Diana zorgde voor cruciale vernieuwingen in het Britse koningshuis.

Britse monarchie

Prinses Diana hield het Britse koningshuis een spiegel voor

Diana zorgde voor cruciale vernieuwingen in het Britse koningshuis.Beeld ZDF / Tim Graham

Woensdag is het 25 jaar geleden dat prinses Diana op de vlucht voor paparazzi verongelukte in Parijs. De ‘prinses van het volk’ veranderde de Britse monarchie. Al hadden maar weinigen dat ten tijde van haar huwelijk voor mogelijk gehouden.

Niels Posthumus

Het is niet zo dat prinses Diana het eerste lid was van het Britse koninklijk huis dat de armen en zwakkeren in de samenleving probeerde te helpen. Prins Charles bijvoorbeeld deed al liefdadigheidswerk ver voordat hij haar ontmoette en met haar trouwde. Maar Diana was, zo schreef de krant The Independent ooit treffend, wel de eerste die de armen en zieken echt wist te raken. Letterlijk. Want de prinses raakte mensen aan. Beroemd is het moment dat zij een 7-jarig kind met aids knuffelde. Dat was ongekend in de jaren tachtig, toen het taboe op de ziekte nog enorm was.

In tegenstelling tot koningin Elizabeth II droeg Diana bewust nooit handschoenen, herinnerde de voormalige adjunct-hoofdredacteur van tijdschrift Vogue, Anna Harvey, zich in een interview. De prinses wilde nu eenmaal per se huid-op-huidcontact met de mensen die zij ontmoette.

Woensdag, 31 augustus, is het exact 25 jaar geleden dat de 36-jarige Lady Di in een Parijse verkeerstunnel verongelukte. Samen met haar geliefde Dodi Al-Fayed was ze op de vlucht voor paparazzifotografen. Ze was een jaar eerder gescheiden van prins Charles. De fotografen probeerden een glimp op te vangen van haar nieuwe geluk. In een Mercedes met chauffeur ging het stel ervandoor. Een klopjacht door de paparazzi volgde. Iets na middernacht knalde de auto met ruim 100 kilometer per uur tegen een muur in de tunnel onder de Pont de l’Alma. Al-Fayed en de chauffeur waren op slag dood. Een meerijdende bodyguard raakte gewond. Diana werd rond 04.00 uur in een ziekenhuis doodverklaard.

Golf aan emoties

Diana, de ‘prinses van het volk’, ging in de tunnel ten onder aan de vurige wens van dat volk om alles over haar te weten. In het bijzonder over haar liefdesleven. Wellicht dat haar dood daardoor voor de Britten als zo’n kolossale schok voelde: de wetenschap dat niet alleen de paparazzi, maar ook zijzelf, als consumenten van alle tabloidfoto’s, er een aandeel in hadden. Of kwam het doordat Diana haar emoties zelf zo vaak meer publiekelijk had getoond dan tot dan toe gebruikelijk was geweest in het Verenigd Koninkrijk? Mensen voelden zich daardoor misschien vrijer om hun verdriet over haar dood te uiten. Hoe dan ook, de golf aan emoties die loskwam was ongekend groot. “On-Brits”, klonk het.

Diana en prins Charles in 1995 met hun zonen Harry (l) en William. Beeld AFP
Diana en prins Charles in 1995 met hun zonen Harry (l) en William.Beeld AFP

Dat Diana zou uitgroeien tot zo’n enorm mediafenomeen, tot een bijna mythische figuur zelfs, hadden weinig mensen begin jaren tachtig voorspeld. Toen Charles – op dat moment nog razend populair – en zij op 24 februari 1981 hun verloving bekendmaakten, was Diana feitelijk nog slechts een meisje. Ze was pas 19. Bijna dertien jaar jonger dan haar toekomstige echtgenoot.

Toch werd ook toen eigenlijk al meteen duidelijk hoeveel beter zij de media wist te bespelen. Op de vraag van een journalist of de twee verliefd op elkaar waren, antwoordde zij stralend, met een vrolijke grijns: “Natuurlijk”. Prins Charles kwam op zijn beurt niet verder dan een stijf, nodeloos afstandelijk en quasi-filosofisch: “Wat verliefd zijn dan ook mag betekenen.”

Charles moest een maagd trouwen

Het probleem was dat ze niet écht gek op elkaar waren. Ze kenden elkaar nauwelijks. Bovendien was Charles ook destijds al gevallen voor Camilla Parker Bowles, de vrouw met wie hij acht jaar na het overlijden van Diana zou trouwen – en met wie hij tijdens zijn huwelijk met Diana een affaire begon. Camilla viel eind jaren zeventig nog af als huwelijkskandidaat omdat zij geen vrijgezel meer was. “In 1980, meer dan tien jaar nadat de seksuele revolutie was uitgebroken, zat Charles nog steeds muurvast aan de koninklijke mores die voorschreven dat hij een maagd moest trouwen, of tenminste een vrouw die voor maagd kon dóórgaan”, vatte biografe Sally Bedell Smith het probleem ooit samen.

De piepjonge Diana Spencer oogde zeker wel als een maagd. Hoewel ze niet zo verlegen was als later soms is beweerd, was zij wel onzeker. Ze zag eruit als een toonbeeld van onschuld en bezat niet al te veel eigen intellectuele ambities. Ze was van adel, maar leek kneedbaar – gunstig voor een toekomst binnen het koningshuis. Peter York, de antropoloog die de term Sloane Ranger muntte voor de stereotype oppervlakkige, maar stijlvolle Britse vrouw van rijke komaf die niet veel meer doet dan winkelen rond het chique Sloane Square in Londen, noemde Diana ‘een loepzuivere Sloane’. De prinses was dan ook verre van volks. Ze was in rijkdom opgevoed, ging naar nette meisjeskostscholen en was nota bene een telg uit een van de oudste aristocratische geslachten van Engeland.

Diana en prins Charles in de begintijd van hun relatie. Beeld TMDb
Diana en prins Charles in de begintijd van hun relatie.Beeld TMDb

Het huwelijk werd een ramp. “Wat is het toch vreselijk als je niet bij elkaar past”, schreef Charles in een brief aan een vriend. “Hoe afschuwelijk destructief kan dat zijn voor de spelers in dit uitzonderlijke drama.” Diana worstelde in het geheim met depressies en eetstoornissen, maar naar de buitenwereld toe stal ze de show. Er ontstond een concurrentiestrijd om aandacht tussen haar en Charles. Die won Diana met glans, tot frustratie van haar echtgenoot. Ze speelde het spel met de media slimmer. Ze wist dat de afstandelijkheid van het Britse koningshuis een zwakte was. En Charles was zo’n beetje de vleesgeworden stiff upper lip. Dus benadrukte ze telkens haar eigen warmte: naar haar kinderen, William en Harry, naar de mensen die ze ontmoette, naar iedereen die het moeilijk had.

Symbool voor liefde, compassie, liefdadigheid

Niet voor niets benadrukte Diana in een beroemd interview uit 1995 met journalist Martin Bashir dat ze “een monarchie zou willen die meer contact heeft met het volk”. Zelf gaf ze dan ook blijk van “een zeldzame kwetsbaarheid en menselijkheid, die enorm verschilde van de koninklijke familie waarin zij was gehuwd”, schreef onderzoeker Ruth Penfold-Mounce van de Universiteit van York in de aanloop naar de première van de film Spencer eind vorig jaar. Diana groeide uit tot een symbool voor liefde, compassie, liefdadigheid. Het Britse koningshuis begon steeds killer tegen haar af te steken.

Diana bezoekt in 1996 een patiënt die lijdt aan longkanker in een ziekenhuis in Chicago in de VS.  Beeld AFP
Diana bezoekt in 1996 een patiënt die lijdt aan longkanker in een ziekenhuis in Chicago in de VS.Beeld AFP

Diana’s dood op 31 augustus 1997 bevestigde het gelijk van Penfold-Mounce. Door haar afstand tot het volk schatte de Queen de situatie verkeerd in. Ze leek niet volledig te begrijpen hoe diep het verdriet was dat haar onderdanen verteerde. Lang bleef het stil vanuit het paleis na het auto-ongeluk in Parijs. Veel te lang. ‘Laat ons zien dat het u iets doet’, kopte tabloid The Daily Express boos. ‘Uw volk lijdt; spreek tot ons, mevrouw’, eiste The Daily Mirror. De vlag op Buckingham Palace hing niet eens half stok. Pas na vijf dagen hield de koningin een toespraak. Het was een gevoelige speech. Maar voor veel Britten kwam die te laat. Nooit daalde de populariteit van de monarchie dieper dan in de jaren na Diana’s dood.

De koningin gaf in haar toespraak toe dat er ‘lessen te trekken’ waren. Het imago van het koningshuis moest warmer worden, meer benaderbaar, maar zonder dat de monarchie zijn mystiek helemaal zou verliezen. Het leek een complexe balanceeract, maar het lukte in de 25 jaar erop bewonderenswaardig goed. “Diana heeft een grote invloed op de monarchie gehad”, concludeerde biografe Smith vijf jaar geleden dan ook in een interview. Het koningshuis liet “onderzoek verrichten, deed peilingen en formeerde focusgroepen”; allemaal om te weten te komen hoe zij zich beter kon gaan verhouden tot het volk. En de zaken veranderden ook daadwerkelijk, zei Smith. “Niet op radicale wijze, maar stapsgewijs. De koningin ging de dingen net iets informeler doen. Ze versoepelde het protocol.”

Het lijken nu, ruim een kwart eeuw later, nog maar weinig revolutionaire stappen van Diana: knielen om een kind recht in de ogen te kunnen kijken, gaan zitten op de rand van het ziekenhuisbed van een patiënt, persoonlijke brieven terugschrijven aan fans. En toch waren het cruciale vernieuwingen, die andere leden van het Britse koningshuis – inclusief haar twee zonen – zouden overnemen. Daardoor krabbelden de populariteitscijfers van de koninklijke familie na de eeuwwisseling weer uit hun dal. Diana had het Britse koningshuis menselijker weten te maken, en daarmee beter voorbereid op de lossere 21ste eeuw. Ook al zou zij die eeuw zelf niet meer meemaken.

Diana’s jongste zoon trouwde ook een vrije vrouw

Twaalf jaar was hij nog maar, prins Harry, toen hij zijn moeder verloor bij het tragische verkeersongeluk dat 25 jaar geleden plaatsvond. Nog altijd is hij er niet helemaal mee in het reine gekomen.

Voor zijn binnenkort te verschijnen memoires deed Harry afgelopen zomer zèlf onderzoek in Parijs: hij sprak er met ooggetuigen van het ongeluk en probeerde een eigen reconstructie te maken. Wat het onderzoek hem opleverde, zal spoedig te lezen zijn.

Zeker is dat prins Harry aan de dood van zijn moeder Diana een afkeer overhield van de populaire pers. Daarom was het tragisch dat juist hij daar na zijn huwelijk met de Amerikaanse Meghan Markle extra veel mee te maken kreeg: Meghan trok de boulevardpers aan als een magneet.

Want net als Diana Spencer is Meghan Markle anders. Ze is een vrijgevochten vrouw, een feministe, een vrouw van kleur bovendien. Dat leverde haar bij het publiek grote populariteit op, maar niet in de familie. Die leek haar vooral een lastpak te vinden.

Meghan had in het Britse koningshuis zo haar eigen opvattingen over hoe de dingen moesten gaan. Dat was niet altijd ‘zoals we het altijd al deden’. Harry, die zich tot dan toe had geschikt in een rol van tweede troonopvolger, stelde zich na zijn huwelijk in 2018 steeds onafhankelijker op.

Inmiddels hebben Harry en Meghan met de familie gebroken en wonen ze in de Verenigde Staten. Zelfs de sterfdag van zijn moeder herdenkt Harry niet met zijn broer William. Hij wil haar thuis herdenken, met zijn vrouw en hun twee kinderen.
Tekst: Romana Abels

Lees ook:

De invloed van Diana, prinses van het volk

Aan het leven van lady Diana Frances Spencer, gescheiden van de Britse kroonprins, kwam op 31 augustus 1997 een abrupt einde. Biograaf Andrew Morton ziet twintig jaar later haar invloed nog steeds terug aan het Britse hof.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden