Volgens een Iraans persbureau zou hij de demonstranten hebben geprovoceerd om ‘radicale actie” te ondernemen. Londen noemt de arrestatie van de gezant ‘een flagrante schending van het internationaal recht’.

De Amerikaanse president Donald Trump waarschuwde Iran op Twitter dat de wereld meekijkt bij de demonstraties. ‘De Iraanse regering moet mensenrechtenorganisaties toelaten die toezicht houden op de demonstraties van het Iraanse volk en daar verslag van doen. Er mag niet weer een bloedblad plaatsvinden onder vreedzame demonstranten.’

De demonstranten verscheurden  foto’s van Qassem Soleimani, de generaal die door een Amerikaanse raket omkwam in buurland Irak. Door zijn dood liepen de spanningen tussen de Verenigde Staten en Iran op.

Volgens de commandant van de Iraanse Revolutionaire Garde was Iran op het moment van de vliegramp voorbereid op een totale oorlog met de Amerikanen. Het Iraanse leger, dat in de hoogste staat van paraatheid was vanwege de opgelopen spanningen met de Verenigde Staten, zou het Oekraïense toestel hebben aangezien voor een vijandelijke kruisraket, meldt commandant Amirali Hajizadeh. Er werd een korteafstandsraket op afgevuurd die pal naast het passagiersvliegtuig ontplofte, waarna het hoogte verloor en neerstortte.

Demonstratie Amsterdam

Iran zegt alles in het werk te stellen om de verantwoordelijken voor de fout te vervolgen. Oekraïne eist dat de verantwoordelijken worden gestraft. President Volodimir Zelenski verwacht ook dat Iran schadevergoedingen uitkeert en dat de lichamen van de slachtoffers worden gerepatrieerd. “We verwachten van Iran dat het de schuldigen voor de rechter brengt”, aldus Zelenski.

Op het Spui in Amsterdam hebben zich zaterdagmiddag ruim honderd mensen verzameld voor een demonstratie tegen een oorlog met Iran. Volgens de demonstranten is de Amerikaanse president Donald Trump op oorlogspad en kiest hij voor escalatie, na de dodelijke aanslag op de Iraanse generaal Soleimani. De Nederlandse regering schaart zich achter Trump, vinden de demonstranten, terwijl zij zich vooral tegen een oorlog zou moeten uitspreken. Sprekers bij de demonstratie zijn onder anderen Sadet Karabulut, Tweede-Kamerlid voor de SP, en Femke Roosma, voorzitter van de Groen-Linksfractie in de Amsterdamse gemeenteraad.

Wrakstukken van de neergehaalde Boeing.Beeld EPA

In eerste instantie ontkende Iran dat het passagiersvliegtuig per ongeluk was neergehaald en deed het land de berichten van deskundigen uit de VS en Canada af als ‘psychologische oorlogsvoering’. De erkenning van Iran dat de Boeing door een Iraanse raket is neergehaald, betekent een grote draai. Vermoedelijk beseften de Iraanse autoriteiten dat er een langdurige woordenstrijd zou volgen met de VS, Canada en andere betrokken landen over de oorzaak, waarna ze alsnog zouden moeten toegeven dat het een eigen raket was die de crash had veroorzaakt.

Amerikaans avonturisme 

Bij de vliegramp kwamen alle inzittenden om het leven. Het Iraanse leger biedt zijn condoleances aan aan de nabestaanden van de slachtoffers en verzekert dat er procedures bij het leger gewijzigd worden om herhaling te voorkomen. De Iraanse president Hassan Rohani spreekt op Twitter van een ‘grote tragedie’ en een ‘onvergeeflijke vergissing’. Ook de Iraanse minister van buitenlandse zaken Javad Zarif verontschuldigt zich in een tweet bij de nabestaanden van de slachtoffers en alle getroffen landen.

Iran zegt wel dat angst voor Amerikaanse aanvallen de eigenlijke oorzaak is, en suggereert daarmee dat de echte schuld bij de VS ligt. “De menselijke fout in een tijd van crisis, veroorzaakt door het Amerikaanse avonturisme, heeft tot deze ramp geleid”, schrijft minister Zarif. Vermoedelijk hopen de autoriteiten zo ook te bewerkstelligen dat de woede van de Iraniërs over de crash wordt gericht op de VS, in plaats van op de eigen leiders. Die kregen de afgelopen weken al veel kritiek vanwege de slechte economische omstandigheden in het land, in tal van steden gingen mensen de afgelopen weken uit protest de straat op.

Nog onduidelijk is wie toestemming heeft gegeven aan het Oekraïense toestel om op te stijgen in Teheran, terwijl het afweergeschut op scherp stond. Ook is onduidelijk waarom het toestel vlak over een basis mocht vliegen van de Iraanse Revolutionaire Garde, een van de potentiële doelwitten bij een Amerikaanse aanval. De Europese instantie voor luchtverkeer heeft vliegmaatschappijen aangeraden het Iraanse luchtruim te mijden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden