Motie van wantrouwen

Premier van Zweden struikelt over het afschaffen van het huurplafond

De Zweedse premier Stefan Löfven tijdens de persconferentie na de motie van wantrouwen maandag. Beeld EPA
De Zweedse premier Stefan Löfven tijdens de persconferentie na de motie van wantrouwen maandag.Beeld EPA

De Zweedse regering is ten val gebracht door een keur aan partijen die de hervormingen van de huizenmarkt niet steunden.

De partijen die de motie van wantrouwen tegen de sociaaldemocratische premier Stefan Löfven maandag steunden, hebben weinig gemeen. De Linkse Partij — een gedoogpartner van de wankele minderheidsregering — stelde de leider vorige week een ultimatum over een geplande hervorming van de huizenmarkt en kreeg bijval van een allegaartje aan (rechtse) oppositiepartijen; de nationaal-conservatieve Zweden Democraten, de Christen Democraten, de rechts-liberale Moderaten.

Hoewel de Linkse Partij als eerste met een motie van wantrouwen dreigde, waren het uiteindelijk de Zweden Democraten die haar indiende. Met de gemeenschappelijke stem van de vier partijen viel op maandagmorgen iets voor elven het kabinet van premier Löfven. Het is de eerste keer in de geschiedenis van Zweden dat een minister-president middels een motie van wantrouwen van zijn troon is gestoten.

Op het spel stond het huurplafond voor nieuwbouw — een plafond dat de regering overwoog te schrappen. De afschaffing van de bovengrens van huurprijzen zou betekenen dat de markt min of meer vrij baan zou krijgen. Dat zou de toch al overspannen huizenmarkt voor veel woningzoekenden nog ontoegankelijker maken. De Sociaaldemocraten redeneerden ondertussen dat markthuren de stedelijke woningbouw mogelijk zouden stimuleren.

Beperkte invoering van markthuren

De minderheidsregering van Löfven was gestoeld op een overeenstemming uit 2019, de zogeheten Januariavtalet, met de conservatieve Centrumpartij en de Liberalen. Een onderdeel van die overeenkomst betrof het op beperkte schaal invoeren van markthuren voor nieuwbouwappartementen. Dit punt leidde uiteindelijk tot de huidige regeringscrisis. De Linkse Partij was niet betrokken bij de afspraken uit 2019 en is sterk gekant tegen het principe van marktconforme huurprijzen.

Fractievoorzitter Nooshi Dadgostar van de Linkse Partij verweet de Sociaaldemocraten afstand te hebben gedaan van hun idealen en van het Zweedse model waarin de woningmarktpartijen — waaronder ook de Vereniging van huurders — gemeenschappelijk onderhandelen over de huurprijs. Zij hoopte met haar dreigement van vorige week de regering te dwingen de plannen voor de markthuren los te laten. Maar tevergeefs.

“Wat we vandaag doen, doen we niet lichtvaardig”, sprak Dadgostar maandag in het parlement. “We hebben er alles aan gedaan om de situatie op te lossen.” Maar bij het gebrek aan bereidheid van de regering het huurplafond te garanderen, liet die hun geen andere keus. “Dit ligt in de lijn met wat we bij het ultimatum hebben beloofd.”

Nieuwe regering of nieuwe verkiezingen

Op maandag werden de geldende coronamaatregelen bij uitzondering omzeild; in plaats van het pandemische maximum van 55 parlementsleden, werden alle 349 leden opgeroepen deel te nemen aan de stemming in de Riksdag. Met een nauwgezette choreografie stiefelden de verschillende partijvertegenwoordigers druppelsgewijs naar hun plek in de zaal en na afloop weer naar buiten. Uiteindelijk stemden 181 voor de motie, 109 tegen en 51 leden onthielden zich van een stem.

Nu rest Stefan Löfven twee opties: of hij kiest ervoor af te treden, waarna de voorzitter van het parlement met partij-overstijgende onderhandelingen een nieuwe regering moet proberen te vormen, of hij kan vervroegde verkiezingen uitroepen. Die zouden dan binnen drie maanden moeten plaatsvinden, omstreeks een jaar voor de geplande parlementsverkiezingen van september 2022. Löfven krijgt een week om zich over dit ingewikkelde dilemma te buigen.

Lees ook:

Het is Löfven toch gelukt: de sociaal-democraat is weer Zweeds premier

Het heeft 131 dagen gekost, helemaal van harte ging het niet, maar het is hem toch gelukt: het Zweedse parlement heeft de sociaal-democraat Stefan Löfven gisteren nogmaals tot premier gekozen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden