Na een periode van afwezigheid keerde president Xi eerder deze maand terug in de openbaarheid. In Peking sprak hij met burgers over het virus.

AnalyseHet nieuwe coronavirus

President Xi Jinping van China maakt zich groot en daarmee neemt hij een risico

Na een periode van afwezigheid keerde president Xi eerder deze maand terug in de openbaarheid. In Peking sprak hij met burgers over het virus.Beeld AP

De Chinese leider Xi Jinping pakt de virusuitbraak met ferme hand aan, die indruk wil hij in ieder geval wekken. Komt dat ook zo over bij de Chinezen?

Waar is kameraad Xi? Die vraag zong de laatste weken rond in China. De afwezigheid van Xi Jinping, partij­leider en president, begon op te vallen. Ja, hij vertoonde zich enkele ­keren in Peking, met een mondkapje op in gesprek met gewone Chinezen. Maar het was premier Li Keqiang die afreisde naar Wuhan, waar het nieuwe coronavirus het hevigst rondwaart.

Xi heeft nu weer laten zien dat hij de controle heeft, als leider van de Communistische Partij die alles bepaalt. Althans, dat lijkt de bedoeling van het naar buiten brengen van een toespraak die hij twee weken geleden uitsprak. Daarin zegt hij dat hij al sinds 7 januari alles wist over de aanpak van de virusuitbraak en dat hij ‘voortdurend mondelinge bevelen en instructies’ gaf.

Dodental gestegen tot boven 1800

Het dodental als gevolg van het nieuwe coronavirus in China is gestegen tot 1868. Dat is een stijging van 95 ten opzichte van een etmaal eerder.

Het aantal Chinese besmettingsgevallen door het virus, dat in december in de Chinese provincie Hubei de kop opstak, is met bijna 1900 gestegen naar 72.400, meldt de provinciale gezondheidsdienst. 59.900 van die besmettingen zijn in Hubei.

Daarmee lijkt het er volgens de autoriteiten op dat de groei van het aantal besmettingsgevallen nog steeds een dalende trend vertoont. Het virus verspreidde zich vanaf december snel over China en is ook in ruim twintig andere landen vastgesteld bij patiënten.

Voor Frank Pieke, hoogleraar ­Chinastudies in Leiden, is het twijfelachtig of de publicatie van de toespraak het gewenste effect zal hebben. “Hij heeft lang gewacht en nu zegt hij: ‘Ik heb steeds de leiding gehad’. Ik denk niet dat dit voldoende is.” Aan de andere kant: Xi moest wel íets doen, zegt de hoogleraar. “Er was kritiek op hem, hij moest zich laten zien.”

De president heeft gewoon geen tijd

Achteraf gezien is zijn grote fout dat Xi niet zelf naar Wuhan is gegaan, meent Pieke. Beelden van de president die ter plekke met artsen overlegt en hen instrueert, hadden meer indruk gemaakt dan de publicatie van een toespraak. En luisteren naar patiënten had een gunstige invloed gehad op Xi’s imago van welwillende leider, die het beste voorheeft met de Chinezen.

Waarom heeft Xi het niet zo gedaan? Pieke vermoedt dat dit te maken heeft met de centrale rol die de president zichzelf heeft toebedeeld. “Hij trekt op zoveel terreinen de ­leiding naar zich toe, dat hij gewoon geen tijd meer heeft. Dat zag je ook in de handelsbesprekingen met de Amerikanen, toen China een tijd lang niet met een antwoord kwam, omdat Xi er geen tijd voor had.”

Bekendmaken dat de leider al die tijd wist wat er gaande was, werpt een belangrijke vraag op: waarom heeft hij niet eerder strenge maat­regelen genomen? Na 7 januari duurde het nog twee weken voor Peking daartoe besloot. Honderden miljoenen Chinezen reisden ondertussen naar hun familie, om Nieuwjaar te vieren. Pas bij terugkeer kregen zij met allerlei beperkingen te maken.

“Achteraf gezien was het geen goede beslissing om iedereen gewoon te laten reizen”, zegt Pieke. Hij vindt niet dat het hele land stilgelegd had moeten worden, daarvoor was de uitbraak begin januari nog te lokaal. “Maar de mensen in Wuhan had je wel kunnen verbieden om te reizen.” Dat dit niet is gebeurd, wijst er volgens Pieke op dat de informatievoorziening begin januari niet op orde was. “Dat betekent dat Xi een beetje een jokkebrok is, hij wist nog niet alles.”

Gaat het Nationaal Volkscongres door?

Die conclusie kunnen de Chinezen zelf ook trekken. Zal dat het ­vertrouwen in hun leider schaden? Dat is onduidelijk, omdat de inwoners van China geen vrijheid van meningsuiting hebben. “Het is heel moeilijk om iets kritisch te zeggen. Peking heeft controle over de boodschappen die mensen laten horen op sociale media.”

Inmiddels leven circa 750 miljoen mensen, meer dan de helft van alle Chinezen, met een beperkte bewegingsvrijheid. Gisteren werd bovendien bekend dat de inwoners van de stad Hangzhou een gekleurde QR-code krijgen die hun persoonlijke risico op besmetting weergeeft: rood staat voor veertien dagen quarantaine, geel voor een week en groen is goed voor vrij reizen. Met behulp van de grote bedrijven Alibaba en Tencent moet dit systeem in heel China worden ingevoerd.

Ondertussen dringt zich een nieuw probleem op. Moet Peking het Nationaal Volkscongres, dat voor maart in de agenda staat, laten doorgaan? Die bijeenkomst van ­bijna drieduizend geselecteerde ­afgevaardigden uit het hele land is al decennia een jaarlijks politiek hoogtepunt.

Alle reizen die dit evenement met zich meebrengt, vormen nu een gezondheidsrisico. En bovendien: Xi kan het afgelasten ook als een kordate maatregel presenteren. Volgende week valt hierover het besluit.

Lees ook: 

De harde hand van Peking in de strijd tegen het virus

China neemt draconische maatregelen om het nieuwe coronavirus te beteugelen, de economische schade en enorme vrijheidsbeperking van de bevolking worden op de koop toegenomen. Maar gaat de overheid niet te ver?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden