ReportageSamenleven

Pride in Warschau trekt veel Oekraïners. ‘Bij ons kun je niet vrij leven als lhbti+’er’

Maria en Kasia komen allebei uit Oekraïne en nemen deel aan de pride in Warschau: ‘In Oekraïne was het voor mij ondenkbaar om naar Kiev te gaan voor de pride’. Beeld Ekke Overbeek
Maria en Kasia komen allebei uit Oekraïne en nemen deel aan de pride in Warschau: ‘In Oekraïne was het voor mij ondenkbaar om naar Kiev te gaan voor de pride’.Beeld Ekke Overbeek

De Pools-Oekraïense pride in Warschau is begonnen. Oekraïense deelnemers hopen dat als de Russen weg zijn uit hun land, de gevluchte Oekraïners toleranter zullen terugkeren.

Ekke Overbeek

“In Oekraïne is nog nooit een pride geweest zonder geweld”, zegt Lucina op het hoofdkwartier van Lambda, een organisatie die lhbti+-discriminatie bestrijdt. De 43-jarige kwam een paar jaar geleden uit Odessa naar Szczecin. “Ik wilde meer vrijheid hebben. Ik zag mezelf toen nog als crossdresser [iemand die zich soms als man en soms als vrouw kleedt, red.]. Dat kon ik niet openlijk doen in Oekraïne. Hier in Polen begon ik mezelf te ontdekken als genderfluïde.”

Het klinkt paradoxaal: naar Polen om vrij te leven als lhbti+. Vorig jaar nog bevroor de Europese Commissie miljoenen euro’s subsidie omdat regio’s in het conservatieve zuidoosten van Polen zichzelf tot ‘vrij van lhbti-ideologie’ verklaarden. Maar in vergelijking tot Oekraïne is Polen, al achttien jaar EU-lid, iets toleranter. “In Odessa voelen mensen zich niet veilig genoeg om een pride te organiseren.”

Paradoxaal genoeg betekent meer tolerantie niet automatisch meer veiligheid. “In Oekraïne geldt de regel: je vraagt er niet naar en je praat er niet over. In Polen is het allemaal wat opener en zichtbaarder, maar daardoor word je ook gezien door agressieve types”, vertelt Kody, 22 jaar en genderfluïde. Kody kwam vier jaar geleden naar Szczecin en is sindsdien al ‘een keer of twintig, dertig’ lastiggevallen.

Oorlogspreek tegen lhbti+

Rusland moet voorkomen dat er ooit een lhbti+-pride in Donetsk wordt gehouden. Dat was de strekking van een preek waarmee patriarch Kirill van Moskou, het hoofd van de Russisch-orthodoxe kerk, de oorlog tegen Oekraïne rechtvaardigde. “De menselijke beschaving eindigt op het moment dat de mensheid meent dat zonde geen overtreding van Gods wet is”, aldus Kirill.

De patriarch werkt nauw samen met het Kremlin, dat zichzelf internationaal opwerpt als verdediger van traditie, christendom en familiewaarden. Daarmee bereikt Moskou conservatieven wereldwijd. “Verzet tegen de vermeende losbandigheid en morele ontaarding van het Westen, die schuilgaan achter het woord gender, is Ruslands soft power”, concludeerde een essay in de krant Gazeta Wyborcza in de aanloop naar de pride.

‘Waarom praat je zo?’

“Meestal op straat, omdat je een button met de regenboogvlag draagt”, vertelt die. “Een keer zat ik in de bus te telefoneren en gebruikte mannelijke grammaticale uitgangen voor mezelf. Een vent hoorde dat en begon: waarom praat je zo? Je bent een meisje! Hij zal wel dronken zijn geweest, maar ik voelde me niet veilig.”

Met vrees volgen ze het verloop van de oorlog in hun vaderland. “Als Rusland wint, is het gedaan met de lhbti+-gemeenschap. In Rusland verbieden ze zelfs regenboogijs”, sombert Kody. “Als deze oorlog is afgelopen moeten we een volgende oorlog uitvechten in Oekraïne voor de rechten van lhbti+”, zegt Lucina. “Misschien dat migranten die terugkomen naar Oekraïne wat Europese tolerantie meebrengen.”

Kasia en Maria bijvoorbeeld. De een komt uit Dnipro, de ander uit Kiev. Samen studeren ze architectuur in Krakau en zijn vandaag naar Warschau gekomen voor de pride. Met bloemen in de kleuren van de Oekraïense vlag op hun wangen komen ze uit een standje waar deelnemers aan de pride zich kunnen laten opmaken.

Twee deelnemers aan de pride in Warschau (zij komen niet aan het woord in dit artikel).  Beeld ANP / EPA
Twee deelnemers aan de pride in Warschau (zij komen niet aan het woord in dit artikel).Beeld ANP / EPA

Ouders weten het niet

“In Oekraïne was het voor mij ondenkbaar naar Kiev te gaan voor de pride. Dat zouden mijn ouders nooit goed vinden”, zegt Maria. En giechelend: “Ze weten dat ik vandaag in Warschau ben, maar niet dat ik naar een pride ga.” Dus toch maar liever niet met achternamen in de krant.

Ze zijn 20 en 21 jaar en zoeken nog naar hun identiteit. Het voorlopige resultaat is non-binair voor Kasia en panseksueel voor Maria. Op normale dagen, als ze niet getooid gaan in regenboogkleuren, zie je dat niet aan ze. “Maar we hebben vaak gekleurd haar”, vertelt Maria. “Daarom worden we wel eens uitgescholden voor ‘verdomde eenhoorns’.”

Een beetje zenuwachtig zijn ze wel. “We kregen instructies wat we moeten doen als de pride wordt aangevallen”, vertelt Kasia. “Maar deze dag is heel belangrijk voor ons.” Prides zorgen volgens haar voor meer tolerantie.

‘Mensen staan meer open voor nieuwe ideeën’

“Volgens een onderzoek van de Kiev pride is de acceptatie van lhbti+ in Oekraïne sinds 2016 gegroeid van 20 naar 70 procent”, weet Kasia. De verklaring? “Mensen associëren homofobie met Rusland. Maar de Russische cultuur daalt snel in aanzien in Oekraïne. Daardoor staan mensen meer open voor nieuwe ideeën.”

Niet iedereen, zo blijkt. Ook niet in Warschau. “Sodom en Gomorra”, foetert Monika Kowalska. Zij kijkt vol afgrijzen naar een groepje dragqueens die uit een busje stappen. “Walgelijk.” Ze heeft een zilveren kettinkje om met een hartje en het woord ‘mama’. “Ik voed mijn kinderen op in de katholieke cultuur”, zegt ze stellig.

De Warschause ziet met lede ogen aan hoe haar stad de laatste jaren is veranderd: “Dit is toch niet normaal. Wat een smeerboel.”

De achternamen van de geïnterviewden zijn bekend bij de hoofdredactie.

Lees ook:

Een onverdraagzame barst in de Oekraïense regenboog

Oekraïne heeft geen homovriendelijk imago. De LGBT-gemeenschap in Kiev put hoop uit de komst van het Eurovisie Songfestival naar Kiev. Maar hoe gaat het na het feestje?

Eerste gay parade Oekraïne afgelast na geweld extremisten

De eerste gay parade in de Oekraïense hoofdstad Kiev werd in 2012 afgelast, omdat de veiligheid niet kon worden gegarandeerd door de massale aanwezigheid van anti-homogroeperingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden