Filippijnen

President Duterte wil aan de macht blijven in de Filippijnen, en gokt nu op een list om dat te bereiken

President Rodrigo Duterte. Beeld Reuters
President Rodrigo Duterte.Beeld Reuters

De Filippijnse president Duterte wil de macht behouden door een stapje terug te doen. Komen de Filippino’s ooit van zijn familie af – en willen ze dat wel?

President Rodrigo Duterte is niet voor één gat te vangen. De onbehouwen macho van 76 kan geen tweede termijn krijgen, dus doet hij maar een gooi naar het vicepresidentschap. In die functie kan hij op de achtergrond de machtigste man van het land blijven en een van zijn kinderen naar voren schuiven. De eerste stappen in dat scenario zijn al gezet.

Woensdag accepteerde Duterte de nominatie van zijn partij PDP-Laban voor het vicepresidentschap, bij de verkiezingen op 9 mei 2022. “Is het ambitie? Misschien”, zei Duterte. “Maar is het echt een gevoel van liefde voor het land? Ja.” De man die het land met keiharde hand en botte opmerkingen leidt, vindt dat zijn taak er nog niet op zit.

Drugsbestrijding is en blijft Dutertes prioriteit en daarbij staan wetten niet in de weg. Buitengerechtelijke executies door de politie en doodseskaders, door Duterte uitdrukkelijk aangemoedigd, hebben al vele duizenden Filippino’s het leven gekost. Onder de slachtoffers zijn niet alleen dealers, maar ook kleine gebruikers en zelfs arme burgers die niets met drugs te maken hebben. Aangifte door buren of een klein conflict met de politie kunnen voldoende zijn, nog los van volstrekte willekeur.

Het is niet verboden volgens de grondwet

Nu zit het erop voor Duterte, na een termijn van zes jaar, dat schrijft de grondwet voor. Deskundigen zijn het er niet over eens of de zittende president daarna eigenlijk wel vicepresident mag worden. Het is niet expliciet verboden in de grondwet, maar het is nog nooit gebeurd en het druist wel in tegen de geest van de wet: die ene termijn is bedoeld om de macht niet langdurig in de handen van één persoon te leggen.

Dezelfde onduidelijkheid bestaat over de periode erna. Mag Duterte na zes jaar vicepresidentschap opnieuw opgaan voor het hoogste ambt? Of kan hij het zelfs eerder alweer overnemen, als zijn opvolger afstand doet? Ook dat is onduidelijk, maar zeker is dat het hooggerechtshof, dat hier uiteindelijk over zou beslissen, op de hand van Duterte is.

Als een Russische premier

De Filippijnse president kan een voorbeeld nemen aan zijn Russische collega Vladimir Poetin. Die werd in 2008 premier, officieel onder president Medvedev, een medestander die de premier alle politieke ruimte gaf. In 2012 ging Poetin weer verder als president. Verschil is dat de Filippijnen geen premier kennen; het land heeft een Amerikaans systeem waarin de president ook regeringsleider is. Dan biedt het vicepresidentschap dus een mooie uitweg.

Duterte neemt wel een gok, want de vicepresident van het land heeft niet vanzelf een machtsbasis. Zo heeft de huidige persoon in die functie, Leni Robredo, weinig in te brengen. De progressieve vrouw die los van Duterte in het ambt werd gekozen, is vanaf dag één buiten alle beslissingen gehouden.

Veel hangt dus af van de volgende president. De PDP-Laban heeft een veilige kandidaat voorgedragen, Christopher ‘Bong’ Go, een senator die op de hand van Duterte is en zelf niet erg ambitieus. Maar Go houdt de boot nog af, hij heeft de nominatie niet geaccepteerd. Het lijkt erop dat hij, al dan niet geïnstrueerd, de weg open wil houden voor een andere kandidaat: de dochter van de president.

Sara Duterte (l). Beeld Reuters
Sara Duterte (l).Beeld Reuters

Sara Duterte (43) is nu burgemeester van Davao, de zuidelijke stad waar de Dutertes al decennia de scepter zwaaien. Vicente Duterte, de vader van de president, was ruim zestig jaar geleden gouverneur van de provincie Davao, Rodrigo werd er in de jaren tachtig burgemeester, later opgevolgd door een zoon en dochter Sara.

Aan kop in de peilingen

Zij herhaalt geregeld dat ze in de stad wil blijven en geen president wil worden. Uiterlijk in november moet blijken of ze dat meent, en ondertussen gaat Sara Duterte in de peilingen aan kop. Zij heeft duidelijk het temperament geërfd van haar vader, die zich erop laat voorstaan dat hij in zijn tijd in Davao eigenhandig criminelen heeft gedood. Sara houdt van motorrijden en ze deinst er niet voor terug dwarsliggende medewerkers te slaan.

De Dutertes zijn populair, in ieder geval bij een deel van de bevolking. Rijke Filippino’s en mensen uit de middenklasse vertrouwen erop dat de familie hun belangen verdedigt, in een land waar de inkomensongelijkheid extreem is. Maar ook onder de armen zijn er mensen die de grove taal en het harde beleid toejuichen.

Dat geldt niet voor een meerderheid van de bevolking, maar dat hoeft ook niet. In het Filippijnse kiessysteem wordt de kandidaat met de meeste stemmen president; Duterte haalde het in 2016 met nog geen 40 procent. Zolang de oppositie verdeeld blijft, zit de PDP-kandidaat dus goed.

Terug naar Marcos

Mocht Sara Duterte toch niet toehappen voor het presidentschap, dan kan er nog een konijn uit de hoge hoed komen: ‘Bongbong’ Marcos. De 63-jarige zoon van de voormalige dictator Ferdinand Marcos en diens vrouw Imelda, bekend vanwege haar royale schoenencollectie, was in 2016 kandidaat voor het vicepresidentschap. Dat verloor hij met minimaal verschil van Leni Robredo, en sindsdien heeft Duterte pogingen gedaan hem alsnog aangesteld te krijgen.

Samenwerking tussen de twee grote politieke clans van de Filippijnen ligt voor de hand, zo suggereerde Bongbongs zus Imee Marcos eind vorige maand. Zij is zelf senator en was daarvoor gouverneur van de provincie Ilocos Norte, een functie die nu wordt vervuld door haar zoon. Tegen nieuwszender ABS-CBN zei Imee: “Als de Dutertes het zuiden vast in handen hebben, moeten wij het noorden vasthouden. Het is als een huwelijk dat in de hemel gesloten is.”

Lees ook:

‘Duterte wil dictator worden, maar dat lukt hem niet’

De Filippijnse president Duterte probeert alle macht te grijpen, zegt senator Antonio Trillanes. Maar hij heeft goede hoop dat dit niet lukt. ‘De democratie op de Filippijnen zal overleven.’

The Kingmaker: kijk in het gezicht van de 91-jarige dictatorsweduwe en zie het kwaad

Een van de beste documentaires van 2020 heet ‘The Kingmaker’, over de inmiddels 91-jarige dictatorsweduwe Imelda Marcos. Waar de film vooral in slaagt, is om je recht in het gezicht van het kwaad te laten kijken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden