Verkiezingen Polen

President Duda wint de eerste verkiezingsronde, maar zijn machtsmonopolie in Polen is in gevaar

Poolse president Andrzej Duda spreekt kiezer toe met zijn vrouw Agata na de uitslag van de exitpoll.Beeld AFP

De zittende conservatieve president Duda won de eerste stemronde, maar hem staat nog een nek-aan-nek gevecht te wachten.  

De eerste ronde van de Poolse presidentsverkiezingen is zondag gewonnen door de identitair-conservatieve president Andrzej Duda. Hij kreeg volgens de exitpolls 41,8 procent van de stemmen. In een tweede, beslissende ronde neemt hij het op tegen de liberaal Rafal Trzaskowski, burgemeester van Warschau, die met 30,4 procent op de tweede plaats eindigde.

Peilingen voorspellen dat het over twee weken een nek-aan-nek-race wordt. President Duda hoopt op de 7,4 procent van de stemmen die zondag naar Krzysztof Bosak gingen, de kandidaat van extreem-rechts. Trzaskowski zal waarschijnlijk kiezers trekken die zondag stemden op de populaire TV-presentator Szymon Holownia (13,3 procent), de linkse kandidaat Robert Biedron (2,9 procent) en op boerenleider Wladyslaw Kosiniak-Kamysz (2,6 procent).

De opkomst was met bijna 62 procent hoog. Veel Polen zien deze verkiezingen als een plebisciet. Een overwinning van burgemeester Trzaskowski zou het einde betekenen van het machtsmonopolie van de nationaal-katholieke regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS). PiS voerde samen met president Duda de afgelopen vijf jaar ingrijpende veranderingen door, waarvan vele zeer omstreden.

PiS introduceerde kinderbijslag, verlaagde de pensioengerechtigde leeftijd, gaf jongeren belastingvrijstellingen, verhoogde salarissen en pensioenen. De economische houdbaarheid van deze sociale programma’s wordt betwijfeld, maar ze leverden de partij en haar president een ongekende populariteit op, vooral op het platteland, onder ouderen en lager opgeleiden.

Veel controversiëler zijn PiS’ staatkundige- en ideologische hervormingen. Lokale PiS-politici riepen hun regio’s uit tot lhbt-ideologie-vrije zones. Het hele staatsapparaat wordt gecontroleerd en bemenst door de partij. Ook de staatstelevisie deed afgelopen week geen enkele moeite meer de schijn van onafhankelijkheid op te houden. TV-journaals waren verkiezingsspots voor president Duda.

Binnen de EU leven veel zorgen over de Poolse rechtbanken. PiS vergrootte stap voor stap de politieke greep op de rechtspraak. De Europese Commissie heeft Polen aangeklaagd wegens het inperken van de onafhankelijkheid van rechters. Anders dan in de meeste Europese landen heeft een Poolse president reële macht. Hij kan wetsvoorstellen blokkeren met zijn veto. Om dat veto te verwerpen is een meerderheid van zestig procent nodig in het parlement. PiS heeft daar net iets meer dan vijftig procent.

Trzaskowski: plan voor onafhankelijke rechterlijke macht

Binnen de EU leven veel zorgen over de Poolse rechtbanken. PiS heeft stap voor stap de politieke greep op de rechtspraak vergroot. De Europese Commissie heeft ­Polen aangeklaagd wegens het ­inperken van de onafhankelijkheid van rechters. Trouw vroeg Rafal Trzaskowski wat hij hieraan wil doen.

“Ik heb een plan om de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht in Polen te verdedigen en ervoor te zorgen dat de rechtsstaat weer een heilig principe wordt, net als in de jaren voordat PiS aan de macht kwam.”

“In de eerste plaats kan hij initiatieven op tafel leggen. Daarnaast kan hij wetsvoorstellen vetoën, die erop gericht zijn de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht verder in te perken. Bovendien draagt de president verantwoordelijkheid voor de benoemingen van rechters. Er zijn dus minstens drie manieren waarop een president invloed uitoefent en de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht kan beschermen.”

“De huidige Poolse regering zit helaas ergens in de marge van de EU. (...) We moeten terug naar de tijd dat Polen een partij was waarmee rekening moest worden gehouden. We waren soms een moeilijke ­partner, omdat we altijd sterk onze belangen verdedigden, maar we bouwden ook constructieve coalities om de Europese agenda verder te helpen. (...) Ik maak me bijvoorbeeld ernstig zorgen dat deze regering de strijd tegen de klimaats­verandering niet als prioriteit heeft. Als we onze energiesector willen transformeren, dan moeten we meepraten over de toekomstige energiepolitiek van de EU.”

Lees ook:

Polen naar de stembus: verdeeld over ‘lhbt-ideologie’ en krappe begroting

Vandaag gaat Polen naar de stembus. President Andrzej Duda is niet meer zeker van herverkiezing; het machtsmonopolie van de nationaal-conservatieven staat op de tocht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden