Interview Kamala Ishag

Prins Claus Prijs winnaar Kamala Ishag schildert vanuit haar gevoel, ook als dat gruwen betekent

Kamala Ibrahim Ishag, winnaar van de Grote Prins Claus Prijs. Beeld ANP

De Soedanese kunstenares Kamala Ishag krijgt vandaag de Prins Claus Prijs. Ze nam in haar werk afscheid van tradities en volgde haar eigen weg.

Haar schilderijen bestaan vaak uit vrouwenfiguren, vervormd, samengedrukt, alsof ze als geesten de aarde willen verlaten met de mond wijd open, in stilte schreeuwend omdat ze nog iets belangrijks moeten vertellen. Planten en de natuur verbinden vrouwen op haar schilderijen. Maar soms staan vrouwenhoofden weer alleen in hokjes naast elkaar, als icoontjes op een groot doek.

Kamala Ibrahim Ishag (80) ontvangt vandaag de Prins Claus Prijs 2019 voor haar betekenisvolle werk en haar emancipatorische rol. Ze is geboren in Soedan en werkt nog steeds elke dag in de hoofdstad Khartoem. Haar werk exposeerde ze in Londen, New York, Oman en nu in Amsterdam. Goedlachs en op haar praatstoel zit ze tussen haar kunst aan de Herengracht. De Nederlandse kou vindt ze een prettige afwisseling met de hitte van Khartoem.

Bloedbad

Het gesprek komt onmiddellijk op de Soedanese opstand. Eerst richtte de volkswoede zich tegen dictator Omar al-Bashir, en na zijn afzetting tegen de militaire junta. Na maanden van demonstraties en vele doden is er nu eindelijk een burgerregering. Kamala Ishag maakte het van dichtbij mee. Ze woont en werkt om de hoek van het plein voor het militaire hoofdkwartier. Hier bivakkeerden demonstranten wekenlang dag en nacht om de legertop te dwingen afstand te doen van de macht. 

“Het was een hel daar. Jonge mensen werden in koelen bloede gedood of opgepakt en met stenen aan hun voeten door paramilitairen in de Nijl gegooid. Ik kon het niet zien, maar hoorde het schreeuwen en gillen van  mensen die mijn straat in vluchtten op zoek naar een veilig onderkomen.” Ze doelt vooral op het bloedbad van 3 juni dit jaar, toen het plein werd schoongeveegd en zeker honderd demonstranten om het leven kwamen. Ishag gruwt van die gebeurtenis.

Vóór de moordpartij is ze een keer, na lang aandringen van neven en nichten, meegegaan met een demonstratie naar de sit-in op het plein. “Ik kan niet ver meer lopen. Bij een trapje naar het plein moest ik gaan zitten. Ik was koud, ijskoud van angst. Ik kon niet verder. Een auto haalde mij op om mij dat kleine stukje naar huis te brengen.”

Haar ogen staan droef als ze erover praat. “Ik ben nu met een groot schilderij van twee bij drie meter bezig om het bloedbad te verbeelden. Ik vind het moeilijk eraan te werken. Ik schilder vanuit mijn gevoel, en maak nooit schetsen. Het wordt een schilderij over al die doden, de gezichten die daarbij horen, die het verhaal van de slachting vertellen met hun monden en ogen. Blauwe ogen, de kleur van de rivier, van de Nijl waarin ze verdronken zijn. Het is een vreselijke dood.”

Het schilderij dat het bloedbad herdenkt moet in november af zijn, want dan heeft Kamala Ishag een tentoonstelling gepland in Khartoem. Op die expositie zullen miniaturen met gezichten van 2,5 bij 2,5 centimeter te zien zijn en haar grootste werken.

Kamala Ishag: ‘Eettafel met geborduurd tafelkleed’. Olie op karton. Beeld Patrick Post

Ze schildert, zoals ze zelf zegt, vanuit haar ziel. “Niet vanuit het hart. Mensen kunnen aan mijn hart komen, maar nooit aan mijn ziel.” Ze heeft zich in thematiek en stijl laten beïnvloeden door Engelse kunstenaars als Francis Bacon en William Blake toen ze in de jaren zestig in Londen studeerde. De spirituele demonische figuren uit de werken van de Britse kunstenaars inspireerden haar. In Soedan bezocht ze daarna Zãr-bijeenkomsten van vrouwen die boze duivelse geesten uitdrijven. Die beelden gebruikte ze weer.

Tegelijkertijd nam ze afstand van de traditionele kunstvormen in Soedan waaronder het gebruik van kalligrafie. In de jaren zeventig richtte ze met een aantal vrouwelijke kunstenaars de Crystalist Group op. Kristal als symbool voor de oneindige en ongebonden wereld, doorschijnend en reflecterend vanuit alle hoeken. Ze nam daarmee afscheid van tradities, de door mannen gedomineerde maatschappij en volgde haar eigen weg. Ze ging een grote rol spelen bij de emancipatie van Soedanese vrouwen en begeleidde veel jonge vrouwelijke kunstenaars bij hun artistieke opleiding.

Internationale erkenning

Inmiddels krijgt ze internationale erkenning. Haar grotere schilderijen brengen al gauw honderdduizend euro op. Maar om geld is het haar niet te doen. “Ik heb niet zoveel nodig.” Ze is betrokken bij een stichting die waterputten slaat in de arme, droge delen van Soedan.

“Toen ik studeerde aan de kunstacademie van Khartoem zijn we eens op studiereis geweest. In een uithoek in het oosten van Soedan bij de Ethiopische grens zag ik vrouwen lopen met waterkruiken op hun hoofd. Ze liepen vele uren om water naar huis te brengen. Ik kom uit het noorden van Soedan. Bij ons komt het water gewoon uit de kraan en ­besproei je de tuin ermee; water in overvloed. Op een gegeven moment was ons drinkwater dat we hadden meegenomen op. We waren heel dorstig. Toen kwamen we bij een bron met allemaal insecten in het water. Heel smerig, maar als je dorst hebt drink je. Je moet wel.”

Het is een bepalende ervaring voor haar geweest. Nu schenkt ze geld om graafmachines te kopen en waterputten te graven in uithoeken van Soedan waar geen water is. “Laatst verkocht ik een klein schilderij voor heel veel dollars, daar konden we een waterput van bouwen. Ik zag een video van mensen die zo blij waren dat ze nu water hadden. Water is veel belangrijker dan geld.” Ze zucht, is een beetje moe, wil wat eten en dan schilderen, dan is ze, ­zoals ze zegt, ‘blij’.

Women in Crystal Cubes, de tentoonstelling met schilderijen van Kamala Ishag is te zien tot 1 mei in de galerie van het Prins Claus Fonds, Herengracht 603, Amsterdam.

Lees ook: 
Junta Soedan zegt niets te maken te hebben met bloedbad, maar videobeelden zeggen iets anders

De Soedanese militaire junta pleitte zichzelf vrij in een onderzoek naar het bloedbad op 3 juni. Een beelddatabank bevat echter veel wreedheden van militairen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden