Krisjanis Karins: ‘Europa’s fundamentele denkfout was dat Poetin is zoals wij’.

InterviewKrisjanis Karins

Premier Karins van Letland: ‘Oekraïne moet winnen en wij moeten ze daarbij helpen’

Krisjanis Karins: ‘Europa’s fundamentele denkfout was dat Poetin is zoals wij’.Beeld Werry Crone

De Letse premier Krisjanis Karins schoof dinsdagavond in het Catshuis aan bij een prominent gezelschap: zes EU-regeringsleiders en Navo-chef Stoltenberg. Trouw sprak met hem. De Nederlandse bezwaren tegen een EU-kandidaat-status voor Oekraïne begrijpt hij ‘niet helemaal’.

Christoph Schmidt

Het leek wel alsof ze lootjes hadden getrokken, uit elke regiopot één. Een klein maar bont gezelschap aan Europese regeringsleiders trof elkaar dinsdagavond in het Catshuis in Den Haag, op uitnodiging van premier Rutte en zijn Deense ambtgenoot Frederiksen.

Navo-secretaris-generaal Stoltenberg verscheen op de rode loper, gevolgd door de Roemeense president Ioannis en de premiers De Croo (België), Karins (Letland) en Morawiecki (Polen). Op het laatste moment sloot ook de Portugese premier Costa aan, om de geografische ‘microkosmos van de Europese Raad’ compleet te maken, zoals de Letse premier Krisjanis Karins het uitdrukt.

Een paar uur voor die informele mini-top sprak Trouw exclusief met de 57-jarige Karins, op de Letse ambassade in Den Haag. De bijeenkomst in het Catshuis gold vooral als voorbereiding op de Navo-top in Madrid, eind deze maand. Maar de leiders spraken ook over de EU-top van volgende week, waar een ongetwijfeld pittige discussie wacht over een mogelijke EU-kandidaat-status voor Oekraïne.

Alles draait om de oorlog in Oekraïne. Hoe schat u de situatie in, wat zal er de komende maanden gebeuren?

“Militair gezien hebben de Russen betere wapens. Met hun langeafstandsartillerie is Oekraïne in het nadeel. De vraag is wat wij, als Europese en Navo-landen, zien als een gewenst resultaat. Voor mij moet Rusland de oorlog verliezen en Oekraïne winnen, en wij moeten ze helpen winnen. Rusland probeert de kaart van Europa te hertekenen, op basis van imperialistische rechten, van het ene land boven het andere.

“In een democratisch Europa is dat verleden tijd. Oekraïne heeft zware wapens nodig om de klus te klaren. Dat is ook in ons eigen belang.”

Vindt u dat andere westerse landen meer wapens moeten leveren?

“Wij stuurden al voor 24 februari wapens aan Oekraïne. Al aan het begin van de winter besloten we om Stinger-raketten te leveren. Die zijn voor de invasie gearriveerd en maakten meteen al het verschil in de verdediging van Kiev, in de eerste dagen.

“Tot nu toe hebben we een derde van onze defensiebegroting gegeven, 250 miljoen euro. We zijn maar een kleine economie, met minder dan 2 miljoen mensen, maar we hebben niet geaarzeld om een groot deel weg te geven van wat we hebben.

“Dus ja, als premier van Letland zou ik tevreden zijn als mijn collega’s, die grotere budgetten en zwaardere wapens hebben, iets meer zouden geven. Als ik een derde van mijn begroting kan weggeven… stel dat de anderen niet 30 procent, maar 3 procent gaven? Dat zou al een enorme ‘gamechanger’ zijn.

“Wij hebben in Letland een intuïtief begrip van wat een Russische bezetting betekent. Dat staat in ons geheugen gegrift. Iedereen voelt dat de Oekraïners letterlijk onze strijd voeren.”

Voelen de inwoners van uw land zich veilig?

“Mensen in mijn land zijn bezorgd. Het is ons buurland dat oorlog voert tegen een ander buurland. We hebben altijd naast Rusland geleefd, er eeuwenlang strijd mee gevoerd. Altijd was het eenrichtingsverkeer: de Russen vallen aan, wij verdedigen ons. Dat is niet nieuw. Wat nieuw is, is het besef dat datgene waarvoor we onze Europese en Navo-vrienden jarenlang hebben gewaarschuwd, namelijk dat Rusland echt een bedreiging vormt, is uitgekomen. Het is triest om te constateren hoezeer we gelijk hadden. Ik zou persoonlijk veel gelukkiger zijn geweest als we het mis hadden gehad.”

Is de EU te zachtzinnig geweest tegen Poetin, zelfs na wat er allemaal in 2014 is gebeurd?

“We hebben in Europa een strategische fout gemaakt. Lange tijd was het motto: verandering door handel, Wandel durch Handel zoals de Duitsers zeggen. Het was een filosofie, een hoop, dat als we handel drijven met elkaar, elkaars landen bezoeken, in vrede komen, dat Poetin dan zou begrijpen dat we geen bedreiging zijn. De aanname was dat Poetin denkt zoals wij. Dat was de fundamentele denkfout.

“In de Baltische landen hebben we daar nooit in geloofd. Na de Russische inval in Georgië in 2008 waren we al bezorgd dat de reactie zou zijn om geen vuist te ballen, maar in gesprek te blijven. Dat was een strategische misrekening. Maar we moeten niet blijven hangen in het verleden. We hebben nu het vermogen om het goede te doen. Het is duurder en moeilijker dan het in theorie zou zijn geweest in 2008, maar het is zeker goedkoper dan het in 2025 te doen.”

Op de EU-top van volgende week ligt de kandidaat-status voor Oekraïne op tafel. U weet waarschijnlijk dat Nederland een van de meest terughoudende landen is wat betreft het toekennen van die status. Begrijpt u de Nederlandse argumenten?

“Niet helemaal. Daar zullen we het vanavond ook over hebben (die dinsdagavond in het Catshuis, red.). Aan de ene kant begrijp ik de praktische bezwaren. Voor een land zo groot als Oekraïne is het proces om bij de EU te komen een beangstigende opgave. Zelfs voor mijn kleine land was het een beangstigende opgave, in vredestijd.

“Maar we moeten het Europese project ook zien in termen van geopolitiek. Poetin dwingt ons tot de situatie dat je ofwel binnen Europa ligt, ofwel wordt opgezogen door Poetin. Hij staat geen tussenweg toe.

“Ik schat de Nederlandse argumenten over de praktische bezwaren op waarde. Maar mijn argument is dat we nu niet beslissen dat Oekraïne EU-lid wordt. Het is een puur politieke kwestie, veel meer dan een technische of praktische, namelijk de vraag: willen we Oekraïne bij Europa hebben? Ik zeg luid en duidelijk: ja. Ik vind het zorgelijk als we volgende week geen duidelijk genoeg politiek signaal afgeven.

“Onthou: deze mensen vechten voor hun fysieke voortbestaan, hun taal en hun cultuur. De Russische aanval is genocidaal. Ze proberen een einde te maken aan Oekraïne als land en als identiteit. Als wij nu niet naar voren stappen en zeggen: ‘we willen jullie erbij hebben’, dan zou dat een heel slecht signaal aan Oekraïne zijn.

“Ik begrijp dat het in elk land anders ligt. Ik heb de laatste opiniepeilingen niet gezien, over de stemming in Nederland, maar het lijkt erop dat er in heel Europa brede steun is voor de Oekraïense zaak. De Nederlandse, Deense en Duitse bevolking lijken die steun ook te geven. Het zijn de regeringen die hierin niet duidelijk zijn.

“Het gevoel lijkt te overheersen onder Europeanen dat Oekraïne Europees is. Natúúrlijk is Oekraïne Europees. Het is eigenlijk krankzinnig om dat ter discussie te stellen. Ik zou de Nederlandse burgers willen meegeven om ook de kwestie van veiligheid in overweging te nemen. Als wij Oekraïne niet helpen de oorlog te winnen, en vervolgens opnemen in onze familie, dan zullen we allemaal in een gevaarlijker wereld leven. Ook de Nederlanders.

“De oorlog lijkt ver weg. Het is vandaag een prachtige dag (wenkt naar de zonovergoten tuin van de Letse ambassade). Het lijkt alsof alles hier in orde is. Maar de Nederlanders hebben hun herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog en de Duitse bezetting. We vergeten weleens dat democratie altijd moet worden verdedigd. Als er dan landen zijn die het pad van de democratie kiezen, dan hebben wij daar allemaal belang bij: dat er meer democratieën komen. Als ik kijk naar mijn land, en de situatie vergelijk met dertig jaar geleden, is veel te danken aan de kansen die de EU biedt. Europa houdt ons levendig. Oekraïne is een nieuwe bron van potentiële levendigheid.“

Uw land, maar ook Estland en Litouwen, hebben razendsnel een einde gemaakt aan de afhankelijkheid van Russisch gas (begin april draaiden de landen zelf die gaskraan dicht, red.) Hoe hebben jullie dat voor elkaar gekregen?

“We hebben nu rond de Oostzee één gasmarkt van de drie Baltische landen, Finland en Polen. In mijn land is er een ondergrondse opslagfaciliteit met ruimte voor twee jaar van het Letse gasverbruik. We hebben nu genoeg om de komende winter door te komen, en als die niet zo streng is, ook de volgende. In Litouwen staat een terminal voor LNG, vloeibaar gemaakt gas. Die is groot genoeg voor de drie Baltische landen.”

Hadden landen als Nederland, die sterker afhankelijk zijn van Russisch gas, ook niet veel eerder aan dergelijke infrastructuur moeten werken?

“Nogmaals: het Europese energiebeleid is een uitvloeisel van het Europese economische beleid en de geopolitieke strategie met Rusland. Die strategie was: laten we handel drijven, dan komt het ooit wel goed. Europa heeft zichzelf toegestaan om zijn energiemix voor een groot deel te baseren op relatief goedkoop Russisch gas. Dat is nu een probleem. De fysieke infrastructuur is in elk land anders. Onze burgers begrijpen dat het oorlog is, iedereen is bereid offers te brengen. Het treft ons in de portemonnee, de Oekraïners betalen met hun levens.

“Het is cruciaal dat we met z’n allen zo snel mogelijk van de Russische energiebronnen af moeten. Nederland heeft veel windenergie. Wij liggen wat dat betreft weer achter op jullie. Jullie hebben grote havens, met fantastische mogelijkheden voor LNG. Elk land doet het zijne. Het belangrijkste is de gezamenlijke beslissing, en dat hebben we politiek gezien al gedaan, om af te komen van de Russische energie. We moeten stoppen met het vullen van die oorlogskas. Maar het is een zaak van lange adem.”

Op de laatste EU-top, eind mei, eiste de Hongaarse premier Viktor Orbán veel aandacht op. Hij eiste veel tegemoetkomingen in ruil voor het opheffen van zijn veto tegen een olieboycot. Hoe problematisch is de Hongaarse rol in de beoogde eenheid binnen de EU?

“Er is mij iets opgevallen. Ik hoop dat Viktor me vergeeft. Hij heeft de neiging om tegen de pers allemaal radicale dingen te zeggen voordat de top begint. Maar tijdens die bijeenkomst is hij heel constructief. Veel heeft te maken met binnenlandse politiek. Dat doen we allemaal: als ik nu met u praat, spreek ik min of meer tegen mijn binnenlandse gehoor. Dat is onvermijdelijk. Maar in dit geval is de ophef groter dan het probleem zelf.

“Hongarije, maar ook Slowakije en Tsjechië, hebben een andere geografische situatie vergeleken met andere landen: ze hebben geen toegang tot de zee. Hun raffinaderijen zijn geheel ingesteld op Russische olie.

“Stel dat wij allebei een huis hebben. Mijn huis ligt in een bosgebied, met een dak dat pal op het noorden ligt. Uw huis staat in een open ruimte, met een prachtig uitzicht op het zuiden. We moeten allebei zonne-energie gebruiken. Voor u is dat simpel. Ik zal misschien wat bomen moeten kappen, en meer investeringen moeten plegen. Zo is het ook met de energie-infrastructuur in Europa.

“Wat voor de een makkelijk is te doen met gas, of met olie, kost anderen meer tijd. Het belangrijkste is dat we op die EU-top gezamenlijk hebben besloten weg te bewegen van de Russische energie. Als een Baltische leider, iemand die de pijn van Oekraïne voelt, had ik gewild dat we dat eerder hadden gedaan. Als realist is het belangrijk dat we allemaal samen blijven werken en elkaar ondersteunen als er moeilijkheden zijn. Als die hulp betekent dat we elkaar wat meer tijd gunnen, is dat prima. Zo werken bondgenoten.

“We zijn politici, druk met onze binnenlandse politiek. Maar ik zie geen groot conflict. We luisteren naar elkaar. Des te groter de kans dat we onze eenheid in de toekomst kunnen bewaren. Dat is ook belangrijk in deze moeilijke tijden voor consumenten, met de stijgende prijzen die ons allemaal treffen. Allemaal het directe gevolg van Poetins oorlog in Oekraïne.”

Krisjanis Karins

De huidige premier van Letland werd op 13 december 1964 geboren in de Amerikaanse staat Delaware. Zijn ouders waren in 1944 gevlucht uit de toenmalige Sovjet-republiek Letland. Karins bracht zijn school- en studietijd hoofdzakelijk door in de VS.

Eind jaren negentig vestigde hij zich definitief in het inmiddels onafhankelijke Letland. Hij zette daar aanvankelijk een bedrijf op voor diepvriesproducten.

Aan het begin van deze eeuw was Karins betrokken bij de oprichting van een nieuwe centrum-rechtse politieke partij, Jaunais Laiks (Nieuwe Tijd). Hij werd in 2002 gekozen in het parlement.

Van 2004 tot 2006 was hij minister van economische zaken, om na een terugkeer in het Letse parlement tussen 2009 en 2019 in het Europees Parlement te zetelen. Sinds 23 januari 2019 is hij premier van Letland.

Karins is getrouwd en heeft vier kinderen.

Lees ook:
Wat ging er vooraf aan de halfbakken olieboycot van de Europese Unie?

Het EU-akkoord over een aanstaande boycot van Russische olie werd in Brussel met de nodige opluchting onthaald. Maar was dit wel dat gehoopte toonbeeld van eensgezindheid? Wat ging eraan vooraf?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden