null

In memoriamPhilip Mountbatten

Prins Philip (1921-2021) was de schalkse steunpilaar van een verlegen koningin

Beeld Brunopress

De Britse prins Philip is overleden op Windsor Castle, meldt Buckingham Palace. De echtgenoot van koningin Elizabeth is 99 jaar oud geworden.

Het was liefde op het eerste gezicht die dag in 1939, in elk geval voor Elizabeth. De Britse kroonprinses was pas dertien jaar oud en legde met haar ouders een koninklijk bezoek aan de marineschool in Dartmouth af toen ze, bij het bekijken van een modelspoorlijn, vanuit een ooghoek Philips lange gestalte gewaarwerd. De vijf jaar oudere prins van Griekenland en Denemarken was juist dat jaar aan de Britannia Royal Naval College een officiersopleiding begonnen en zou haar chaperon zijn bij de plichtplegingen die avond. De energieke en ondeugende verre achterneef maakte zoveel indruk op het timide en uitermate serieus ingestelde meisje dat ze hem brieven begon te schrijven. Hun correspondentie overbrugde de oorlogsjaren, die Philip vechtend in zeeslagen doorbracht en waarin Elizabeth tot wasdom kwam. Ondanks de grote fysieke afstand groeide de briefwisseling snel uit tot meer.

Daar was niet iedereen even gelukkig mee. Philip was Grieks-Orthodox van religie, bezat geen noemenswaardig kapitaal, had zussen die in Duitsland woonden en getrouwd waren met nazi’s en was slechts van tweederangs adel. En ofschoon Elizabeths vader, koning George VI, met de verbintenis akkoord ging toen Philip hem in 1946 officieel om de hand van zijn dochter vroeg, zou haar moeder fel tegen het voorgenomen huwelijk gekant zijn geweest. Naar verluidt omschreef ze de niet altijd even gepolijste verloofde van haar dochter die eerste tijd zelfs weinig respectvol als ‘de Hun’.

Reacties uit binnen- en buitenland

De Schotse regeringsleider Nicola Sturgeon toonde zich bedroefd na de bekendmaking van het overlijden van Philip. Zij condoleerde de koningin en de koninklijke familie, ook namens het Schotse volk.

De eerste minister van Noord-Ierland, Arlene Foster, laat weten mee te leven met de familie. Ook vanuit het parlement kwamen er condoleances. De leider van de Labour-partij, Keir Starmer, zei dat het Verenigd Koninkrijk een ‘buitengewone’ dienaar van de publieke zaak heeft verloren. “Prince Philip wijdde zijn leven aan dit land.”

‘Een te schande gemaakte Balkanprins’

Philip was zelf de laatste om te ontkennen dat zijn bloed vele tinten lichter blauw was dan dat van de rest van de Britse koninklijke familie –althans tot zijn kleinzoon William met Kate Middleton trouwde. Op 10 juni 1921 kwam hij weinig vorstelijk ter wereld, op een keukentafel op het Griekse eiland Korfoe, als Philippos Andreou Sleeswijk-Holstein-Sonderburg-Glückburg; de enige zoon en het vijfde en laatste kind van prins Andreas van Griekenland en de getroebleerde, dove prinses Alice Von Battenberg.

Prins in een fruitkistje

Toen hij net een jaar oud was, werd zijn vader beschuldigd van hoogverraad tijdens de Turks-Griekse oorlog (1919-1922) en werd verbannen. Zijn oom, koning Constantijn I van Griekenland, moest afstand doen van de troon.

Andreas, Alice en hun kinderen vluchtten hierop naar een buitenwijk van Parijs en droegen Philip mee in een fruitkistje, dat tevens dienstdeed als wieg. Zijn moeder werd in Frankrijk in toenemende mate religieus, waarbij ze claimde goddelijke boodschappen te ontvangen en over genezende krachten te beschikken. Toen ze eind jaren twintig in een sanatorium werd opgenomen, zag ze het zegenen van theekopjes als haar voornaamste dagtaak.

Philips vader hing ondertussen in Monte Carlo de playboy uit, en het negenjarige jongetje werd van het ene familielid naar het andere gestuurd. Hij ging naar school in Frankrijk, Groot-Brittannië en Duitsland. Philip werd uiteindelijk opgevangen door Lord Louis Mountbatten – de verengelste vorm van het Duitse Battenberg – wiens achternaam hij als de zijne aannam toen hij aan de vooravond van zijn huwelijk in 1947 Brits staatsburger werd. “Ik ben”, omschreef hij eens met gepaste zelfspot zijn eigen status, “een te schande gemaakte Balkanprins zonder bijzondere verdienste of onderscheiding.”

Prinses Elizabeth en haar man in 1947, het jaar van hun bruiloft. Beeld Brunopress
Prinses Elizabeth en haar man in 1947, het jaar van hun bruiloft.Beeld Brunopress

De pragmatische prins

De eerste jaren van het kersverse koninklijke echtpaar waren zorgeloos. Philip bekeerde zich keurig tot het anglicanisme en deed afstand van zijn aanspraak op de Deense en Griekse troon. Hij droeg nu de titel hertog van Edinburgh en maakte carrière binnen de marine. Elizabeth parkeerde zoontje Charles (1948), de eerste van hun vier kinderen, soms maandenlang bij de grootouders in Londen om zich bij haar echtgenoot op het toen nog Britse Malta te voegen, waar hij was gestationeerd. Ze aten in restaurants, flaneerden, dansten, reden rond in een cabriolet en zaten hand in hand in de bioscoop; net als gewone stervelingen.

Daaraan kwam abrupt een eind toen koning George VI in 1952 overleed en de 25-jarige Elizabeth koningin werd. Philip gaf zijn carrière op en nam genoegen met een plaatsje in de schaduw van zijn vrouw, al kon alle bijhorende poespas de pragmatische prins ronduit gestolen worden. Hij zou eens hebben gezegd geen moment verdriet te zullen kennen als het koninklijk huis werd opgedoekt.

Gedurende zijn bijna zeventig jaar als prins-gemaal bracht de hertog van Edinburgh zijn vrouw regelmatig publiekelijk in verlegenheid, met zijn vaak weinig fijnbesnaarde grappen en opmerkingen. Zo vroeg hij tijdens een ontvangst door de Nigeriaanse president, gekleed in traditionele dracht, of hij soms op het punt stond naar bed te gaan; hij had zijn nachthemd immers al aan. Op bezoek bij de Aboriginalgemeenschap in Australië vroeg hij de plaatselijke leiders of ze nog steeds speren naar elkaar gooiden. De Duitse bondskanselier Helmut Kohl sprak hij aan met Reichskanzler – een titel die Adolf Hitler als laatste droeg.

Elizabeth II en haar man Philip in 2007, tijdens hun diamanten huwelijk.  Beeld Brunopress
Elizabeth II en haar man Philip in 2007, tijdens hun diamanten huwelijk.Beeld Brunopress

Niemand kon de queen zo aan het lachen maken

Juist de tegenstellingen in hun karakter maakte dat de echtelieden volgens hun naasten zo’n goede partij waren voor elkaar. Waar verlegen weifelaarster Elizabeth lang aarzelt bij het nemen van beslissingen, was Philip rechtdoorzee, ongeduldig en explosief, maar ook schalks en voorzien van een gezond relativeringsvermogen. Zo wist hij tijdens Elizabeths kroning in 1953 haar gespannenheid te doorbreken met de toegefluisterde vraag: “Zeg, waar heb je dat leuke hoofddeksel op de kop getikt?”

De laatste jaren van zijn leven begon de hoogbejaarde prins wat te kwakkelen. In juni 2011 zei hij in een interview ter gelegenheid van zijn negentigste verjaardag dat hij ‘zijn steentje nu wel had bijgedragen’ en het wat rustiger aan wilde doen, ook omdat zijn geheugen slechter werd en hij namen niet goed meer kon onthouden. Later dat jaar werd hij vlak voor kerstmis met spoed opgenomen en geopereerd aan een dichtgeslibde kransslagader. In 2012 ontbrak hij enkele dagen bij de feestelijkheden rondom Elizabeths diamanten jubileum omdat hij met een blaasontsteking in het ziekenhuis lag.

Toch bleef hij zijn vrouw zoveel mogelijk begeleiden. Dat was maar goed ook, want, zo vertelde kleinzoon Harry eens, niemand kon zijn grootmoeder zo aan het lachen maken als zijn grootvader. Het waren volgens hem de grappen en relativerende opmerkingen van Philip die maakten dat het doorknippen van linten, het dopen van schepen en het voeren van babbeltjes met handenschuddende hoogwaardigheidsbekleders draaglijk voor Elizabeth bleef.

In 2017 trok Philip zich helemaal terug uit het openbare leven. Toch kwam zijn persoon daarna weer volop in de schijnwerpers te staan met de Netflixserie over het Britse koninklijk huis: The Crown, waarin hij werd vertolkt door Matt Smith en op latere leeftijd door Tobias Menzies. Over feiten en fictie in The Crown is veel discussie en controverse ontstaan maar of Philip zich daar iets van aantrok, zal in nevelen gehuld blijven. Een kijkcijferkanon werd Philip in ieder geval wel, en dat op bijna honderdjarige leeftijd.

Lees ook:

Over de geloofwaardigheid van ‘The Crown’ - en de rebelsheid van Beatrix

Grote budgetten, veel afleveringen. Met jaloezie kijkt scenarioschrijver Ger Beukenkamp naar Netflixreeks ‘The Crown’. De paleizen, de acteurs, het is allemaal even schitterend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden