Polen

Poolse politici blieven geen Russische kolen, maar de klant neemt ze gretig af

Polen wil af van Russische kolen, maar gebruikt toch veel. De reden: uit Rusland is het goedkoper. Beeld Reuters

Polen verdedigt zijn kolenmijnen met het argument dat het niet afhankelijk wil worden van Moskou. Maar in werkelijkheid stookt Polen veel goedkopere Russische kolen.

In het groezelige landschap van grondverzet, autobanden en transportbedrijfjes rondom Poolse steden bestaan ze nog: kolenhandelaren. De meeste klanten zijn bewoners van vrijstaande huizen die vaak nog een kolenkachel hebben. 

“Ik handel al tien jaar in kolen”, zegt Eva Zakrzewska op haar binnenplaats die zwart is van het kolengruis. De bult losse kolen, afgedekt met zeil, is de laatste jaren kleiner geworden, vertelt ze. Ze wijst op een stapel zakken: “Mensen kopen meer pellets en eco-korrels, omdat milieuvoorschriften strenger zijn geworden.” Eco-korrels zijn ook steenkool, maar geven minder rook en vervuiling. Wel steenkool dus, maar dan schoner.

Dat is ook de lijn die Warschau binnen Europa verdedigt: met moderne installaties minder vervuiling, ook in de kolencentrales die 80 procent van de Poolse stroom produceren. Maar helemaal van het zwarte goud afstappen, gaat niet, redeneert Warschau, want de eigen Poolse mijnen garanderen energie-onafhankelijkheid van Rusland.

Bergen onverkoopbare steenkool bij de Poolse mijnen

Dat argument weegt zwaar in een land dat meermaals door Moskou werd geknecht. Alleen wordt de geschiedenis sinds enkele jaren ingehaald door de markt, zo blijkt op het erf van Zakrzewska. “Wij hebben alleen maar Russische kolen, want die zijn goedkoper dan Poolse. Ze branden goed. Klanten zijn tevreden.” 

Het is een simpel rekensommetje. “De Russische kosten ongeveer 160 euro per ton, de Poolse 230 euro.”

Zakrzewska's klanten zijn niet de enige die kunnen rekenen. De import neemt gestaag toe. Vorig jaar kwam zestien miljoen ton uit het buitenland, waarvan twee derde uit Rusland. Ondertussen zijn de bergen onverkoopbare steenkool bij de Poolse mijnen gegroeid tot een recordhoogte van veertien miljoen ton. 

Nu de energievraag door de coronacrisis afneemt, wordt het probleem voor de dure Poolse kolen alleen maar groter. Politici roepen om het hardst dat de import gestopt moet worden, maar de wet van vraag en aanbod is onverbiddelijk. 

Niemand wil zijn vingers aan de kwestie branden

Een rondje rondom Warschau leert hoe gevoelig dit onderwerp ligt. Geen enkele groothandelaar wil praten. “Dit is politiek, daar wil niemand zijn vingers aan branden”, zegt een jonge handelaar die alleen wat wil zeggen als zijn naam niet in de krant verschijnt. Zijn kantoor glimt als dat van een computerbedrijf, met een rij monitors en designmeubels. Maar de toekomst straalt hier niet. “De media staan bol van de berichten dat steenkool vervuilend is. En dan nu die zachte winter er ook nog bij.”

Je kunt het mensen volgens hem niet kwalijk nemen dat ze voor geïmporteerde kolen kiezen. Hoe pijnlijk dat ook is. Niet alleen voor de 80.000 mijnwerkers en hun families, maar ook voor de Poolse ‘patriot’. “Klanten vragen waar de steenkool vandaan komt. Er zijn klanten die alleen Poolse kolen willen, ongeacht de prijs”, zegt hij. 

Maar de meesten tellen hun knopen. Dat doet pijn, maar zaken zijn zaken. “Ik zou liever Poolse steenkool verkopen, maar dan moet die wel goedkoper zijn en kwalitatief net zo goed.”

Toen hij tien jaar geleden begon, verkocht hij vooral kolen uit eigen land. Maar handelen met binnenlandse waar bleek moeilijk. Russische kolen zijn niet alleen goedkoper, ze zijn ook betrouwbaarder. “Het aanbod van Russische kolen is constant, dat van Poolse kolen fluctueert heel erg”, vertelt hij. “Het kwam voor dat ik klanten had, maar geen kolen.” Dus komt ook bij hem nu een groot deel van het aanbod – hij wil niet zeggen hoeveel – uit Russische bodem.

Steeds dieper en minder rendabel delven

En zo wordt Polen ingehaald door de feiten. In eigen land tast de regering diep in de buidel om de mijnen draaiende te houden. In Europa blokkeert ze het plan de EU in 2050 CO2-neutraal te maken. 

Beide dingen zijn onhoudbaar. Het is aan de belastingbetaler moeilijk uit te leggen waarom per se steeds dieper en steeds minder rendabel gedolven moet worden. In Brussel is het argument van energieonafhankelijkheid niet meer vol te houden.

Want ook de grootverbruikers, de elektriciteitscentrales, draaien tegenwoordig deels op buitenlandse kolen, weet de jonge handelaar, gewoon omdat dit goedkoper is. “Zonder import uit Rusland zijn onze mijnen niet meer in staat de energieveiligheid te garanderen.”

De volledige naam van de handelaar is bekend bij de hoofdredactie.

Lees ook:

Nederlands geld helpt Poolse kolensector

In Nederland moeten alle kolencentrales dicht, maar Nederlandse bedrijven financieren enkele honderden kilometers verderop de Poolse kolenindustrie.

In kolenminnend Polen slaat de twijfel over de mijnbouw toe

De Poolse regering blijft de kolenindustrie promoten. Maar groene energie wordt ook in Polen een serieus alternatief, en lang niet iedereen juicht om de uitbreiding van de mijnbouw. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden