Onlusten VS

President Trump dreigt met inzet leger en provoceert met kerkgang

Het park tegenover het Witte Huis wordt ‘schoongeveegd’ omdat Trump een bezoek wil brengen aan de St. Johns Episcopal Church, de ‘kerk van de presidenten’.Beeld AFP

Donald Trump heeft gekozen. In een korte toespraak in de Rozentuin van het Witte Huis stak hij de demonstranten die nu al een week opmarcheren in Amerikaanse steden geen hand toe, maar sloeg hij hen in het gezicht.

Zijn trouwe aanhangers zullen de woorden van de Amerikaanse president als muziek in de oren geklonken hebben. Na een korte inleiding besteedde hij 36 woorden aan de dood van George Floyd, de zwarte inwoner van Minneapolis die vorige week maandag bezweek tijdens zijn arrestatie, de knie van een witte agent op zijn keel. De overige 742 woorden werden ingezet om een einde te beloven aan het geweld waar de demonstraties ‘s avonds laat vaak op uitliepen. “De afgelopen dagen is ons land in de greep geraakt van professionele anarchisten, gewelddadige meutes, brandstichters, relschoppers, Antifa en anderen.”

En dat kan Trump niet accepteren: “Ik ben jullie president van orde en gezag, en een bondgenoot van vreedzame demonstranten.”

Maar nog tijdens die toespraak veegden de politie van de stad Washington en door Trump opgeroepen militairen met traangas, rubberkogels en flitsgranaten demonstranten die zich goed gedroegen uit een park tegenover het Witte Huis. Even later werd duidelijk waarom dat nodig werd gevonden: de president liep, omringd door beveiligers van de Secret Service en in gezelschap van enkele ministers en adviseurs, naar een historische kerk vlakbij, St. John’s, waar sinds de bouw in 1815 alle presidenten wel eens naar een dienst zijn geweest. Daar aangekomen liet hij zich een bijbel aanreiken en poseerde voor foto’s, met dichtgespijkerde kerkramen op de achtergrond. Tijdens de onlusten had er zondag een kleine brand gewoed in het souterrain.

Trump brengt een bezoek aan de St. Johns Episcopal Church, de ‘kerk van de presidenten’.Beeld EPA

Schande uitwissen

Het was een gedurfde stunt, de president in een schijnbaar kwetsbare positie buiten de veilige hekken van het Witte Huis. Amerikaanse media hoorden al gauw van ingewijden waarom Trump dat nodig vond. Vrijdag was hij veiligheidshalve door de Secret Service naar de zelden gebruikte schuilkelder van het Witte Huis gebracht, iets waar op sociale media de spot mee werd gedreven. Die schande wilde Trump uitwissen.

Zijn prediken van orde en gezag, en zijn overduidelijke aanspraak op instemming van God, maakten de toespraak en de gang naar de kerk bovendien een perfect optreden in verkiezingstijd, want die twee dingen samen hadden alles om zijn trouwe aanhang van rechtse witte burgers en conservatieve christenen gerust te stellen.

Amerikanen met sympathie voor de demonstranten, geschokt door de brute, dodelijke bejegening van een niet gewelddadige zwarte arrestant, had Trump maandagavond echter niets te bieden.

Beloftes

Maar wat beloofde hij zijn aanhang precies? “Ik mobiliseer alle beschikbare federale middelen, burgerlijk en militair, om de rellen en plunderingen te stoppen, de vernielingen en brandstichting te stoppen, en de rechten van alle wetsgetrouwe Amerikanen te beschermen, inclusief jullie rechten volgens het tweede amendement.”

Die laatste uitspraak was vreemd, het tweede amendement op de Grondwet garandeert het recht om wapens te dragen. Was dit een verkapte oproep aan de eigenaars van door plunderaars belaagde winkelpanden om erop los te schieten? Of vergiste Trump zich, uit macht der gewoonte, en bedoelde hij het eerste amendement, dat onder andere het recht op demonstreren vastlegt?

Dat bleef maandag onduidelijk. En dat gold ook voor zijn uitspraken over het sturen van militairen van de federale krijgsmacht. In de VS mag die niet worden gebruikt voor politietaken in het land zelf. Een uitzondering vormen de Nationale Gardes van elke staat, legereenheden die onder bevel staan van de gouverneur. Diverse gouverneurs hebben de afgelopen dagen van die mogelijkheid al gebruik gemaakt.

Het park tegenover het Witte Huis wordt ‘schoongeveegd’ omdat Trump een bezoek wil brengen aan de St. Johns Episcopal Church, de ‘kerk van de presidenten’.Beeld AFP

Eigenmachtig handelen

Waar Trump op zinspeelde is een wet uit 1878, de Wet op de Opstanden, die zegt dat de president soms het leger toch mag sturen. In principe moet een gouverneur daarom verzoeken, maar als de regering van een staat alle controle verliest, en de grondwettelijke rechten van de burgers niet meer gegarandeerd zijn, dan mag de president eigenmachtig handelen.

Het is zeer de vraag of aan die voorwaarden voldaan is. En de boodschap van de president was ook niet de proclamatie, de laatste waarschuwing aan opstandelingen, waarmee de toepassing van de Wet op de Opstanden moet beginnen. Maar het is niet uitgesloten dat Trump die proclamatie de komende dagen alsnog doet, om op die manier maximaal zijn presidentiële spierballen te tonen.

En er is één plek in het land waar hij nu al zonder meer militairen heen mag sturen, omdat het federaal gebied is zonder gouverneur: de hoofdstad Washington. “Wat gisteravond in deze stad gebeurde was een totale schande. Terwijl we spreken, stuur ik duizenden en duizenden zwaar gewapende militairen en politiemensen om de rellen en plundering te stoppen.”

Critici woedend

Trump hoopt overduidelijk dat de gekozen strategie hem zal helpen bij de verkiezingen. En dat is zijn critici niet ontgaan. De episcopaalse bisschop van Washington, onder wie de ‘kerk der presidenten’ valt, was woedend over Trumps wandeling daar naartoe.

“De president gebruikte zojuist een bijbel, de heilige tekst van de joods-christelijke traditie, en een van de kerken van mijn bisdom, zonder toestemming, als de achtergrond voor een boodschap die recht ingaat tegen wat Jezus leerde en alles wat onze kerk vertegenwoordigt. En daarvoor keurde hij het gebruik goed van traangas van voor rellen toegeruste politiemensen, om het kerkterrein schoon te vegen. Ik ben razend.”

Lees ook:

Trump richt zich meer op het geweld van activisten dan het onrecht tegen Floyd (en vele anderen)

Ruim vierduizend arrestaties, een avondklok voor in totaal 45 miljoen mensen, de inzet van het leger, oproepen van Afro-Amerikaanse leiders tot vreedzaam demonstreren, niets kon de afgelopen dagen de rust terugbrengen in tientallen Amerikaanse steden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden