Rusland

Prijkt Navalny binnenkort naast IS op de Russische extremismelijst?

Een demonstrante bij de Russische ambassade in Londen.  Beeld REUTERS
Een demonstrante bij de Russische ambassade in Londen.Beeld REUTERS

Kan de organisatie van oppositieleider Navalny het stempel ‘extremistisch‘ krijgen? Over die vraag start maandag een gerechtelijke procedure in Moskou. Het is een ultieme poging om de oppositie eronder te krijgen in aanloop naar de parlementsverkiezingen in september.

Er werd vorige week woensdag al gesproken van een ‘eindstrijd’ tegen het ‘absolute kwaad’ toen tienduizenden demonstranten door heel Rusland de straat op trokken om te protesteren tégen het regime van president Poetin en vóór de vrijlating van Aleksej Navalny. Die urgentie had mede te maken met de tijdsdruk waaronder de gevangen oppositieleider en zijn organisatie momenteel gebukt gaan.

Enerzijds was er Navalny’s gezondheid, die zwak is, ook nadat hij vrijdag na ruim drie weken zijn hongerstaking beëindigde. Anderzijds voelt Navalny’s anti-corruptieorganisatie FBK de hete adem van de Russische justitie in haar nek. Maandag begint in Moskou een gerechtelijke procedure om de organisatie het predicaat ‘extremistisch’ te geven. De autoriteiten zijn van mening dat de oppositieleider en zijn medestanders de Russische macht proberen omver te werpen door een ‘kleurenrevolutie’ naar Oekraïens en Georgisch voorbeeld te organiseren.

OM Moskou legt medewerkers Navalny zwijgen op

Het Openbaar Ministerie in Moskou heeft de directe medewerkers van Navalny gelast al hun activiteiten voorlopig te stoppen. Zijn organisaties en campagnegroepen moeten worden stilgelegd tot een rechter uitspraak doet over de vraag of het om een extremistische beweging gaat. Dit heeft Navalny’s advocaat maandag gezegd.

Het besluit is tijdens een voorbereidende rechtszitting genomen. Het is niet bekend wanneer de zaak over het vermeende extremisme van de beweging rond Navalny voorkomt.

Stabiliteit is het toverwoord

Daarnaast zouden ze erop uit zijn het land te destabiliseren, menen diezelfde autoriteiten. En laat stabiliteit nou juist het toverwoord zijn dat president Poetin telkens weer uitspreekt om zijn eigen handelen te legitimeren. Onder hem was, is en zal er stabiliteit zijn, zo belooft hij de bevolking altijd plechtig. Met die redenering in het achterhoofd is het in het landsbelang om een stel onruststokers het stempel extremistisch te geven.

Als een rechter op korte termijn inderdaad besluit om de FBK als extremistisch aan te duiden, dan betekent dat vermoedelijk de doodsteek voor team-Navalny. Het extremisme-label maakt de weg vrij voor een eindeloze reeks rechtszaken tegen medewerkers van Navalny’s organisatie en mensen die hem (financieel) steunen.

Een kleine greep uit de mogelijke aanklachten die voor de organisatie in het verschiet liggen, zegt genoeg. Al het leidinggevende personeel riskeert volgens het Russische recht een maximale gevangenisstraf van tien jaar voor het ‘organiseren van extremistische activiteiten’. Het overige personeel hangt zes jaar boven het hoofd vanwege ‘voortzetting of hervatting van de activiteiten’, en personen die de organisatie geld toeschuiven kunnen tot acht jaar achter de tralies verdwijnen. Ook het tonen van symbolen van de organisatie is strafbaar.

Op woensdag 21 april 2021 demonstreerden duizenden mensen in Moskou voor de vrijlating van Aleksej Navalny en tegen het regime van president Poetin. Beeld AP
Op woensdag 21 april 2021 demonstreerden duizenden mensen in Moskou voor de vrijlating van Aleksej Navalny en tegen het regime van president Poetin.Beeld AP

Een exclusief rijtje

Mocht de rechter de beweging van Navalny als extremistisch aanmerken, dan komt die in een exclusief rijtje terecht. Op de lijst met extremistische organisaties prijken onder meer groeperingen als Al-Qaida en IS.

Ook de Jehovah’s Getuigen belandden in 2017 op de Russische extremisme-lijst. Sindsdien werden de huizen van zeker 1300 gelovigen doorzocht en hoorden meer dan 400 leden een aanklacht of veroordeling tegen zich uitspreken. De gemeenschap van Jehovah’s Getuigen in Rusland telt ongeveer 175.000 gelovigen. In vier jaar tijd vluchtten naar schatting tussen de 5000 en 10.000 leden naar het buitenland.

Vermoedelijk wil het Kremlin met deze radicale maatregel zo’n zelfde exodus op gang brengen onder de leden van Navalny’s beweging. Zeker met het oog op de aanstaande parlementsverkiezingen later dit jaar willen de leiders in Moskou elk risico uitsluiten. Regeringspartij Verenigd Rusland is gebaat bij een klinkende verkiezingsoverwinning in september en kan daarbij geen weerstand vanuit de georganiseerde oppositie gebruiken.

Slim stemmen

De partij van Poetin geniet volgens recente peilingen nog maar onder een kwart van de bevolking steun. Navalny’s team boekte bij eerdere regionale verkiezingen succes met het propageren van ‘slim stemmen’, door kiezers aan te sporen op de sterkst mogelijke kandidaat te stemmen die niet op de lijst van Verenigd Rusland staat. Door een verbod op de organisatie ondermijnt het Kremlin die strategie en lijkt een verkiezingsoverwinning zeker. Zodra Navalny’s organisatie het label extremistisch heeft, kan ze immers ook niet meer de provincies in trekken om kiezers van stemadvies te voorzien.

Het aanstaande verbod lijkt bovendien al preventief te werken. Vladimir Milov, een van Navalny’s naaste bondgenoten, kondigde vorige week aan naar het buitenland uit te wijken vanwege het risico op arrestatie. Andere aanvoerders van de organisatie gingen hem al voor.

Lees ook:

Poetin uit stoere taal in zijn jaarrede, maar rept met geen woord over Navalny

Vladimir Poetin hield het woensdag in zijn jaarlijkse state-of-the-nation-toespraak bij dreigende woorden. Die waren bedoeld voor zijn binnenlandse én buitenlandse vijanden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden